برچسب: عرفان تطبیقی

پایان نامه بررسی و تحلیل تأثیر احداث اقامتگاه­های بوم­گردی بر روی معیشت جامعه محلی، مطالعه موردی، روستای افراچال ساری

 متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته جغرافیا

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

دانشگاه آزاد اسلامی

 واحد گرمسار

دانشکده علوم انسانی، گروه  جغرافیا

پایان­نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A)

رشته جغرافیا گرایش برنامه­ریزی توریسم

 

عنوان

بررسی و تحلیل تأثیر احداث اقامتگاه­های بوم­گردی بر روی معیشت جامعه محلی، مطالعه موردی، روستای افراچال ساری

 

بهار 1394

فهرست مطالب

 عنوان                                                          صفحه

چکیده 1

فصل اولکلیات تحقیق

1-1 مقدمه 3

1-2 بیان مسئله 4

1-3 اهداف تحقیق (اهمیت و ضرورت تحقیق) 9

1-3-1 کاربرد و نتایج تحقیق. 10

1-4 سوالات تحقیق. 10

1-5 فرضیه‌های تحقیق. 10

1-6 پیشنیه تحقیق. 11

1-6-1 سابقه تحقیقات انجام شده در داخل کشور. 11

1-6-2 محدودیت‌های تحقیق. 13

1-6-3 روش تحقیق. 13

1-6-4 مدل مفهومی تحقیق. 15

1-7 جنبه نوآوری تحقیق. 16

فصل دوممبانی نظری

2-1 مقدمه 18

2-2 تعریف گردشگری. 20

2-2-1 انواع گردشگری. 21

2-2-2 آثار مثبت و منفی گردشگری. 23

2-2-2-1  اثرات گردشگری بر جوامع میزبان. 24

2-2-2-2 اثرات اقتصادی گردشگری. 25

2-2-2-3 اثرات فرهنگی و اجتماعی گردشگری. 26

2-2-2-4 اثرات سیاسی گردشگری. 27

2-2-2-5 اثرات زیست محیطی گردشگری. 28

2-2-3 گردشگری روستایی. 28

2-2-3-1 قلمرو گردشگری روستایی. 29

2-2-3-2 انواع گردشگری روستایی. 29

2-2-3-3 گردشگری بوم زیستی. 33

2-2-3-4 اثرات مثبت و منفی توسعه گردشگری روستایی. 33

2-2-3-5 اثرات مثبت و منفی اقتصادی گردشگری روستایی. 34

2-2-3-6 اثرات مثبت و منفی اجتماعی گردشگری روستایی. 35

2-2-3-7 اثرات مثبت و منفی زیست محیطی گردشگری روستایی. 36

2-3 اکوتوریسم 36

2-3-1 اصول اکوتوریسم 41

2-4 توسعه پایدار. 44

2-4-1 مدل اکوتوریسم پایدار. 48

2-5 هدفهای زیست محیطی. 49

2-5-1 آثار و پیامدهای صنعت اکوتوریسم 49

2-6 معیشت پایدار. 50

2-7 جامعه محلی. 52

2-7-1 بوم گردی. 54

2-7-2 بوم گردی روستایی. 58

2-7-3 اقامتگاه‌های بوم گردی. 61

2-8 اکوکمپ.. 63

2-9 استانداردها و شرایط اکوکمپ‌ها و اقامتگاه‌های بوم گردی. 65

2-9-1 الزامات و شرایط عمومی اقامتگاه‌های بوم گردی. 65

2-9-2  اکوکمپ‌ها، معیارها و شاخص‌های احداث.. 67

2-9-3 گواهینامه سیستم مدیریت محیط زیست ISO–14001. 67

2-10 کدهای اخلاقی در صنعت گردشگری. 69

فصل سوم روش شناسی و مطالعه وضع موجود

3-1 مقدمه 74

3-2 روش شناسی تحقیق. 74

3-2-1 روش‌های تحقیق. 74

3-2-2 روش و ابزار گردآوری اطلاعات.. 75

3-2-3 سطوح اندازه‌گیری. 75

3-3 جامعه آماری و تعداد نمونه 77

3-3-1 متغیرهای تحقیق. 77

3-3-2 آزمون  پرسشنامه 78

3-3-3 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات.. 79

3-3-4 مطالعات پایه 79

3-3-4-1 وضعیت عمومی استان مازندران. 79

3-3-4-2 زبان مازندرانی. 80

3-3-4-3 وجه تسمیه مازندران. 81

3-3-4-4  وضعیت اقلیمی. 81

3-3-5 اقلیم استان مازندران. 83

3-4 وضعیت زمین شناسی. 85

3-4-1 وضعیت خاک شناسی. 87

3-4-2 وضعیت منابع آب.. 88

3-5 موقعیت جغرافیایی شهرستان ساری. 91

3-5-1 موقعیت جغرافیایی روستای افراچال. 92

3-6 اطلاعات روستای افراچال. 95

3-6-1 وجه تسمیه نام روستا 95

3-6-2 مردم روستا 95

3-6-3 محصولات کشاورزی. 96

3-6-4 سد شهید رجایی. 96

3-7 معیشت محلی روستای افراچال ساری. 96

3-7-1 معیشت جامعه محلی. 96

3-7-2 مشکلات مطرح شده توسط مردم روستا 97

فصل چهارمتجزیه و تحلیل

4-1 مقدمه 99

4-2 روش نمونه­گیری. 99

4-2-1 روایی و پایایی پرسش نامه­ها 100

4-2-1-1 روایی. 101

4-2-1-2 پایایی. 101

4-3  نتایج توصیفی پرسش نامه‌ها 104

4-3-1 پرسشنامه جامعه محلی. 104

4-3-1-1 اطلاعات عمومی پرسشنامه جامعه محلی. 104

4-3-1-2 اطلاعات تخصصی پرسشنامه جامعه محلی. 108

4-3-2 پرسش نامه گردشگران. 112

4-3-2-1  اطلاعات عمومی پرسشنامه گردشگران : 112

4-3-2-2 اطلاعات تخصصی پرسشنامه گردشگران : 115

4-3-3 اطلاعات پرسش نامه مسئولین و دست اندرکاران محلی. 124

4-3-3-1 اطلاعات عمومی پرسش نامه مسئولین محلی: 124

4-3-3-2 اطلاعات تخصصی و تکمیلی مسئولین محلی. 127

فصل پنجمآزمون فرضیات و نتیجه‌گیری

5-1 مقدمه 142

5-2 فرضیه اول. 142

5-3 فرضیه دوم 149

5-4 فرضیه سوم 155

5-5 نتیجه­گیری. 162

5-6 ارائه پیشنهادات.. 163

منابع و مأخذ 164

منابع فارسی. 164

منابع لاتین. 167

سایتهای اینترنتی. 170

چکیده انگلیسی. 173

 

 

فهرست جداول

 عنوان                                                          صفحه

جدول 2- 1: هدفها و آثار نظریات و دیدگاههای مربوط به توسعه گردشگری روستایی. 32

جدول 2- 2-: شاخص‌های احداث اکوکمپ (حسنی اصفهانی،97،1387) 64

جدول 2- 3: شاخص‌های فعالیتی در اکوکمپ.. 65

جدول 3- 1: ابزار گرد آوری اطلاعات به طور خلاصه، مأخذ:یافته‌های پژوهش،1393. 75

جدول 3- 2: مقیاس ترتیبی یا طبقاتی لیکرت گردآوری و ترسیم : نگارنده 77

جدول 3- 3: متغیرهای مستقل و وابسته، مأخذ: یافته‌های پژوهش، 1393. 78

جدول 3- 4: نتایج آزمون آلفای کرونباخ، مأخذ : یافته‌های پژوهش، 1393. 79

جدول 3- 5: میانگین دمای دو ایستگاه هواشناسی استان مازندران طی سالهای 2000 تا 2010 میلادی، ماخذ : داده‌های سینوپتیکی سازمان هواشناسی. 84

جدول 3- 6: میانگین بارش دو ایستگاه هواشناسی استان مازندران طی سالهای 2000 تا 2010 میلادی، ماخذ : داده‌های سینوپتیکی سازمان هواشناسی. 84

جدول 4- 1: نتایج فرمول کوکران و تعداد نمونه‌های انتخاب شده برای توزیع پرسشنامه‌ها، ماخذ : محاسبات محقق. 100

جدول 4- 2:آزمون آلفای کرونباخ پرسش نامه جامعه محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 103

جدول 4- 3:آزمون آلفای کرونباخ پرسش نامه گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق. 103

جدول 4- 4:آزمون آلفای کرونباخ پرسش نامه مسئولین محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 104

جدول 4- 5: توزیع جنسی پرسشنامه جامعه محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 104

جدول 4- 6: توزیع سنی پرسشنامه جامعه محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 105

جدول 4- 7: وضعیت تاهل جامعه محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 106

جدول 4- 8: وضعیت میزان تحصیلات جامعه محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 106

جدول 4- 9: وضعیت فعالیت عمده جامعه محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 107

جدول 4- 10: توزیع وضعیت شغلی جامعه محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 108

جدول 4- 11- توزیع جغرافیایی شهرستان محل سکونت جامعه محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 108

جدول 4- 12: توزیع جنسی پرسشنامه گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق. 112

جدول 4- 13:توزیع سنی پرسشنامه گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق. 112

جدول 4- 14:وضعیت تاهل گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق. 113

جدول 4- 15: وضعیت میزان تحصیلات گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق. 114

جدول 4- 16: وضعیت فعالیت عمده گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق. 114

جدول 4- 17: توزیع وضعیت شغلی گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق وضعیت شغلی. 115

جدول 4- 18: ماتریس اولیه اولویت گذاری هزینه‌های سفر، ماخذ : محاسبات محقق. 122

جدول 4- 19:ماتریس نرمالایز هزینه‌های گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق. 123

جدول 4- 20: توزیع جنسی مسئولین محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 124

جدول 4- 21: توزیع سنی مسئولین محلی، ماخذ : محاسبات محقق توزیع تاهل. 125

جدول 4- 22: توزیع تاهل مسئولین محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 126

جدول 4- 23: توزیع میزان تحصیلات مسئولین محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 126

جدول 4- 24: توزیع فعالیت اصلی مسئولین محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 126

جدول 4- 25:توزیع شغلی مسئولین محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 127

جدول 4- 26: ماتریس اولیه قیمت گذاری هر شب اقامت در اکوکمپ توسط مسئولین محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 129

جدول 4- 27: ماتریس نرمالایز قیمت گذاری هر شب اقامت در اکوکمپ توسط مسئولین محلی، ماخذ : محاسبات محقق. 130

جدول 4- 28: ماتریس اولیه پیش بینی میزان درآمد برای هر خانوار در ماه در صورت احداث اکوکمپ در روستای افراچال، ماخذ : محاسبات محقق. 130

جدول 4- 29: ماتریس نرمالایز پیش بینی میزان درآمد برای هر خانوار در ماه در صورت احداث اکوکمپ در روستای افراچال، ماخذ : محاسبات محقق. 130

جدول 4- 30: ماتریس اولیه تخمین میزان درآمد برای هر خانوار در صورت احداث اکوکمپ، ماخذ : محاسبات محقق. 139

جدول 4- 31: ماتریس نرمالایز تخمین میزان درآمد برای هر خانوار در صورت احداث اکوکمپ، ماخذ: محاسبات محقق. 139

جدول 4- 32: تخمین میزان درآمد برای هر خانوار در صورت احداث اکوکمپ، ماخذ : محاسبات محقق. 140

جدول 5- 1 جدول احتمال – احتمال ترکیب نتایج شناخت جامعه محلی و مسئولین محلی از جغرافیای روستای افراچال،  ماخذ : محاسبات محقق. 144

جدول 5- 2: جدول احتمال چارک – چارک ترکیب نتایج شناخت جامعه محلی و مسئولین محلی از جغرافیای روستای افراچال، ماخذ : محاسبات محقق. 145

جدول 5- 3: جدول اطلاعات میانگین، انحراف معیار، بیشترین و کمترین داده‌های فرضیه اول، ماخذ : محاسبات محقق. 146

جدول 5- 4: جدول اطلاعات فراوانی و درصد و پراکندگی فرضیه اول، ماخذ : محاسبات محقق. 147

جدول 5- 5: نتایج آزمون آماری همبستگی پیرسون فرضیه اول، ماخذ : محاسبات محقق. 147

جدول 5- 6: نتایج آزمون آماری همبستگی پیرسون فرضیه اول، ماخذ : محاسبات محقق. 147

جدول 5- 7: جدول اطلاعات میانگین، انحراف معیار، بیشترین و کمترین داده‌های فرضیه دوم، ماخذ : محاسبات محقق. 149

جدول 5- 8: جدول اطلاعات فراوانی و درصد و پراکندگی داده‌های فرضیه دوم، ماخذ : محاسبات محقق. 150

جدول 5- 9: جدول احتمال – احتمال فرضیه دوم، ماخذ : محاسبات محقق. 151

جدول 5- 10: نمودار احتمال – احتمال فرضیه دوم، ماخذ : محاسبات محقق. 152

جدول 5- 11: جدول چارک – چارک فرضیه دوم، ماخذ : محاسبات محقق. 152

جدول 5- 12:نتایج آزمون آماری تی تک نمونه ای فرضیه دوم، ماخذ : محاسبات محقق. 154

جدول 5- 13: نتایج آزمون آماری تی تک نمونه ای فرضیه دوم، ماخذ : محاسبات محقق. 154

جدول 5- 14:جدول اطلاعات میانگین، انحراف معیار، بیشترین و کمترین داده‌های فرضیه سوم، ماخذ : محاسبات محقق. 155

جدول 5- 15: جدول اطلاعات فراوانی و درصد و پراکندگی داده‌های فرضیه سوم، ماخذ : محاسبات محقق. 156

جدول 5- 16: جدول احتمال – احتمال فرضیه سوم، ماخذ : محاسبات محقق. 157

جدول 5- 17 : جدول چارک – چارک فرضیه سوم، ماخذ : محاسبات محقق. 159

جدول 5- 18: نتایج آزمون آماری همبستگی پیرسون فرضیه سوم، ماخذ : محاسبات محقق. 160

جدول 5- 19: نتایج آزمون آماری همبستگی پیرسون فرضیه سوم، ماخذ : محاسبات محقق. 160

 

 

فهرست نمودارها

 عنوان                                                          صفحه

نمودار 1- 1- مدل تعامل بین گردشگری روستایی و سرمایه حومه 6

نمودار 1- 2: مدل مفهومی تحقیق. 15

نمودار 2- 1: مدل تاثیرات اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی گردشگری. 25

نمودار 2- 2: گونه شناسی گردشگری روستایی (نگارنده) 30

نمودار 2- 3: مدل اکوتوریسم پایدار فنل، (فنل، 2003:23) 48

نمودار 2- 4: مدل اکوتوریسم پایدار. 49

نمودار 3- 1: نمودار سطوح اندازه‌گیری مقیاس‌ها، گردآوری و ترسیم : نگارنده 76

نمودار 4- 1: توزیع فصلی مسافرت گردشگران به روستای افراچال، ماخذ : محاسبات محقق. 111

نمودار 4- 2: میزان درآمد پیشبینی شده برای هر خانوار در صورت احداث اکوکمپ در روستای افراچال، ماخذ: محاسبات محقق. 111

نمودار 4- 3: رادار میزان ارزیابی جامعه محلی در مشارکت مسئولین محلی برای احداث اکوکمپ در روستای افراچال، ماخذ: محاسبات محقق. 111

نمودار 4- 4: توزیع فراوانی تعداد روزهای مسافرت گردشگران در روستای افراچال، ماخذ : محاسبات محقق. 115

نمودار 4- 5-: درآمد متوسط ماهیانه گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق. 116

نمودار 4- 6: مقایسه سطح تعداد مسافرت در سال و نوع وسیله نقلیه شخصی گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق. 116

نمودار 4- 7-:نوع وسیله نقیله مسافرت گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق. 117

نمودار 4- 8: تعداد بازدید از منطقه، ماخذ : محاسبات محقق. 117

نمودار 4- 9- : نحوه آشنایی با منطقه، ماخذ : محاسبات محقق. 118

نمودار 4- 10: رادار تیپولوژی گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق. 118

نمودار 4- 11: نمودار سطح مقایسه تیپولوژی مسافرت گردشگران و تعداد بازدید آنها از منطقه، ماخذ : محاسبات محقق. 119

نمودار 4- 12: مدت اقامت در روستای افراچال، ماخذ : محاسبات محقق. 119

نمودار 4- 13- میزان هزینه در هر روز، ماخذ : محاسبات محقق. 120

نمودار 4- 14: مقصد اولیه یا نهایی است ؟، ماخذ : محاسبات محقق. 120

نمودار 4- 15: سطح مقایسه میزان اقامت و نوع اقامت گاه، ماخذ : محاسبات محقق. 121

نمودار 4- 16: رادار مقایسه نوع اقامت گاه و میزان هزینه در هر روز، ماخذ : محاسبات محقق. 121

نمودار 4- 17: نوع اقامت گاه، ماخذ : محاسبات محقق. 122

نمودار 4- 18: رادار تمایل به بازدید مجدد گردشگران از منطقه، ماخذ : محاسبات محقق. 123

نمودار 4- 19: تاثیر احداث اکوکمپ بر پایداری معیشت جامعه محلی ماخذ : محاسبات محقق. 131

نمودار 4- 20: تاثیر مشورت با جامعه محلی در موفقیت طرح احداث اکوکمپ ماخذ : محاسبات محقق. 131

نمودار 4- 21: رادار تاثیر یک بازدید برنامه ریزی شده و مبتنی بر اصول بوم گردی بر شادابی گردشگران، ماخذ : محاسبات محقق. 132

نمودار 4- 22: سطح میزان آگاهی از جغرافیای منطقه ماخذ : محاسبات محقق. 132

نمودار 4- 23: سطح آگاهی از مزایای احداث اکوکمپ ماخذ : محاسبات محقق. 133

نمودار 4- 24: رادار آگاهی از اصول احداث اکوکمپ، ماخذ : محاسبات محقق. 133

نمودار 4- 25: رضایت بخشی از میزان تبلیغات برای جذب اکوتوریست به روستای افراچال، ماخذ : محاسبات محقق. 134

نمودار 4- 26- سطح قابلیت‌های روستای افراچال برای احداث اکوکمپ ماخذ : محاسبات محقق. 134

نمودار 4- 27: قابلیت‌های روستای افراچال برای انتخاب به عنوان روستای هدف گردشگری ماخذ : محاسبات محقق. 135

نمودار 4- 28: ارزیابی میزان مشارکت جامعه محلی برای احداث اکوکمپ در روستای افراچال ماخذ : محاسبات محقق. 135

نمودار 4- 29: ارزیابی میزان مشارکت مسئولین محلی برای احداث اکوکمپ در روستای افراچال ماخذ : محاسبات محقق. 136

نمودار 4- 30: رادار میزان مشارکت گردشگران برای احداث اکوکمپ در روستای افراچال ماخذ : محاسبات محقق. 136

نمودار 4- 31: رادار میزان مشارکت مسئولین بالاتر برای احداث اکوکمپ در روستای افراچال ماخذ : محاسبات محقق. 137

نمودار 4- 32- میزان موفقیت در صورت احداث اکوکمپ در روستای افراچال ماخذ : محاسبات
 محقق. 137

نمودار 4- 33: بیشترین فصل مسافرت گردشگران به روستای افراچال ماخذ : محاسبات محقق. 138

نمودار 4- 34:سطح تخمین قیمت هر شب اقامت در اکوکمپ روستای افراچال در صورت احداث ماخذ : محاسبات محقق. 138

نمودار 5- 1: رادار مقایسه نتایج جامعه محلی و مسئولین محلی در شناخت از جغرافیای منطقه 142

نمودار 5- 2: هیستوگرام جامعه محلی در شناخت از جغرافیای منطقه 143

نمودار 5- 3: هیستوگرام مسئولین محلی در شناخت از جغرافیای منطقه 143

نمودار 5- 4:هیستوگرام پراکندگی داده‌های فرضیه اول، ماخذ : محاسبات محقق. 144

نمودار 5- 5: هیستوگرام پراکندگی داده‌های فرضیه دوم، ماخذ : محاسبات محقق. 151

نمودار 5- 6: نمودار احتمال – احتمال فرضیه دوم، ماخذ : محاسبات محقق. 153

نمودار 5- 7: هیستوگرام پراکندگی داده‌های فرضیه سوم، ماخذ : محاسبات محقق. 156

نمودار 5- 8: نمودار احتمال – احتمال فرضیه سوم، ماخذ : محاسبات محقق. 158

نمودار 5- 9: نمودار احتمال – احتمال فرضیه سوم، ماخذ : محاسبات محقق. 159

 

فهرست نقشه­ها

 عنوان                                                          صفحه

نقشه 3- 1:  نقشه مطالعات خاک­شناسی نیمه تفصیلی و اجمالی غرب استان مازندران – علمده مازندران، ماخذ : سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1334. 87

نقشه 3- 2: عکس ماهواره­ای سد شهید رجایی، ماخذ: عکس‌های هوایی. 90

نقشه 3- 3: نقشه تقسیمات کشوری استان مازندران، 1391. 91

نقشه 3- 4: نقشه تقسیمات سیاسی شهرستان ساری، استان مازندران. 92

نقشه 3- 5: نقشه موقعیت جغرافیایی روستای افراچال. 93

نقشه 3- 6 : نقشه راه‌های روستای افراچال، ماخذ : عکس‌های هوایی. 93

نقشه 3- 7: نقشه ماهواره ای روستای افراچال، ماخذ : عکس‌های هوایی. 94

نقشه 3- 8: نقشه ترکیبی ماهواره ای و راه‌های روستای افراچال، ماخذ : عکس‌های هوایی. 94

 

 

 

 

 

چکیده

اکوتوریسم در مناطق روستایی در ایران که جمعیت بالایی از مردم روستا را در خود جای داده است یکی از شاخص­های مهم توسعه پایداراست. مهم­ترین تاثیر مثبتی که اقامتگاه‌های بوم گردی (اکوکمپ) می­تواند بر محیط پیرامونی خویش از خود بر جای بگذارد تاثیر مستقیم و غیر مستقیم بر معیشت و تنظیم نظم معیشت در یک جامعه محلی است و تاثیر منفی این اقامتگاه­ها می­تواند تاثیرات منفی زیست محیطی و اجتماعی – فرهنگی باشد. مهم­ترین اصل رعایت شده در اقامتگاه­های بوم­گردی، به ویژه در اکولوژها، مشارکت اعضای خانواده میزبان (صاحب اقامتگاه) و جامعه محلی مقصد در تمامی فعالیت­های گردشگری اقامتگاه است. روستای افراچال در استان مازندران، شهرستان ساری، بخش کلیجان رستاق، دهستان تنگه سلیمان قرار دارد. با توجه کل خانوارهای روستایی که طبق آخرین سرشماری دارای 9 خانوار و 31 نفر جمعیت ثابت (سرشماری نفوس و مسکن استان مازندران، 1390) و 500 نفر و 100 خانوار (گزارش غیررسمی ادارت محلی)، نمونه از طریق  فرمول کوکران و در سطح اطمینان 95درصد (خطای 5 درصد) مبادرت به انتخاب نمونه نموده و تعداد 53 پرسشنامه برای گردشگران، تعداد 51 پرسشنامه برای روستائیان جامعه محلی و تعداد 34 پرسشنامه برای مسئولین و دست اندرکاران محلی به عنوان حجم نمونه انتخاب شده­اند. آلفای کرونباخ پرسش نامه جامعه محلی 737/0، پرسش نامه مسئولین محلی 703/0 و پرسش­نامه گردشگران 949/0 به­دست آمده است. برای آزمون فرضیات از آزمون آماری تی تک نمونه­ای و آزمون آماری همبستگی پیرسون استفاده شده است. امکان سنجی قابلیت­های روستای افراچال برای احداث اکوکمپ از دیدگاه جامعه محلی 2/81% و از دیدگاه مسئولین محلی 4/79% رضایت بخش ارزیابی شده است. همچنین در صورت احداث اکوکمپ در روستای افراچال میزان موفقیت این طرح از دیدگاه جامعه محلی 8/56% و از دیدگاه مسئولین محلی 8/58% موفقیت­آمیز سنجش شده است.  از دید جامعه محلی و مسئولین محلی روستای افراچال به دلیل برخورداری از طبیعت بکر و زیبا و آب و هوای مطلوب، پتانسیل جذب گردشگر دارد و همچنین از دیدگاه جامعه محلی و مسئولین محلی موقعیت جغرافیایی روستای افراچال برای احداث اقامت گاه بوم­گردی مناسب می­باشد و نیز از دیدگاه جامعه محلی و مسئولین محلی موقعیت جغرافیایی روستای افراچال برای احداث اقامتگاه بوم­گردی مناسب می­باشد.

 

واژگان کلیدی: اکوتوریسم (طبیعت­گردی)، اقامتگاه­های بوم­گردی، معیشت پایدار، جامعه محلی، روستای افراچال شهرستان ساری

 

 

 

 

فصل اول

کلیات تحقیق

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-1 مقدمه

گردشگری در قرن بیست و یکم با توجه به گسترش زیرساخت‌های اقتصادی، بهداشتی، امنیتی و ارتباطی به یک واقعیت اجتناب ناپذیر بدل گشته است. سفر به دیگر نقاط برای گردشگری با انگیزه‌های مختلف جزء ملزومات زندگی در این قرن محسوب می شود و در واقع جریانی را شکل می دهد که مرزهای ملی و بین المللی را درنوردیده و رویکردی فراتر از دولت ملت یافته است (سقایی، 7، 1385). بر این مبنا جریان گردشگری در جهان، به خصوص در ابعاد اقتصادی اهمیتی دو چندان یافته است. به گونه ای که مصرف گردشگری، سرمایه گذاری دولتی و خصوصی و همچنین صادارات در گردشگری در سال 2004 رشدی معادل 9/5 درصد و در حدود 5/5 تریلیون دلار داشته است (Chiang Lee , 2008:180). تنوع بخشی به اقتصاد، بالا بردن شاخص‌های توسعه ی انسانی، مشکلات ناشی از صنعتی شدن و آلودگی بیش از حد استاندارد شهرها به ویژه شهرهای بزرگ، مهاجرت‌های روستایی، افزایش بهره وری و کارآمدی نیروی انسانی، اشتغال زایی، تعامل فرهنگ‌ها و گفتمان‌ها، حفظ محیط زیست، و در مجموع توسعه پایدار از دغدغه‌هایی است که جهان امروز با آن روبرو است. هر یک از کشورها در هر سطحی از توسعه در تلاشند که پاسخ لازم به دغدغه‌های مذکور را بیابند. در این میان، کشورهایی که به متنوع سازی اقتصاد روی آورده اند و می خواهند خود را از اقتصاد تک پایه ای برهانند در جستجوی شناخت راه‌های آن یا خلق راه‌ها و روش‌های جدیدند. یکی از این روش‌ها گردشگری است که اغلب کشورها به ویژه کشورهایی که به لحاظ موقعیت مکانی از این مزیت برخوردارند، آن را در برنامه‌های توسعه ی ملی خود گنجانده اند تا از این طریق بتوانند فرآیند توسعه ی ملی خود را سرعت بخشند. توریسم انواع مختلفی دارد که اکنون شکلی نوین و گزیده ای از توریسم با عنوان توریسم روستایی، با هدف توسعه پایدار جوامع محلی در نواحی روستایی، به عنوان ابزاری جهت توسعه اقتصادی و اجتماعی و یکی از مهمترین مشاغل مدرن در مناطق روستایی ارتقاء یافته است. از انواع مهم و در حال رشد تورسیم، توریسمی است که مربوط به روستا و مناطق روستایی می باشد. تورسیم وابسته به روستا در کشورهایی که دارای صنعت توریسم رشد یافته ای هستند به شدت در حال رشد و گسترش می باشد (Ashley & Goodwin , 2001). یکی از جدیدترین گونه‌های گردشگری، گردشگری سبز می باشد که در گفتمان جدید مطالعات گردشگری نمود یافته است. گردشگری سبز طبق آنچه تعریف شده است اگرچه در بعضی از کشورها اصطلاح «گردشگری سبز» به گردشگری روستایی اطلاق می‌شود(یعنی گردشگری در مناطق سبز)، اما اغلب برای توصیف نوعی از گردشگری به کار می‌رود، که بیشتر طرفدار محیط زیست است. این نوع گردشگری با نام‌های مختلف مانند« گردشگری مسئول »، « گردشگری انعطاف‌پذیر »، « گردشگری سودمند » یا « گردشگری بدیل » شناخته شده است، گردشگری سبز بهترین روش برای توسعه ارتباط همزیستی بین محیط زیست طبیعی و اجتماعی است. به عبارت دیگر، افزایش توجه به اثرات زیانباری که برخی از انواع گردشگری در محیط زیست ایجاد می‌کند سبب شکل‌گیری نوع خاصی از گردشگری به نام گردشگری سبز شده است. در این میان روستاها به لحاظ داشتن شرایط وموقعیت طبیعی وتاریخی، مناطق ییلاق با چشم انداز زیبا، ویژگی زیست محیطی، ارتفاعات و… با برنامه ریزی و مدیریت صحیح همراه با سرمایه گذاری مناسب می تواند زمینه را برای توسعه اکوتوریسم فراهم کند. که اگر از این مواهب خدادای استفاده درست شود علاوه بر اینکه به توسعه صنعت توریسم و ایجاد اشتغال کمک می کند نقش مهمی در توسعه پایدار روستایی خواهد داشت. رهیافتی که در گفتمان‌های مسلط توریسم و اکوتوریسم مطرح شده است رهیافت توسعه اقامتگاه‌های بوم گردی در مناطقی است که پتانسیل‌ها و بسترهای توسعه این نوع از اکوتوریسم فراهم است. در این رهیافت توریست با اقامت در مکانهایی که با مشخصات و شاکله توسعه بوم آورد و منتج از محیط و رعایت محیط زیست و احترام به محیط زیست با لذت بردن از سفر و کسب تجربه ای جدید، تعریفی نو از توریسم و اکوتوریسم به دست می دهد.

1-2 بیان مسئله

نگرش توسعه پایدار در اواخر دهه 1960 و اوایل دهه 1970، هنگامی که مردم از پیامدهای منفی ناشی از رشد افسارگسیخته اقتصادی آگاه شده بودند، به وجود آمد. خسارت‌های هنگفت بر منابع پایه در سراسر جهان وارد شد و سایر منابع نیز در معرض نابودی قرار گرفتند. در اواخر دهه 1970 شوماخر مفهوم توسعه پایدار را در کتاب خود به نام کوچک زیباست معرفی نمود. وی در نوشته‌های خود مدلهای توسعه را در مقیاس کوچک و بر اساس تمرکززدایی و با استفاده از فنآوری‌های مناسب، جایگزین و ارائه می کند. بحث اصلی او این بود که توسعه در مقیاس کوچک آسانتر و قابل کنترل تر بوده و با روحیات توده مردم سازگارتر است (Schumacher , 1973). سیاست توریسم پایدار در دنیای امروزی، رهیافت جامعی است که خواهان رشد بلندمدت صنعت توریسم بدون اثرات مخرب بر زیست بوم‌های طبیعی است و براین نکته تأکید دارد که در قالب توسعه توریسم، بشر قادر خواهد بود که جوانب خاصی از محیط درجهت مثبت یا منفی تعدیل یا دستکاری نماید (شریف زاده، مرادی نژاد، 1381: 55). به همین خاطر، در طول چندین سال گذشته، مفهوم گردشگری پایدار تا حدی پیشرفت کرده و جا افتاده است تا بتواند پاسخگوی تهدیدات گردشگری نابسامان باشد. گردشگری پایدار، گردشگری را در غالب مرزها بررسی کرده و رابطه مثلث وار میان جامعه میزبان و سرزمین آن را از یک سو و جامعه میهمان یعنی گردشگران را از سویی و با صنعت گردشگری برقرار ساخته است.در کشورهای جهان از گردشگری به عنوان کاتالیزوری کارآمد برای بازسازی و توسعه اجتماعی نواحی یاد شده است (Sharply , 2002:233 ) تا جایی که سازمان جهانی گردشگری در بیانیه مانیل، گردشگری را نیاز اساسی در هزاره سوم معرفی کرده است. شکل شماره 1 برای درک بیشتر اهمیت سرمایه در گردشگری روستایی حومه شهرهاست که تمایزی روشن بین دارایی‌های سرمایه حومه شهر و منابع اقتصادی گسترده تر به کار گرفته شده توسط صنایع روستایی است.بسیاری از منابع اقتصادی همچون سرمایه سهام در کسب و کار گردشگری روستایی مورد استفاده قرار می گیرد به عنوان مثال ساختمانی دور افتاده در حومه شهر که به عنوان موزه کشاورزی بازسازی شده است در ابتدا سرمایه روستایی بوده اما اکنون به عنوان پایتخت جریان سرمایه گردشگری روستایی و حومه شهر ایفای نقش می نماید و به طور رسمی بخشی از مالکیت سرمایه حومه شهر محسوب می گردد (Brian Garrod , 2006:121 ).

تنوع بخشی به اقتصاد، بالا بردن شاخص‌های توسعه انسانی، مشکلات ناشی از صنعتی شدن وآلودگی بیش از حد استاندارد شهرها بویژه شهرهای بزرگ، مهاجرت‌های روستایی، افزایش بهره وری وکارآمدی نیروی انسانی، اشتغال زایی، تعامل فرهنگها و گفتمان‌ها، حفظ محیط زیست و در مجموع توسعه پایدار از چالش‌هایی است که جهان امروز با آن روبه رو می باشد. امروزه، نبود فرصت‌های شغلی، وجود بیکاری و همچنین فقر روستایی را نیز می توان از مشکلات اساسی روستاهای کشور برشمرد که به مهاجرت‌های روستا-شهری منجرشده و این امر مشکلاتی را هم برای شهرها و هم روستاها و در واقع، برای کل کشور فراهم آورده است.  گردشگری فرصت‌های بسیاری را برای کسب و کارهای کوچک خانوادگی ایجاد می کند که بیشتر آنها، روابط مستقیم و متقابل میزبان و میهمان را در خانه و املاک خانواده گردشگرپذیر در بردارند. این حضور و مشارکت از سوی خانواده، برای تجربه و رضایت گردشگر و همچنین برای توسعه پایدار مقصد و جامعه محلی، امری بسیار حیاتی است.

 

سرمایه طبیعی   سرمایه فیزیکی سرمایه حومه شهرسرمایه اجتماعی

 

صنعت گردشگری
 
منابع اقتصادی
تاثیرات سرمایه حومه شهر
سرمایهگذاری در روستاها
درآمدهای حاصل از محصولات گردشگری و تجارب
گردشگری و محصولات مرتبط
استفاده مستقیم و غیر مستقیم به عنوان:

جاذبه های بازدید کننده منابع
حیات‌وحش پس زمینه برای تجربه

تصویر قسمت

گردشگر
 
بازخورد رضایت گردشگران از تجارب گردشگری روستایی

 

 

نمودار 1- 1- مدل تعامل بین گردشگری روستایی و سرمایه حومه

یکی از کسب وکارهای کوچک گردشگری که از سال ۱۹۹۴ میلادی به جهانیان معرفی شد. اقامتگاه‌های بوم گردی برای اولین بار در نخستین سمینار بین المللی اقامتگاه‌های بوم گردی که در سال 1994 در خلیج ماهو در جزایر ویرجین در آمریکا برگزار گردید مطرح شد. اولین دستورالعمل بین المللی اقامتگاه‌های بوم گردی نیز نتیجه ی کنفرانس بین المللی کاستاریکا در سال 1995 و پنج سال تحقیق و بازبینی بود. تعریف ارائه شده منتج از این تحقیقات به شرح ذیل است :

“اقامتگاه بوم گردی، اقامتگاهی برای گردشگران هستند که دارای خصوصیاتی به این ترتیب  باشند : 1. آسیبی به محیط زیست اطراف اعم از طبیعی و فرهنگی وارد نسازند 2. کمترین تاثیر ممکن را هنگام ساخت و ساز بر روی محیط طبیعی اطرافش بگذارند 3. مناسب و هماهنگ با بافت فیزیکی و فرهنگی آن منطقه باشند و با توجه به شکل، ظاهر، رنگ و معماری محلی ساخته شده باشند 4. از روش‌های پایدار برای به دست آوردن آب مصرفی و کاهش مصرف آن استفاده کنند 5. سیستم کارآمد دفع زباله و فاضلاب داشته باشند 6. از منابع انرژی جایگزین با رعایت اصول پایداری بهره مند باشند 7. در راستای همکاری با انجمن‌های محلی تلاش کنند 8. برنامه‌های آموزشی درباره ی محیط‌های فرهنگی طبیعی و فرهنگی منطقه برای کارمندان و گردشگران ترتیب دهند و 9. با شرکت در برنامه‌های تحقیقاتی، به توسعه ی پایدار منطقه کمک کنند ( http://ecotourism.ichto.ir) “. هدف اصلی ایجاد و توسعه این نوع از اقامتگاه‌ها که دارای هویت و ساختاری بومی هستند، رسیدن به توسعه پایدار است. بیشتر این اقامتگاه‌ها توسط یک خانواده محلی اداره شده و تنها جنبه اقامتی ندارند؛ بلکه در آنها فعالیت‌های مختلفی مانند ارائه غذا و نوشیدنی بومی، ساخت، آموزش و فروش صنایع دستی محلی، اجرای نمایش و موسیقی سنتی، برگزاری رویدادهای بومی، تورها و فعالیت‌های بوم گردی به چشم می خورد. مکان فیزیکی اقامتگاه، به دلیل سبک معماری و مصالح ارگانیک به کار رفته در ساختمان اقامتگاه، طراحی داخلی و مبلمان بومی و همچنین فعالیت‌های تعریف شده در آن به نوعی یک اکوموزه بوده و یک جاذبه گردشگری محسوب می شود. مهم‌ترین اصل رعایت شده در اقامتگاه‌های بوم گردی، به ویژه در اکولوژها، مشارکت اعضای خانواده میزبان (صاحب اقامتگاه) و جامعه محلی مقصد در تمامی فعالیت‌های گردشگری اقامتگاه است. از سال ۱۹۹۴ میلادی و در اولین سمینار بین المللی انجمن‌های تخصصی اکولوژ، گونه جدیدی از اقامتگاه‌ها با نام «اقامتگاه بومی یا اکولوژ» به صورت رسمی به دنیای گردشگری معرفی شد که ساختار خود اقامتگاه با هویت آن در هم تنیده بودند. بر اساس اولین تعریف رسمی در سال ۲۰۰۲ میلادی، اقامتگاه بومی یا اکولوژ امکانات اقامتگاهی گردشگری است که به معیارهای زیر پایبند است: حفاظت از محیط طبیعی و فرهنگی پیرامون؛ ایجاد کمترین اثر بر محیط طبیعی اطراف اقامتگاه در هنگام ساخت آن؛ استفاده از معماری و مصالح بومی و داشتن بافت فرهنگی و فیزیکی خاص با توجه و هم آهنگ با فرم، منظره و رنگ محیط؛ استفاده از سیستم‌های آبرسانی پایدار و کاهش مصرف آب؛ به کارگیری روش‌هایی برای بازیافت زباله‌های خشک و دفع دیگر انواع زباله بدون آسیب رسانی به محیط؛ استفاده از انرژی‌های پایدار به روش‌های سنتی و به کار‌گیری انرژی‌های نو با استفاده از وسایل مدرن؛ کار گروهی همراه با به کارگیری جامعه محلی؛ ارائه کارگاه‌ها و برنامه‌های آموزشی ویژه کارکنان، گردشگران و مالکان اقامتگاه‌ها درباره چگونگی حفاظت و برخورد با محیط طبیعی و فرهنگی پیرامون؛ همکاری با برنامه‌های تحقیقاتی در جهت برنامه ریزی توسعه پایدار محلی. اقامتگاه‌های گروه خوشه سار بوم گردی در طول سال‌های گذشته، به گونه‌های مختلف با هم آشنا شده و به سرعت در سراسر ایران درحال گسترش هستند. افراد این شبکه که در سرتاسر ایران و در اکوسیستم‌های مختلف مشغول به کار و زندگی هستند، ارزش‌های میراث فرهنگی و زندگی بومی را فراتر از گفتار و نوشتار، کم و بیش در رفتار و زندگی شان وارد کرده اند؛ مانند محل زندگی، پوشش، خوراک، شغل، موسیقی و غیره. آنها به شکل ارگانیک تشکیل یک شبکه بومی داده اند، با یکدیگر همکاری دارند، تجاربشان را درمیان می گذارند و معرف یکدیگرند. تقریبا تمام این افراد در مراحل طراحی، تهیه مصالح و اجرای فضای معماری اقامتگاه‌های مورد نظرشان به صورت عملیاتی وارد شدند و مهارت و دانش کسب کردند. همین موضوع کم و بیش نسبت به تهیه پوشاک و به تبع، خوراکشان و نیز فعالیت‌ها و محصولاتی که ارائه می کنند، دخیل بوده است. افراد این گروه زندگی مفید نزدیک به طبیعت، در بافت‌های قدیمی شهری و روستایی را انتخاب کرده و ارزش‌های میراث فرهنگی و معنوی، صنایع دستی، محیط زیست و گردشگری را در حوزه فعالیت خود زنده نگه می دارند. براساس مرام نامه اعضای خوشه سار بوم گردی، برخی ارزش‌های هسته ای و مشترک اعضای این شبکه عبارت است از: انتخاب خانه ای بومی، مرمت و سکونت در آن؛ استفاده از معماری داخلی ساده محلی؛ پذیرایی با غذای اصیل بومی؛ درگیر کردن جوامع محلی در فعالیت‌های خود؛ احترام و زنده نگه داشتن فرهنگ و آیین‌های مردم بومی؛ معرفی هنرها و صنایع خاص منطقه؛ معرفی موسیقی ایرانی، عرفانی و تلفیق آن با موسیقی جهان. فعالان خوشه سار بوم گردی محیطی را برای استفاده گردشگران و مسافران آماده کرده اند تا میهمانان بتوانند علاوه بر اقامت در یک خانه روستایی یا سیاه چادر عشایری، ضمن تجربه یک محیط بومی بتوانند از نوشیدنی‌ها، غذاها، پوشاک محلی و فعالیت‌های سنتی منطقه استفاده کنند. ایجاد اقامتگاه‌های بوم گردی همراه با فعالیت‌ها و خدماتی که برای شناخت و معرفی بوم انجام می شود، در مناطق روستایی و بکر طبیعی یا بافت‌های تاریخی شکل می گیرد و توسط خانواده‌های کارآفرین و جامعه محلی علاقه­مند به گردشگری اداره می شوند. در اصل این شیوه میهمان پذیری و پذیرایی در روستاها، پاسخگوی دغدغه‌های فکری بسیاری بود؛ از یک سو برای روستاییان امکان حفاظت منابع و توسعه و بهره برداری پایدار از جاذبه‌های طبیعی را فراهم و از سوی دیگر با ایجاد درآمد مکمل، از مهاجرت مردم روستایی جلوگیری می کرد. همچنین برای شهرنشینان، امکان گذران تعطیلات با خانواده را با هزینه‌های قابل تحمل در محیطی که ویژه استراحت و آرامش است، فراهم می ساخت. بیشتر این نوع اقامتگاه‌ها منزلی با امکانات در منطقه روستایی بوده که این خانه‌ها در ساختمان‌هایی که کاربری نخستین خود را از دست داده اند، ایجاد یا سامان می یابند.

احداث اقامتگاه‌های بوم گردی در روستای افراچال شهرستان ساری می تواند با تجزیه و تحلیل دقیق و آکادمیک در چهارچوب‌های نظری پارادایم اکوتوریسم، تاثیرات مثبت و منفی زیادی بر محیط و محاط خویش بگذارد. مهم‌ترین تاثیر مثبتی که این اقامتگاه‌ها می تواند بر محیط پیرامونی خویش از خود بر جای بگذارد تاثیر مستقیم و غیر مستقیم بر معیشت و تنظیم نظم معیشت در یک جامعه محلی است. مراد از جامعه محلی الزاما ساکنان بومی و جغرافیایی در یک سرزمین مادری نیست بلکه شامل هر آن فعال اقتصادی می گردد که در یک محیط با پتانسیل اقتصادی به فعالیت اقتصادی می پردازد و بر طبق تعریف جهانی شغل، یک فعالیت اقتصادی از خود در یک محیط ثابت و در یک رابطه مثبت برنده – برنده انجام می دهد. و تاثیر منفی این اقامتگاه‌ها می تواند تاثیرات منفی زیست محیطی و اجتماعی – فرهنگی باشد. این تحقیق در پی یافتن به این سوالات و بررسی دقیق تاثیرات احداث اقامتگاه‌های بوم گردی بر معیشت جامعه محلی روستای افراچال شهرستان ساری می باشد.

1-3 اهداف تحقیق (اهمیت و ضرورت تحقیق)

  • شناخت پتانسیل‌های طبیعت گردی در روستای افراچال
  • امکان سنجی احداث اقامتگاه‌های گردشگری در روستای افراچال
  • بررسی میزان بهره مندی جامعه محلی از درآمد حاصل از گردشگری
  • شناخت منابع اقتصادی در تثبیت معیشت پایدار جامعه محلی روستای افراچال

 

 

1-3-1 کاربرد و نتایج تحقیق

  • کلیه سطوح تصمیم‌گیری برنامه ریزی در سطح استان مازندران و نهادهای ذیربط شهرستان ساری
  • مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی
  • سازمان‌ها و ادارات مرتبط با گردشگری و طبیعت گردی
  • شهرداری ساری
  • شرکت‌ها و موسسه خصوصی و بنگاه‌های اقتصادی فعال در زمینه گردشگری و طبیعت گردی
  • شرکت‌های مهندسان مشاور فعال در زمینه توریسم و اکوتوریسم
  • پژوهشگران و محققان

1-4 سوالات تحقیق

احداث اقامتگاه‌های بوم گردی در روستای افراچال شهرستان ساری چه تاثیرات مثبت بر روی معیشت پایدار جامعه محلی دارد؟

احداث اقامتگاه‌های بوم گردی در روستای افراچال شهرستان ساری چه تاثیرات مثبت و منفی بر فرهنگ، اقتصاد، اجتماع و زیست محیطی منطقه مورد مطالعه دارد؟

نگرش اعضای جامعه محلی نسبت به احداث اقامتگاه‌های بوم گردی در روستای افراچال شهرستان ساری تا چه اندازه مثبت می باشد؟

چگونه می­توانیم با رعایت جنبه‌های توسعه بوم آورد به توسعه همه جانبه گردشگری به طور عام و اکوتوریسم به طور خاص در منطقه روستای افراچال دست یابیم؟

1-5 فرضیه‌های تحقیق

روستای افراچال به دلیل برخورداری از طبیعت بکر و زیبا و آب و هوای مطلوب، پتانسیل جذب گردشگر دارد.

موقعیت جغرافیایی روستای افراچال برای احداث اقامتگاه‌های بوم گردی مناسب می باشد.

احداث اقامتگاه‌های بوم گردی در ثبیت معیشت پایدار جامعه محلی روستای افراچال نقش اساسی دارد.

1-6 پیشنیه تحقیق

سابقه مطالعات انجام شده در خارج از کشور :

برخی از محققان و نویسندگان در این زمینه همچون (Dahles & Bras , 1999) و (Thomas Jones & Haven Tang  , 2005) به دنبال جمع آوری نتایج پژوهش‌های تحقیقاتی بر روی این موضوع بوده اند و سعی بر ایجاد مسیری برای ادامه تحقیقات بعدی در این راستا داشتند. تحقیقی در سال 2008 میلادی در کشور انگلستان توسط Sherma Raberts & Jan Teraib انجام شد و بر اساس آن 4 شاخص اصلی برای ارزیابی پایداری کارآفرینی‌های کوچک گردشگری معین شد. Stephen Wanhill در سال 1999 در پژوهشی با عنوان “کارآفرینی‌های کوچک و متوسط گردشگری” به بررسی کسب و کارهای کوچک گردشگری در کشور ولز پرداخت که نتیجه آن ایجاد اشتغال و کارآفرینی در جوامع مختلف و گرایش به گردشگری جامعه محور بود. Rhodri Thomas در سال 2004 در پژوهشی با عنوان “کسب و کارهای کوچک در گردشگری” به بررسی مقالات مختلف پرداخت و به این نتیجه رسید که توسعه کسب و کارها راهی برای گردشگری پایدار در مناطق روستایی است. Rhodri Thomas , Gareth Shaw & Stephen J در مقاله ای با عنوان “درک کسب و کارهای کوچک در گردشگری، چالش‌ها و روندهای تحقیقاتی” به بررسی موج تحقیقاتی در زمینه کسب و کارهای کوچک گردشگری پرداختند و عنوان کردند که کمبود تحقیق در این زمینه وجود دارد و مسئله کسب و کارهای کوچک گردشگری و توسعه پایدار گردشگری اهمیت زیادی دارد و همچنین پیشنهاداتی برای تحقیقات بعدی نیز ارائه دادند.

1-6-1 سابقه تحقیقات انجام شده در داخل کشور

عبدالرضا رکن الدین افتخاری و اسماعیل قادری در سال 1381 در پژوهش خویش با عنوان “نقش گردشگری روستایی در توسعه روستایی”، با استفاده از روش کتابخانه ای وضعیت گردشگری روستایی را در جهان بررسی و به مقایسه آن با روستاهای ایران پرداخت و در نتیجه آن پژوهش، راهکارها و رهیافت‌هایی برای توسعه گردشگری روستایی در ایران ارائه داد. مینو حسنی اصفهانی در سال  1387 در پژوهش پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان “بررسی استانداردهای ساخت اکوکمپ‌ها و شرایط ساخت اکوکمپ‌ها و شرایط ساخت آن در پارک‌های ملی”، تجربیات کشورهای پیشرو را در توسعه اکوتوریسم در پارک‌های ملی نشان می دهد و نتیجه می گیرد که یکی از پایدارترین راه حل‌های مشکلات آنها را بهره برداری صحیح از زون تفرج (گردشگری) متمرکز در پارک‌های ملی می داد و معتقد است بهترین گزینه در این راستا احداث اقامتگاه‌های طییعت محور است که در کنار برآوردن تقاضاهای گردشگری فرصت‌های محافظتی پارک ملی را نیز توسعه بخشد. داوود مهدوی (1389) در رساله دکترای خود با عنوان “ارزیابی توسعه پایدار گردشگری روستایی در ایران” با تکیه بر 7 روستای تاریخی-فرهنگی گردشگرپذیر ایران به فرآیند بومی سازی شاخص‌ها و معیارهای مناسب برای اندازه‌گیری پیشرفت توسعه پایدار گردشگر روستایی در ایران پرداخته است. بر اساس یافته‌های تحقیق ایشان، در مجموع 80 شاخص برای ارزیابی پایداری توسعه گردشگری روستایی تهیه شد که 22 شاخص برای پایداری اجتماعی – فرهنگی، 24 شاخص برای پایداری اقتصادی و 34 شاخص برای پایداری زیست محیطی متناسب با گردشگری روستایی ایران در نظر گرفته شد. افسانه احسانی و عبدالرضا فرجی راد (1390) در پژوهش خود با عنوان “بررسی تاثیر اقامتگاه‌های محلی بر ارتقاء سطح زندگی جامعه محلی”، به بررسی نقش اقامتگاه‌های بوم گردی خوشه سار بوم گردی در 2 روستای گرمه و شیب دراز (قشم) پرداخته اند. یافته‌های پژوهش نشان می دهد که می بایست برنامه ریزی برای جلب مشارکت سرمایه گذاران بومی به منظور جلوگیری از تعارضات فرهنگی و معضلات زیست محیطی در مناطق اکوتوریستی انجام شوم و زیرساخت‌های مناسب توسعه اکوتوریسم فراهم شود. حمید زمانی (1390) در پژوهش پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان “تدوین استانداردهای لازم برای مکان گزینی و احداث واحدهای اقامتی”، با توجه به شاخص‌های توسعه پایدار با تاکید بر اکولوژها و با پایلوت قرار دادن استان البرز به استاندارد سازی و مکان یابی اکولوژها پرداخته است و در نتایج خود آثار و پیامدهای مثبت و منفی توسعه اکولوژها در منطقه البرز را در سه حوزه اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و زیست محیطی و با بهره‌گیری از سنجه‌های مشخصی ارزیابی کرده است. سمیه امیری (1390) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود تحت عنوان “نقش گردشگری در توانمندسازی زنان روستایی”، با استفاده از چهارچوب مفهومی توانمندسازی و با بهره‌گیری از روش پژوهش میدانی به بررسی نقش گردشگری در توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی زنان روستایی پرداخته است و در نتیجه این پژوهش ثابت نموده است که گردشگری روستایی می تواند گستره ای از فرصت‌ها را برای مشارکت روستائیان فراهم کند و منجر به توانمندسازی آنها شود. اشکان بروج (1391) در پژوهش پایان نامه خویش تحت عنوان “مطالعه تطبیقی اقامتگاه‌های بوم گردی مناطق بیابانی از منظر توسعه پایدار گردشگری”، در پیمایشی توصیفی – تحلیلی به موضوع ذکرشده پرداخته است. برای این منظور اقامتگاه‌های بوم گردی بر اساس انواع اقامتگاه‌ها به سه گروه اکولوژ، اکوکمپ و اکوهتل (هتل سنتی) تقسیم شدند. بر اساس یافته‌های این پژوهش اکوکمپ و اکولوژهای مورد مطالعه نسبتا پایدار بوده و در حالیکه اکوهتلها از ناپایداری ضعیفی برخوردار بودند. همچنین نتایج نشان داد که الگوی اقامتگاه بوم گردی در مناطق روستایی و بکر طبیعی به عنوان یک کسب و کار کوچک گردشگری با مالکیت بومی و مدیریت خانوادگی هماهنگی بیشتری با توسعه پایدار گردشگری دارد.

1-6-2 محدودیت‌های تحقیق

اجرای یک پروژه تحقیقی مسائل و مشکلات خاصی دارد که محقق برای رسیدن به هدف مجبور است به نحوی در فایق آمدن به آنها کوشش کند. تامین منابع مالی، نیروی انسانی، کارهای میدانی، منابع آرشیوی، امکانات دسترسی به منابع اطلاعات خارجی، پایان نامه‌ها، همکاری و مساعدت کم از طرف مسئولین، ضعف پیشینه تحقیق، ترس تاریخی جامعه شناختی مردم محلی نسبت به ابراز میزان درآمدها و منابع اقتصادی خویش و… همگی می توانند از مشکلات تحقیق به حساب آیند. هر کار تحقیقی در راستای نیل به اهداف خاص تحقیق با یک سری محدودیت‌ها مواجه است از جمله محدودیت‌های تحقیق، عدم دسترسی به داده‌های آماری صحیح و دقیق در بازه‌های زمانی معین و در طبقه بندی موضوعی و همچنین کمبود اطلاعات و منابع در دسترس است. یکی از مهم‌ترین محدودیت‌هایی که در کار تحقیق با آن روبرو شدیم کم بودن تعداد نمونه‌ها برای تجزیه و تحلیل داده‌ها بود که به علت عدم آگاهی و کم سوادی راجع به مزایا و اصول ساخت و احداث اکوکمپ پاسخ دهندگان کمتری نسبت به آنچه که در روش شناسی و نتیجه فرمول کوکران به دست آمد، حاضر به پاسخ گویی به سوالات محقق شدند.

1-6-3 روش تحقیق

دستیابی به اهداف تعیین شده در هر پژوهش نیازمند تدوین روش تحقیق مشخصی است.در تحقیق حاضر سعی شده از روش‌های مختلف استفاده گردد تا بتواند موضوع را هر چه بهتر مورد بررسی قرار داده و زوایای مختلف آن را مورد کنکاش قرار دهد؛ تا در نهایت به نتایج دلخواه دست یافته و موضوع را برای دیگران بهتر قابل درک سازد. با توجه به ماهیت موضوع و اهداف تحقیق، رویکرد حاکم بر فضای تحقیق توصیفی- تحلیلی و از نوع اسنادی – کتابخانه ای است و رویکرد حاکم بر فضای تحقیق، کاربردی است و به اقتضای ماهیت تحقیق، بازدید میدانی و توزیع و تکمیل پرسشنامه در بین اعضای جامعه محلی روستای افراچال شهرستان ساری ضروری است. علاوه بر این با توجه به اینکه از روشهای کتابخانه ای نیز در این تحقیق استفاده می شود، می توان آن را جزو تحقیقات اسنادی نیز محسوب داشت جامعه آماری در سطح جامعه محلی در روستای افراچال شهرستان ساری می باشد. بدین منظور در این پژوهش‏ ابتدا داده‏های مورد نیاز از طریق مراکز،سازمان‏های مربوطه و همچنین مشاهدات و مطالعات‏ میدانی جمع‏آوری گردیده است. بخش نظری و عملی تحقیق به صورت زیر می باشد :

  • جمع آوری داده‌ها و آمار و اطلاعات
  • فیش برداری از منابع اطلاعاتی ذیربط
  • اطلاعات مستخرج از پرسش نامه توزیعی در بین اعضای جامعه محلی روستای افراچال شهرستان ساری
  • استفاده از تصاویر ماهواره­ای و نقشه­های موجود
  • تجزیه و تحلیل داده‌های به دست آمده از پرسش نامه و مصاحبه در محیط نرم افزاری SPSS

 

 

تعداد صفحه :160

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

پایان نامه نمایندگی در صدور برات ،سفته وچک در حقوق ایران و کنوانسیون ژنو

 متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته حقوق 

دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات گیلان

 پایان نامه­ی کارشناسی ارشد رشته حقوق خصوصی(M.A)

موضوع:

نمایندگی در صدور برات ،سفته وچک در حقوق ایران و کنوانسیون ژنو

تابستان 1393

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان صفحه

چکیده…………………………………………………………………………………………………………………………1

مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………….2

اهداف پژوهش……………………………………………………………………………………………………………..3

سوالات تحقیق……………………………………………………………………………………………………………..3

فرضیه تحقیق……………………………………………………………………………………………………………….3

روش تحقیق………………………………………………………………………………………………………………..4

سازماندهی تحقیق…………………………………………………………………………………………………………4

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1مفهوم نمایندگی………………………………………………………………………………………………………7

1-2ضرورت وجود نمایندگی…………………………………………………………………………………………7

1-3 انواع نمایندگی………………………………………………………………………………………………………9

1–3–1 نمایندگی قانونی به مفهوم اخص…………………………………………………………………..9

1-3-1-1 ولایت قهری ………………………………………………………………………………..9

1-3-1-2 تعریف قیمومت…………………………………………………………………………..10

1-3-2 نمایندگی قراردادی ……………………………………………………………………………………10

1-3-3 نمایندگی قضایی……………………………………………………………………………………….11

1-4 تعریف وکالت……………………………………………………………………………………………………..12

1-4-1تحقق وکالت………………………………………………………………………………………………13

1-4-2 انواع وکالت به اعتبار موضوع………………………………………………………………………14

1-4-2-1وکالت مطلق…………………………………………………………………………………14

1-4-2-2 وکالت مقید…………………………………………………………………………………15

1-5 مفهوم وانواع سند………………………………………………………………………………………………..16

1-5-1 مفهوم سند……………………………………………………………………………………………..16

1-5-1-1-نوشته بودن سند………………………………………………………………………….16

1–5-1-2قابلیت استناد سند………………………………………………………………………..17

1-5-2 انواع سند………………………………………………………………………………………………….17

1- 5-2-1 سند رسمی………………………………………………………………………………..18

1-5-2-2سند عادی……………………………………………………………………………………18

1-5-2 -3  سندمدنی………………………………………………………………………………….19

1-5-2-3-1حق مالکیت……………………………………………………………….19

1-   5-2-3-2 کسب مالکیت ………………………………………………………..19

1-6سند تجاری………………………………………………………………………………………………………….20

1-6-1 برات……………………………………………………………………………………………………….21

1-6-1-1 تعریف برات………………………………………………………………………………21

1-6-1-2 شرایط شکلی و ماهوی صدور برات………………………………………………22

1-6-1-2-1 شرایط شکلی………………………………………………………….22

1-6-1-2-2شرایط ماهوی …………………………………………………………24

1-6-2سفته………………………………………………………………………………………………………..25

1-6-2-1تاریخچه سفته………………………………………………………………………………25

1-6-2-2 تعریف سفته……………………………………………………………………………….26

1-6-2-3 شرایط صدور سفته………………………………………………………………………28

1-6-2-3-1 شرایط شکلی……………………………………………………………28

1-6-2-3-2شرایط ماهوی…………………………………………………………….30

1-7 چک…………………………………………………………………………………………………………………..31

1-7-1 تاریخچه چک………………………………………………………………………………………….31

1-7-2 تعریف چک……………………………………………………………………………………………..33

1-7-3 شرایط شکلی وماهوی صدور چک………………………………………………………………34

1-8کنواسیون ژنو………………………………………………………………………………………………………35

1-8-1 کنوانسیون بین المللی ژنو مورخ 1930…………………………………………………………36

1-8-2 کنوانسیون بین المللی ژنو مورخ 1931…………………………………………………………37

فصل دوم: مبانی نظری تحقیق

2-1 مفهوم قصد و رضا ……………………………………………………………………………………………..40

2-1-1 مفهوم رضا………………………………………………………………………………………………..41

2-1-2 ضمانت اجرای فقدان قصد و رضا در نمایندگی در صدور اسناد تجاری……………41

2-2 معلوم بودن…………………………………………………………………………………………………………42

2-3 تعریف اهلیت …………………………………………………………………………………………………….44

2-3-1 انواع اهلیت………………………………………………………………………………………………45

2-3-1-1 اهلیت تمتع…………………………………………………………………………………45

2-3-1-2 اهلیت استیفا……………………………………………………………………………….45

2-3-2 شرایط اهلیت استیفا……………………………………………………………………………………49

2-3-2-1 بلوغ ………………………………………………………………………………………….49

2-3-2-1-1ضمانت اجرای فقدان اهلیت درصدور سند تجاری………..50

2-3-3-1-2 وضعیت اسناد صادره توسط صغیر غیر ممیز………………….50

2-3-3-1-3وضعیت اسناد صادره توسط صغیر ممیز……………………….50

2-3-3-1-4وضعیت نمایندگی صغیر ممیز……………………………………..51

2-4-2-2 عقل…………………………………………………………………………………………..54

2-4-2-2-1 وضعیت معاملات مجنون……………………………………………55

2-5 رشد…………………………………………………………………………………………………………………..57

2-5-1 وضعیت معاملات سفیه………………………………………………………………………………57

2-5-2 قبول نمایندگی از سمت سفیه……………………………………………………………………..58

2-6 مشروعیت جهت و ضمانت اجرای فقدان آن…………………………………………………………..59

2-6-1 مفهوم مشروعیت جهت………………………………………………………………………………59

2-6-2 شرایط تأثیر جهت نامشروع…………………………………………………………………………61

2-6-2-1وجود واقعی انگیزه نامشروع در یکی از دو طرف……………………………..61

2-6-2-2 بی واسطه بودن انگیزه نا مشروع…………………………………………………….62

2-6-2-3 بارز بودن جهت نامشروع………………………………………………………………62

2-6-2-4 تصریح به جهت نامشروع……………………………………………………………..62

2-7 شرایط اختصاص صحت عقد وکالت……………………………………………………………….62

2-7-1 نیابت پذیری موضوع وکالت……………………………………………………………..63

2-7-2 امکان انجام آن(عمل حقوقی) به وسیله موکل………………………………………63

2-8 احراز اختیار نماینده……………………………………………………………………………………….64

2-8-1 ارایه قرارداد نمایندگی یا اختیار نامه……………………………………………………..64

2-8-2 اظهار نماینده و اقرار اصیل…………………………………………………………………..66

2-8-3 شهادت……………………………………………………………………………………………..66

2-8-4 ضمانت اجرای فقدان اختیار نماینده نسبت به موکل……………………………….66

2-8- 5 ضمانت عدم اختیار نماینده نسبت به ثالث……………………………………………69

فصل سوم: بحث و تحلیل تحقیق

3-1 آثار نمایندگی نسبت به موکل………………………………………………………………………………..72

3-1-1 پرداخت اجرت وکیل…………………………………………………………………………………72

3-2 آثار نمایندگی نسبت به نماینده………………………………………………………………………………74

3-2-1 رعایت مصلحت موکل……………………………………………………………………………….74

3-2-2رعایت حدود وکالت…………………………………………………………………………………..75

3-2-3 تسلیم صورتحساب وکالت………………………………………………………………………….76

3-3 آثار نمایندگی نسبت به اشخاص ثالث…………………………………………………………………….77

3-3-1 وظایف اصیل نسبت به ثالث……………………………………………………………………….77

3-3-1-1اصیل آشکار…………………………………………………………………………………78

3-3-1-2اصیل مخفی…………………………………………………………………………………78

3-3-2 مسئولیت ثالث نسبت به اصیل…………………………………………………………………….80

3-4 وظایف ثالث نسبت به نماینده………………………………………………………………………………81

3-4-1 پنهان ماندن سمت نمایندگی……………………………………………………………………….82

3-4-2 آشکار بودن سمت نمایندگی ……………………………………………………………………..83

3-4-2-1 نماینده تجاری ……………………………………………………………………………83

3-4-2-2 مدیر شرکت………………………………………………………………………………..84

3-5طرق انقضاءوکالت……………………………………………………………………………………………….86

3-5-1 به عزل موکل ……………………………………………………………………………………………86

3-5-2 استعفای وکیل ………………………………………………………………………………………….89

3-5-3 محجور شدن وکیل یا موکل ……………………………………………………………………….90

3-5-4 فوت موکل یا وکیل …………………………………………………………………………………..91

3-5-5از بین رفتن موضوع وکالت………………………………………………………………………….93

3-5-6 عمل منافی وکالت از جانب موکل………………………………………………………………94

3-5-7 انجام موضوع وکالت توسط موکل………………………………………………………………95

3-5-8 انقضای مدت وکالت…………………………………………………………………………………95

فصل چهارم: نتیجه گیری و پیشنهادها

4-1 نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………98

4-2 پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………100

فهرست منابع و مأخذ

چکیده

نمایندگی وصف کسی است که عمل حقوقی را برای شخص دیگر انجام می دهد و با توجه به اینکه برات، سفته، و چک جزء اعمال قائم به شخص صادر کننده نیست صدور برات، سفته و چک به صورت نمایندگی وجود دارد. نمایندگی در صدور یکی از مصادیق عقد وکالت است علی الاصول از عقد وکالت تبعیت می کند. بررسی های به عمل آمده نشان می دهد که بین حقوق تجارت ایران و کنوانسیون های ژنو شباهت و تفاوت های وجود دارد. نمایندگی در صدور برات، سفته و چک در هر دو قانون وجود دارد با توجه به اصول کلی حقوقی مسئولیت حقوقی متوجه صادر کننده و نماینده است ولی در مورد چک مسئولیت حقوقی متوجه موکل و نماینده است. ولی مسئولیت کیفری متوجه نماینده است. مسئولیت کیفری کنوانسیون ژنو در مورد چک وجود ندارد و مسئولیت حقوقی با اصیل ، نماینده است. لذا در این پایان نامه ضمن بررسی تطبیقی نمایندگی در صدور در حقوق ایران با کنوانسیون های ژنو سعی براین شده است که نقاط اشتراک یا افتراق هرکدام از این مقررات مورد شناسایی قرار گیرد.

کلید واژه:نمایندگی، برات، سفته و چک.

مقدمه

اسناد را از جهات مختلف می توان تقسیم کرد، ولی اولین و مهمترین تقسیم بندی مربوط به اسناد همان تقسیم بندی قانون مدنی است که اسناد را در دو قالب اسناد رسمی و اسناد عادی معرفی می نماید. در قانون تجارت از اسناد تجاری تعریفی نشده است و حقوقدانان برای اسناد دو مفهوم عام وخاص را قرار داده اند سند به معنی عام همه اسنادی است که میان بازرگانان متداول است و علاوه بر برات ، سفته و چک اسنادی چون : قبض انبار ، اسناد در وجه حاصل، بارنامه و… را شامل می شود و اما اسناد تجاری به معنای خاص صرفاً برات ، سفته و چک را شامل می شود .

سند تجاری اهمیت زیادی در داخلی و بین المللی دارد. برای اولین بار در سال 1311 درقانون تجارت در باب چهارم به مقررات این اسناد پرداخته شده است و کنوانسیون ژنو 1930 راجع به متحدالشکل کردن مقررات برات و سفته و کنوانسیون 1931 راجع به متحدالشکل کردن مقررات چک از مهم ترین نیزدر عرصه بین المللی سعی در متحدالشکل کردن مقررات آنها کرده است.

با توجه به ماده 19 قانون صدور چک «در صورتی که چک به وکالت یا نمایندگی از طرف صاحب حساب اعم از شخص حقیقی یا حقوقی صادر شده باشد، صادر کننده چک و صاحب حساب متقاضاً مسئول پرداخت وجه چک بوده و اجراییه و حکم ضرر و زیان بر اساس تضامن علیه هر دو صادر می شود به علاوه امضاء کننده چک طبق مقررات این قانون مسئولیت کیفری خواهد داشت مگر این که ثابت نماید که عدم پرداخت مستند به عمل صاحب حساب یا وکیل یا نماینده بعد او است که در این صورت کسی که موجب عدم پرداخت شده از نظر کیفری مسئول خواهد بود.»از این ماده استنباط می شود که اسناد تجاری قابل اعطای نمایندگی در صدور می باشد.در کنوانسیون 1930 در ماده 8 و7 به امکان اعطای نمایندگی در صدور برات و سفته شاره شده است و در کنوانسیون ژنو 1931 در مورد چک ،ماده 11 و10 در نمایندگی در صدور چک نکاتی را متذکر شده است.شباهت و تفاوت های بین حقوق ایران و کنوانسیون ژنو در صدور اسناد تجاری به نمایندگی وجود دارد در مورد برات و سفته طبق اصول کلی حقوقی مسئولیت حقوقی متوجه صادر کننده و نماینده است ولی در مورد چک با توجه به ق.ص. چ مسئولیت حقوقی متوجه موکل و نماینده است ولی مسئولیت کیفری فقط متوجه نماینده است. مسئولیت کیفری در کنوانسیون ژنو در مورد چک وجود ندارد و مسئولیت حقوقی با اصیل است.در این زمینه کار تحقیقی مستقل انجام نگرفته است تنها چند نفر از حقوق دانان از جمله دکتر محمد صقری ،دکتر حسن ستوده تهرانی ، دکتر ربیعا اسکینی ، دکتر محمود عرفانی ،هادی حاجیانی و دکتر احمد امیر معزی در کتابشان به آن اشاره کرده اند و چون نیاز فراوان به بررسی آن بوده در این پایان نامه به طور مستقل به آن پرداخته شده است.

اهداف پژوهش

در این پایان نامه نمایندگی درصدور چک و سفته و برات را به طور خاص موردبررسی قرار می دهیم وبه بررسی اختلاف نظرها در حقوق ایران و کنوانسیون ژنو می پردازیم . این تحقیق علاوه بر جنبه نظری به دلیل اجرا و کاربرد فراوان آن در بین اشخاص حقوقی و حقیقی (بانک ها ، مراجع قضایی  و وکلا و …) جنبه کاربردی نیز دارد.

سوالات تحقیق

  • آیا اساساً نمایندگی در صدور برات ، سفته و چک امکان دارد؟
  • مسئولیت حقوقی و کیفری صدور برات ، سفته و چکی که به نمایندگی صادر شده  با چه کسی است؟
  • آیا در حقوق ایران و کنوانسیون ژنو در مورد نمایندگی در صدور برات، سفته و چک شباهت یا تفاوتی وجود دارد یا خیر ؟

فرضیه تحقیق

  • با توجه به اینکه برات، سفته و چک جزء اعمال قائم به شخص صادر کننده نیست صدور برات، سفته و چک به صورت نمایندگی وجود دارد.
  • در مورد برات و سفته با توجه به اصول کلی حقوقی مسولیت حقوقی متوجه صادر کننده و نماینده است ولی در مورد چک با توجه به ق.ص.چ مسئولیت حقوقی متوجه موکل و نماینده است. ولی مسئولیت کیفری فقط متوجه نماینده است. مسولیت کیفری در کنوانسیون ژنو در مورد چک وجود ندارد و مسولیت حقوقی بااصیل نماینده است.
  • نمایندگی در صدور برات ، سفته و چک در حقوق ایران و کنوانسیون ژنو با هم متفاوت است البته شباتهای نیز دارد در هر دو امکان صدور به نمایندگی وجود دارد و شرایط صدور در هر دو به یک صورت می باشد . تفاوت آن در مسئولیت کیفری می باشد در کنوانسیون ژنو مسولیت کیفری وجود ندارد.

  روش تحقیق

روش تحقیق به صورت توصیفی- تحلیلی بوده و در روش جمع آوری اطلاعات کتابخانه ای و میدانی است و از کتاب ها ومقالات و سایت های معتبر حقوقی استفاده شده است و نیز مطالعه چند پرونده موجود و بررسی طرز کار بانکها استفاده شده است.

  سازماندهی تحقیق

این تحقیق در سه فصل نوشته شده است،که فصل اول به کلیات شامل تعریف نمایندگی و انواع آن و سند و انواع آن و تعریف برات، سفته و چک، توضیح کلی در مورد کنوانسیون سال 1930 و1931 ژنو می پردازد. در فصل دوم در مورد شرایط تحقق نمایندگی ، با توجه به ماده 190 ق.م.ا قصد و رضای طرفیت 2- معلوم بودن موضوع 3- اهلیت طرفیت  4- مشروعیت جهت است و در فصل سوم آثار نمایندگی در صدور برات ، سفته وچک و طرف انقضای آن پرداخته شده است .در این ضمینه کار تحقیقی مستقلی انجام نشده است ولی حقوق دانان محترم،دکترمحمدصقری،دکترحسن ستوده تهرانی،دکتر ربیعا اسکینی،دکتر محمدی عرفانی ،به طور مختصر ودکترامیر معزی وهادی حاجیانی به طور کامل تری به آن پرداخته اند. اگر چه علی رغم سعی زیاد حق مطلب آن گونه که باید ادا شود نشده است .

تعداد صفحه :120

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

پایان نامه های ارشد فقه و الهیات

 در این صفحه لیست همه پایان نامه های رشته فقه و الهیات

سایت سبز فایل را در یک صفحه می توانید ببینید

و برای استفاده در پروپوزال ،پایان نامه، تحقیق ، پروژه ، گزارش سمینار

و دیگر فعالیت های علمی خودتان از آنها استفاه کنید

پایان نامه با موضوع:عوامل رفع مسئولیت کیفری در فقه و حقوق جزاء

پایان نامه ارشد:بررسی فقهی آسیب ‏های قضائی ترمیم ‏‏شده در قانون مجازات اسلامی

پایان نامه ارشد درباره:مثبت گرایی و نقش آن از منظر قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی تطبیقی موضوع عبادت اطفال از منظر فقهای شیعه و اهل سنت

دانلود پایان نامه ارشد درباره:جرائم علیه شخصیت معنوی افراد از دیدگاه قرآن کریم و روایات

پایان نامه ارشد درباره:بررسی رابطه انس با قرآن با سلامت روان بیماران بستری در بیمارستان ­های ساری

پایان نامه ارشد:رویکرد امنیت جهانی با نظر بر تروریسم مبتنی بر عقاید وهابی و مقایسه آن با فقه و حقوق اسلامی و حقوق بشر

دانلود پایان نامه ارشد با موضوع:مفاهیم سیاسی و اجتماعی سوره بقره

دانلود پایان نامه درباره:فلسفه و آداب حج از دیدگاه قرآن و سنت

دانلود پایان نامه ارشد : نقش قرآن در زندگی فردی و اجتماعی

دانلود پایان نامه : علل اساسی و ریشه های بدحجابی و بی حجابی زنان در جامعه از حیث اجتماعی و روانشناسی و اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد: نقش فضایل و رذائل در ادراک از منظر قرآن و سنت

دانلود پایان نامه ارشد: بن ‏مایه ‏های کلامی امامت در قصص قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد:مسئولیت های سیاسی پیامبر در حوزه سیاست خارجی و روابط بین الملل در قرآن- اسم ندارد

دانلود پایان نامه ارشد:تجمل گرایی از دیدگاه اسلام

پایان نامه ارشد: بررسی آزمایشگاهی اثر طوقه های لبه دار بر فرآیند آب شستگی موضعی در اطراف پایه های مدور در شرایط آب صاف

دانلود پایان نامه دکتری:رهیافت ویلیام مُنتگمری وات در حدیث و سیره­ پژوهی

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی ارتباط میان مفهوم زمان در تعزیه و شعار محوری کل یوما عاشورا و کل ارضا کربلا

دانلود پایان نامه ارشد : تطبیق آراء صاحب جواهر الکلام و صاحب مفتاح الکرامه

دانلود پایان نامه ارشد: تحلیل و بررسی وثایق و تضمینات بانکی از منظر فقه و حقوق با تاکید بر مضاربه

دانلود پایان نامه:نقد وبررسی نظریه اخباریان پیرامون فهم قرآن کریم با تکیه بر دیدگاه امام خمینی (ره)

دانلود پایان نامه ارشد:معناشناسی تاریخی و توصیفی واژه قرب در قرآن کریم

دانلود پایان نامه:دشمن شناسی از منظر قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی مبانی، قواعد و روش‌های تفسیری تفسیر نسیم حیات

دانلود پایان نامه ارشد:وسواس، احکام و آثار آن

دانلود پایان نامه:نقش امام سجاد(ع) در مبارزه با انحرافات فکری عصر خود استاد راهنما

پایان نامه ارشد:نقد و بررسی تفسیر آیات فضیلت امیرالمؤمنین(ع) و اهل بیت(ع) در تفسیر کشف الأسرار

دانلود پایان نامه ارشد:نقد و بررسی آیات ولایت در تفسیر طبری

دانلود پایان نامه ارشد:مقایسه ممنوعیت ازدواج در دین اسلام و دین یهود

دانلود پایان نامه ارشد:مقایسه جرایم منافی عفت در اسلام و یهود

دانلود پایان نامه:مطالعه تطبیقی قسامه در حقوق ایران و فقه اسلامی

پایان نامه ارشد:مطالعه تطبیقی حق حبس در معاملات معاوضی در حقوق ایران و فقه اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد:مشروعیت تبرک از منظر قرآن و سنت

پایان نامه ارشد:کاربرد اصاله الصحه به معنای تکلیفی در زندگی فردی و اجتماعی

دانلود پایان نامه:مبانی فقهی شهید ثانی در معاملات

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی حکم عده زنان فاقد رحم از دیدگاه فقه امامیه

پایان نامه ارشد:شرح و تبیین موضوع روشهای نوین تولید مثل از دیدگاه فقه امامیه

پایان نامه ارشد:مبانی فقهی حقوقی معامله با ابزارآلات قمار

دانلود پایان نامه:مطالعه تطبیقی جرح و تعدیل شهود از منظر حقوق موضوعه ایران و فقه اسلامی

پایان نامه ارشد:جایگاه شهادت زنان در حقوق ایران و فقه اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد:جایگاه سند در ادله‌ی اثبات دعوی

دانلود پایان نامه:تقسیم اموال مشترک و شیوه‌های آن در فقه امامیه و حقوق ایران

دانلود پایان نامه ارشد:تحلیلی پیرامون ایمان ابوطالب از نگاه فریقین

دانلود پایان نامه:تحلیل و بررسی فقهی و حقوقی تخلفات انتظامی سردفتران و دفتریاران و آیین رسیدگی به آنها در مراجع انتظامی

پایان نامه ارشد:تحلیل فقهی و حقوقی قاعده درء با تاکید بر رویه قضایی

پایان نامه ارشد:تحلیل فقهی ارجاع دعاوی به داوری و قضاوت اشخاص و نهادهای غیر مسلمان

دانلود پایان نامه ارشد:تبیین و بررسی مهدویت در صحاح سته

پایان نامه ارشد:تبیین حدیث غدیر با توجه به آیات اکمال و تبلیغ و پاسخ به شبهات آن

دانلود پایان نامه:تأثیر جهل در احکام فقهی و قوانین حقوقی و کیفری

دانلود پایان نامه: پیش فروش ساختمان از دیدگاه فقه وحقوق ایران

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی زندگی و آثار ادبی ابن سکّیت دورقی اهوازی

دانلود پایان نامه ارشد:خیانت همسران و آثار فقهی مترتب بر آن

پایان نامه ارشد:پیامدهای تفکرات وهابیت در جهان اسلام

دانلود پایان نامه:بررسی و نقد آیات ولایت در تفسیر الدرالمنثور سیوطی و تفسیرجلالین

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی و نقد آیات ولایت (ابلاغ، ولایت، اکمال، اولی‌الأمر) در کتاب تفسیر المنار

پایان نامه ارشد:بررسی و نقد آیات ابتلاء، مباهله، و صادقین در کتاب تفسیر المنار رشید رضا

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی نشانه‌های ظهور امام زمان(ع) در منابع شیعه

دانلود پایان نامه:بررسی معامله مسلمان با کافر از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران

پایان نامه ارشد:بررسی مشترکات اعتقادی و سیاسی بنی امیه و وهابیت

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی فقهی و حقوقی آسیب های ماهواره بر خانواده

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی فقهی و حقوقی اسباب سقوط قصاص نفس و عضو با تائید بر قانون مجازات اسلامی جدید

دانلود پایان نامه:بررسی فقهی حجاب وحدود آن در مذاهب خمسه وحقوق ایران

دانلود پایان نامه: بررسی فعل فحشا در فضای مجازی از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران

پایان نامه ارشد:بررسی فتنه های صدر اسلام از منظر آیات و روایات

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی دیدگاه ابن تیمیه در مراتب توحید وشرک

دانلود پایان نامه:بررسی حکم مفسد فی الارض از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی حقوق و تربیت کودک از نظر فقه و علوم تربیتی

دانلود پایان نامه:بررسی جایگاه زن در دوره پیش از اسلام ومقایسه آن با دوره اسلامی با تأکید برنهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی تطبیقی احکام کافر و مسلمان در ابواب قصاص ، دیات و ارث

پایان نامه ارشد:بررسی تأثیرپذیری وهابیت از اسرائیلیات

دانلود پایان نامه:بررسی اقرار وشهادت اشخاص صغار وغیر رشید در فقه وحقوق ایران

پایان نامه ارشد:بررسی افضلیت حضرت علی(ع)در صحیح صحاح سته

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی ارتباط آیات سوره­ انفال

دانلود پایان نامه:بررسی ابعاد شخصیتی پیامبر (ص) از دیدگاه مولای متقیان امیر مؤمنان (ع)

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی ارتباط آیات سوره ­مبارکه نساء

دانلود پایان نامه ارشد:بایستگی‌های فقه پویا از منظر فقه جواهری و دیدگاه امام خمینی(ره)

پایان نامه ارشد:اثبات امامت امیرالمؤمنین(ع) بوسیله آیات صادقین، مباهله و نجم و پاسخ به شبهات کتابهای منهاج السنه،اصول مذهب شیعه و امامت

دانلود پایان نامه:اعاده حیثیت در فقه امامیه و بررسی تحولات آن در حقوق کیفری ایران

پایان نامه ارشد:اثبات ولایت و امامت حضرت علی(ع) از نظر حدیث غدیر و پاسخ به شبهات

دانلود پایان نامه ارشد:اثبات امامت خاصه امام حسن، امام حسین و امام سجاد(ع) و پاسخ به شبهات آن‌ها

دانلود پایان نامه:اثبات امامت حضرت علی(ع) از نظر حدیث منزلت با تأکید بر شبهات اهل سنت

دانلود رساله دکتری:مقایسه نظریات ابن­ سینا و ابن­ عربی درباره حقیقت

دانلود رساله دکتری:مبانی فلسفه سیاسی ژاک ماریتن

دانلود پایان نامه ارشد:ترجمه و مقدمه بر بخش اول کتاب Plotinus

پایان نامه ارشد:علم و نقش آن در سیر و سلوک عرفانی از نظر ابن­ عربی و ملاصدرا

پایان نامه ارشد: ویژگی های استکبار و آثار آن درآموزه های امام علی(ع)

دانلود پایان نامه ارشد: هنجارگریزی در رخدادهای فرهنگی واجتماعی از منظر نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد: همجنس گرایی در دین و روانشناسی

دانلود پایان نامه ارشد: نقش و کارکرد حجت های الهی در زندگی انسان از منظر قرآن کریم

پایان نامه ارشد: نقد و بررسی فضیلت ابوبکر بر اساس آیه هفده سوره مبارکه لیل از منظر اهل سنت

پایان نامه ارشد: نقد و بررسی روش دکتر صبری ابراهیم السید در «نهج البلاغۀ، نسخه جدیدۀ محققۀ و موثقۀ تحوی ما ثبتت نسبته للإمام علی (رضی الله

پایان نامه ارشد: نقد و بررسی دیدگاه عامه در فضیلت خلفا بر اساس آیۀ 100 سورۀ توبه

دانلود پایان نامه ارشد: مهارت های زندگی در سیره علوی

دانلود پایان نامه: امیرالمؤمنین (ع) خرد ورزی را چگونه توصیف کرده و چه آسیب هایی را برای آن برشمرده

دانلود پایان نامه ارشد:مقایسه دینداری تکلیف محور و دینداری متکلّفانه

پایان نامه ارشد: معناشناسی واژهنوردرتفاسیرکهن فارسی

دانلود پایان نامه:معناشناسی تقدیر الهی و واژه های هم بسته در قرآن و روایات تفسیری با روش ایزوتسو

پایان نامه ارشد: معناشناسی « ألم » در نهج البلاغه بر اساس مدل ایزوتسو

دانلود پایان نامه ارشد: معناشناسی واژگان قرآن در روایات اهل بیت (علیهم السلام)

دانلود پایان نامه ارشد: معرفت شناسی از دیدگاه ابن عربی

دانلود پایان نامه ارشد: مبانی کلامی مشروعیت حکومت دینی

دانلود پایان نامه ارشد: شناسایی و تحلیل مولفه های خودکنترلی در روایات امام رضا(علیه السلام)

دانلود پایان نامه ارشد: زندگی، آثار و اندیشه‌های کلامی زراره بن اعین

پایان نامه ارشد: راه‌کارهای مبارزه با فقر اقتصادی بر اساس کلام و سیره عملی امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) جهت الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

پایان نامه ارشد: ترجمه و تحقیق کتاب سلم از کتاب خلاف شیخ طوسی بانضمام بررسی فقهی پیش فروش های متداول

دانولد پایان نامه ارشد: تجربه دینی شناختاری در قرآن

پایان نامه ارشد: مبانی و اصول آموزش معارف اسلامی‌در قرآن و روایات

دانلود پایان نامه ارشد: مبانی سبک زندگی اسلامی در قرآن کریم

پایان نامه ارشد: مبانی اعتقادی مردم زمان امیرالمؤمنین (ع) در اطاعت از ایشان

دانلود پایان نامه ارشد: لذات معنوی

دانلود پایان نامه ارشد: مسجد طراز اسلامی در آیات و روایات

دانلود پایان نامه ارشد: کارکرد مودّت به عنوان اجر رسالت پیامبر اکرم (ص)

دانلود پایان نامه : فصل و وصل در سوره ی طه با تکیه بر ترجمه مکارم شیرازی و ترجمه گروهی

پایان نامه ارشد: علل گرایش به عرفان های کاذب

پایان نامه ارشد: عبرت از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه و آثار تربیتی آن

دانلود پایان نامه ارشد:تبیین فلسفی – قرآنی ولایت فقیه

پایان نامه ارشد:شیوه های امر به معروف و نهی از منکر در قرآن و حدیث بااستفاده ازابزارهای جدید

پایان نامه ارشد: شاخصه‌های یاران مطلوب امیرمؤمنان علی درکلام حضرت باتأکید بر نهج‌البلاغه

دانلود پایان نامه: سحروکهانت در قرآن و حدیث

پایان نامه ارشد: رویکرد علامه طباطبایی (ره) نسبت به قصص قرآن

پایان نامه ارشد: روش مواجهه با هنجارها و ناهنجارهای اجتماعی با تأکید بر نهج البلاغه

پایان نامه ارشد: روش شناسی تعامل مفسران شیعی با سنت، برپایه «آلاء الرّحمن» و تطبیق آن با «المیزان»

پایان نامه ارشد: راز و رمزهای پنهان و پوشیده قیام های مذکور برا اساس کتاب مقاتل الطالبیین

دانلود پایان نامه ارشد: چگونگی مواجهه امیرالمؤمنین با تخلّفات کارگزاران

دانلود رساله دکتری: بررسی و تبیین مقایسه­ای تحولات اصلاحی دینی در مسیحیت در قرن شانزدهم با تحولات دینی در اسلام معاصر

پایان نامه ارشد: تأثیر خطبه ی اوّل نهج البلاغه بر دیباچه های متون نظم و نثر ادب فارسی

پایان نامه ارشد: بررسی و نقد ادعای عدم اعتقاد توحید الوهیت شیعه با توجه به کتاب عقائد الشیعه اشرف الجیزاوی

پایان نامه ارشد: برّرسی و تحلیل عوامل فروپاشی جوامع از منظر امام علی (علیه السلام) با تأکید بر نهج البلاغه

دانلود پایان نامه: بررسی نسبت میان عقل و وحی در معرفت خداوند از منظر روایات اهل بیت علیهم السلام

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی کلمات غریب و مشکل نهج البلاغه

پایان نامه : بررسی روش‌های تربیتی دو پیامبر برگزیده الهی (حضرت ابراهیم (ع) و حضرت محمد (ص)) مبتنی بر آموزه‌های توحیدی از منظر قرآن

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی خدا از دید یونیتارین ها با تاکید بر نظرات میخائیل سروتوس

پایان نامه: بررسی تطبیقی جایگاه زن در قرآن و حدیث و فمینیسم با نگاهی به ریشه ها و سیر تاریخی آن

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی آثار فقر بر سلامت روح و روان افراد از دیدگاه اسلام

پایان نامه ارشد: بررسی آثار حسادت بر سلامت روان و راههای درمان آن از دیدگاه قرآن و روایات

پایان نامه ارشد: بایسته های تربیت دینی دختران ونقش کتابهای درسی دین وزندگی دراین رابطه

پایان نامه ارشد: بازیابی، گونه‌شناسی، اعتبار سنجی سندی روایات تفسیری ابن‌الماهیار

پایان نامه ارشد: بازتاب معارف دینی اهل بیت پیامبر(ص)در عرفان کردهای شافعی مذهب ایران

پایان نامه ارشد: تحلیل کلامی سکوت 25 سالۀ امیرالمومنین (علیه السلام) بر مبنای احتجاجات ایشان

دانلود پایان نامه ارشد: انس بن مالک و جایگاه میراث حدیثی وی در مکتب خلفا

پایان نامه ارشد: انحرافات آخرالزمان، علل و راهکارهای پیشگیری

دانلود پایان نامه ارشد: آموزش قرآن در شش قرن اول

پایان نامه ارشد: استنادهای قرآنی خطبه فدکیه حضرت فاطمه (س)

دانلود پایان نامه ارشد: اخلاق تبلیغ در سیره رسول الله (ص)

پایان نامه ارشد: بررسی و تبیین واقع بینی و نسبت سنجی آن با آرمان گرایی در نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد: مسائلی از جلوه رحمت عام در سوره الرحمن

پایان نامه ارشد: تاثیر یاد خداوند در کم کردن شرور میان انسانها

پایان نامه ارشد: بررسی هوی پرستی در قرآن ونهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی تحلیلی مناظره‌های رسول اکرم (ص)

دانلود پایان نامه ارشد:رابطه بین مدیریت سود واقعی و پیش‏بینی سود هر سهم با بیش نمایی خالص دارایی های عملیاتی

دانلود پایان نامخ ارشد : تعریف ضابط در فرهنگ لغات

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی اوضاع جریان­ های عمده شیعی در عراق معاصر

پایان نامه ارشد: شیوه های اعتماد سازی مخاطب از نگاه قرآن و سنت پیامبر اکرم

پایان نامه ارشد: شناخت ارکان و شرایط و احکام قذف صغار از منظر فقه و حقوق موضوعه ایران

پایان نامه ارشد: بررسی نقش کتب دینی دانشگاهی در مقابله با جنگ نرم و وضعیت اعتقادات دینی جوانان از نگاه دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی مسأله­ ی آفرینش در حکمت سینوی برمبنای نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد: ررسی فقهی و حقوقی احکام فرد متعدی به حریم خصوصی اشخاص حقیقی

دانلود پایان نامه دکتری: بررسی فقهی فروش اقساطی در نظام بانکداری بدون ربا و شبهات آن و ارائه راهکار (مطالعه موردی بانک ملی ایران)

دانلود پایان نامه ارشد:جهاد و شهادت در فقه اسلامی

دانلود پایان نامه:نقش تقریبی صوفیان ایرانی قرن هفتم با تاکید بر نظرات مولانا

دانلود پایان نامه:نقد و بررسی دیدگاه‌ فیلیپ کلایتون در باب نفس از دیدگاه‌های ملاصدرا و علامه طباطبایی

دانلود پایان نامه ارشد:نظام اخلاق در اندرزنامه های پهلوی

دانلود پایان نامه:نسبت قبح اخلاقی با ارزش زیباشناختی فیلم از منظر اخلاق‌گرایی میانه‌رو

پایان نامه ارشد:مقایسه و تحلیل مضمون أدعیه مسیحی و أدعیه اسلامی با تأکید بر مزامیر داود و صحیفه سجادیه

دانلود پایان نامه ارشد:مستندات قرآنی و روایی انسان ‌شناسی علامه حسن زاده آملی

دانلود پایان نامه ارشد:مبانی قر آنی کرامات اولیاء

دانلود پایان نامه:گزارش، شرح و سنجش دیدگاه‌های تازه درباره‌ی علم دینی با تأکید بر دیدگاه‌های عبدالکریم سروش، مصطفی ملکیان، علی پایا

دانلود پایان نامه ارشد:فقه و شریعت از دیدگاه اسماعیلیان

دانلود پایان نامه:عقل و نقل به مثابۀ معیار سنجش گزاره‌های عرفان نظری

دانلود پایان نامه ارشد:شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی

دانلود پایان نامه ارشد:زیبایی و ادراک خیالی از دیدگاه ابن سینا

دانلود پایان نامه:روابط سببی علویان با خلافت (خلفای سه‌گانه، آل زبیر و بنی‌امیه)

پایان نامه ارشد:دین و بحران محیط زیست بررسی تطبیقی دیدگاه سیدحسین نصر و لین وایت با تأکید بر مقاله کلاسیک وایت

دانلود پایان نامه ارشد:دیدگاه‌های کلامی جابر بن‌یزید جعفی

دانلود پایان نامه ارشد:دوره ی حشمونائیان و تأثیر آن بر شکل گیری فرقه های یهودی

پایان نامه ارشد:حقوق کودکان ناشی از ازدواج موقت و ازدواج های نوظهور از نگاه مذاهب فقهی

دانلود پایان نامه:چیستی و چرایی نفی خواطر در عرفان اسلامی

پایان نامه ارشد:چگونگی مواجهه علمای شیعه با حاکمان با تأکید بر دیدگاه امام خمینی(ره)

دانلود پایان نامه:جایگاه نظام طبقاتی در بین اقوام هندو ایرانی با تکیه برمتون وده یی، اوستایی

دانلود پایان نامه:جایگاه عدالت به مثابه قاعده فقهی نزد مذاهب اسلامی

پایان نامه ارشد:تنوع‌پذیری باورها در اندیشه عین‌القضات همدانی

دانلود پایان نامه ارشد:تکثیر جمعیت در فقه اسلامی (مبانی و سیاست‌ها)

دانلود پایان نامه:ترجمۀ کتاب ذات و تجلّی دین نوشتۀ فان در لیو به همراه مقدّمۀ تحلیلی

دانلود پایان نامه:ترجمه کتاب پنجم، ششم و هفتم از Code of Canon Law به همراه مقدمه تحلیلی

دانلود پایان نامه:ترجمه فصل های خدا، آفرینش، وحی و رستگاری از کتاب Contemporary Jewish Theology به همراه مقدمه تحلیلی

دانلود پایان نامه:ترجمه فصل دوم و سوم از کتاب شکل‌گیری عقلانیت به سوی کاوشی میان‌رشته‌ای در الهیات و علم اثر ونزل‌ هویستین

پایان نامه ارشد:ترجمه بخشی از کتاب The Philosophy of the Upanishads

دانلود پایان نامه:ترجمه کتابThe Psychology of Religion A Short Introduction

دانلود پایان نامه:تحلیل و ارزیابی صورت بندی مضامین معنوی (حس معنوی – استعلایی) در سینمای فرانک دارابانت

دانلود پایان نامه ارشد:تحلیل نظری ویکتور ترنر در باب آیین زیارت

دانلود پایان نامه ارشد:تحقیق ماهوی و تاریخی

دانلود پایان نامه ارشد:تبیین رابطه‌ی جیوه و آتمن مطابق آموزه های شوتا‌ شوتره اوپه نیشد

دانلود پایان نامه:پاسخ مسأله اگزیستانی شر از راه الاهیات شبانی

دانلود پایان نامه ارشدبررسی روایات کفر مخالفین

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی دین یاری زرتشتی در دوران گذار

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی جایگاه اجتماعی زن در قرآن و کتاب مقدس عبری

دانلود پایان نامه:بررسی تهذیب از نگاه خواجه نصیرالدین طوسی و بحیّه ابن‌پقوده

دانلود پایان نامه:بررسی تفویض امر دین به ائمه در روایات شیعه

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی تاریخ تشیع در گیلان و دیلمان

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی انشعابات ایجاد شده در میان امامیه

پایان نامه ارشد:بررسی آرا ملامحمّدطاهرقمی ومیرلوحی سبزواری درمخالفت باتصوف

دانلود پایان نامه:بررسی احوال، آثار و آراء فاضل تونی (ره)

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی آثار و احوال ابوسعد خرگوشی

پایان نامه ارشد:انسان شناسی عرفانی امام خمینی و علامه طباطبایی

دانلود پایان نامه ارشد:اندیشه‌ها و گرایش های اعتزالی نوین در اهل سنت

دانلود پایان نامه:اندیشه رکن رابع در مکتب شیخیه کرمان و نقد آن از سوی شیخیه همدانی

دانلود پایان نامه ارشد:آموزه مهدویت در احیاء هویت اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد:ارث زن در فقه مذاهب اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد:آرای عرفانی بدیع‌الزمان سعید نورسی

دانلود پایان نامه:نقد تصوف از منظر ابوالفرج عبدالرحمن ابن جوزی و پاسخ به نقدها با تکیه بر آراء امام خمینی (س)

دانلود پایان نامه:بررسی فقهی حریم‌خصوصی با تأکید بر دیدگاه امام‌خمینی (ره)

دانلود پایان نامه ارشد:بررسی تطبیقی جرم در قرآن و قوانین تاجیکستان

پایان نامه ارشد:الزامات تدوین کتب درسی مربوط به اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) بررسی آسیب شناسانه متون موجود با استفاده از رویکرد اسکینر

دانلود پایان نامه:زندگی و مبارزات سیاسی سیّد محمود دعایی و نقش وی در پیروزی انقلاب اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد:اخلاق کار گروهی در پژوهش

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی رابطه متقابل دین و اقتصاد

دانلود پایان نامه : بررسی تاریخی فلسفه طب مزاجی با توجه به آموزه های طبی اهل بیت (ع)

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد: بررسی و نقد مُثُل از دیدگاه ابن سینا و ملاصدرا با تأکیدبر نقش آن در معرفت شناسی

دانلود پایان نامه ارشد :نسبت نظر و عمل در سعادت انسان از نگاه ابن سینا

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد: بررسی و تحلیل دو نظریه انسان دینی و دین انسانی

دانلود پایان نامه : معقولیت و لوازم دینی آن از دیدگاه ابن‌سینا و ویتگنشتاین

دانلود پایان نامه ارشد فلسفه : بررسی مسأله این‌همانی شخصی بر اساس مبانی ملاصدرا

دانلود پایان نامه : تبیین، بررسی و نقد مبانی نظریه عدالت جان راولز‌

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد: بررسی تطبیقی وجودشناسی نزد افلاطون و ارسطو

دانلود پایان نامه ارشد : بهشت و جهنم در اندیشه امام خمینی و ملاصدرا و مناسبات آن با آیات و روایات

دانلود پایان نامه ارشد فلسفه: براهین اثبات خدا از دیدگاه شیخ اشراق و لایب نیتس

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی تطبیقی نظریه تکثرگرایی سروش و وحدت متعالی ادیان نصر

دانلود پایان نامه ارشد: الگوی اعتماد به نفس در روان شناسی دین و اخلاق اسلامی

پایان نامه سعادت گرایی از دیدگاه سقراط و مقایسه آن با سعادت گرایی از دیدگاه علامه طباطبایی

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی امامت از دیدگاه شیعه اثنی عشری، اسماعیلیه و فرقه اشاعره

دانلود پایان نامه ارشد: غرور در اخلاق گزارش تحلیلی آراء فیلسوفان اسلامی و غربی

دانلود پایان نامه ارشد: قلمروهای عدالت و ربط و نسبت آن­ها با یکدیگر در اندیشه­ امام علی

دانلود پایان نامه ارشد: حسن و قبح ذاتی و نسبت آن با وظیفه ­گرایی و غایت ­گرایی اخلاقی

دانلود پایان نامه ارشد: ترجمه و گزارش و تحلیل کتاب لباب الاشارات و التنبیهات فخر رازی

پایان نامه ارشد: بررسی و تبیین تطبیقی علیت از دیدگاه ابن‌رشد و غزالی با تأکید بر نقدهای غزالی بر ابن‌سینا

دانلود پایان نامه ارشد : ارائه شاخصی ترکیبی جهت سنجش توسعه انسانی مبتنی بر آموزه‌های اسلامی

پایان نامه در مورد نقش زن در جامعه

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی ویژگیهای سیاست و اقتصاد سالم از دیدگاه قرآن و حدیث

دانلود پایان نامه ارشد : جهاد و حماسه اقتصادی و راهبرد های آن در قرآن و حدیث

پایان نامه ارشد: جایگاه اختلاف قراءات و نقش آن در برداشت های تفسیری مجمع البیان

پایان نامه ارشد: نقش مجالس مذهبی مطلوب در حفظ و تداوم حیات دینی جامعه از دیدگاه قرآن و روایات

دانلود پایان نامه ارشد: نقد و بررسی چیستی مبانی و روش تفسیر تطبیقی

دانلود پایان نامه ارشد: نقد و بررسی مرجعیت اهل کتاب در بین صحابه در نقل روایات و تفسیر قرآن

دانلود پایان نامه ارشد : نقد و بررسی مرجعیت اهل کتاب در بین صحابه در نقل روایات و تفسیر قرآن

پایان نامه ارشد: بررسی نقش سیدجمال الدین اسدآبادی در تحول گفتمان سیاسی شیعه در ایران عصر مشروطه

پایان نامه ارشد :بررسی وضعیت سیاسی– اجتماعی شیعیان جمهوری آذربایجان

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تناسب در آیات و سور در تفسیر المیزان و فی ظلال القرآن

دانلود پایان نامه ارشد : نقد و بررسی نظریه اعجاز قرآن در تفسیر التحریر و التنویر

دانلود پایان نامه:جهاد و حماسه اقتصادی و راهبرد های آن در قرآن و حدیث

دانلود پایان نامه ارشد: نقش جنسیتی زنان در حقوق کیفری

دانلود پایان نامه ارشد: حقوق اجتماعی زنان در جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آلمان

دانلود پایان نامه ارشد: تاثیر متقابل حجاب و عفاف در آموزه‌های اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل فلسفی آیات خیر وشر در قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد : معناشناسی واژگان قرآن در روایات اهل بیت (علیهم السلام)

دانلود پایان نامه ارشد : مبانی کلامی مشروعیت حکومت دینی

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی نظریه تکثرگرایی سروش و وحدت متعالی ادیان نصر

دانلود پایان نامه ارشد:ارائه شاخصی ترکیبی جهت سنجش توسعه انسانی مبتنی بر آموزه‌های اسلامی و بکارگیری آن در رتبه‌بندی کشورهای اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی فقهی و حقوقی آثار مالی انحلال نکاح

دانلود پایان نامه ارشد:پایان نامه ی کارشناسی ارشد رشته­ ی فلسفه- گرایش فلسفه غرب

دانلود پایان نامه ارشد: نسبت نظر و عمل در سعادت انسان از نگاه ابن سینا

دانلود رساله دکتری: معقولیت و لوازم دینی آن از دیدگاه ابن‌سینا و ویتگنشتاین

دانلود پایان نامه ارشد: قلمروهای عدالت و ربط و نسبت آن­ها با یکدیگر در اندیشه­ ی امام علی (ع)

دانلود پایان نامه ارشد: غرور در اخلاق؛ گزارش تحلیلی آراء فیلسوفان اسلامی و غربی

دانلود پایان نامه ارشد: حسن و قبح ذاتی و نسبت آن با وظیفه­ گرایی و غایت­گرایی اخلاقی

دانلود پایان نامه ارشد : ترجمه،گزارش و تحلیل کتاب لباب الاشارات و التنبیهات فخر رازی «نمط­های ده­گانه»

دانلود پایان نامه ارشد: تبیین، بررسی و نقد مبانی نظریه عدالت جان راولز‌

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی و نقد مُثُل از دیدگاه ابن سینا و ملاصدرا با تأکید بر نقش آن در معرفت شناسی

دانلود پایان نامه ارشد: بهشت و جهنم در اندیشه امام خمینی و ملاصدرا و مناسبات آن با آیات و روایات

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی و تحلیل دو نظریه انسان دینی و دین انسانی

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی و تبیین تطبیقی علیّت از دیدگاه ابن‌رشد و غزالی با تأکید بر نقدهای غزالی بر ابن‌سینا

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی مسأله این‌همانی شخصی بر اساس مبانی ملاصدرا

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی ضرورت و امکان آموزش فلسفه به دانشجویان غیر علوم انسانی دانشگاه ها

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی تطبیقی وجودشناسی نزد افلاطون و ارسطو

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی تطبیقی غایت حیات انسان از دیدگاه فارابی و علامه طباطبایی

دانلود پایان نامه ارشد: براهین اثبات خدا از دیدگاه شیخ اشراق و لایب نیتس

دانلود پایان نامه ارشد: وفای به عهد در اخلاق اسلامی با تاکید بر آموزه ­ها و سیره نبوی

دانلود پایان نامه ارشد: هوش هیجانی و مولفه های آن از نگاه قرآن و روایات

دانلود پایان نامه ارشد: نقد وبررسی نظریه اخباریان پیرامون فهم قرآن کریم با تکیه بر دیدگاه امام خمینی

دانلود پایان نامه ارشد: مقایسه تطبیقی ظن فقهی و اصولی و ظن اخلاقی از منظر حجیت

دانلود پایان نامه دکتری: مقایسه هنر در آیین فتوّت و آیین ذن

دانلود پایان نامه ارشد: مبانی نظارت بر ولی فقیه و مسؤولیت وی از منظر فقه سیاسی

دانلود پایان نامه ارشد: عوالم هستی و مسیر حرکت انسان در آن ها از منظر علامه طباطبایی و آیت الله شاه آبادی

دانلود پایان نامه ارشد: روش های علامه مجلسی در رفع اختلاف و تعارض در احادیث فقهی کتاب مرآه العقول

دانلود پایان نامه ارشد: رقص در اسلام

دانلود پایان نامه ارشد: تبیین مقایسه ای آغـاز آفرینش جهـان در کیهان شناسی جدید با تأکید بر آراء ملاصدرا

دانلود پایان نامه ارشد: تأثیر شناخت صفت خالقیت و فیاضیت و رحمت الهی بر تکامل انسان در فلسفه ی صدرالمتألهین

دانلود پایان نامه ارشد: تأثیر انسان­ شناسی بر اخلاق از دیدگاه امام خمینی

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی دیه‌ اعضای داخلی بدن با تأکید بر مذاهب خمسه

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی تأثیرگذاری های موالی بر تفسیر قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی امامت از دیدگاه شیعه اثنی عشری، اسماعیلیه و فرقه اشاعره

دانلود پایان نامه ارشد: ارزیابی تطبیقی روایات معصومین با اقوال لغویان در مفردات سوره‌های مبارکه نبأ، نازعات و عبس

دانلود پایان نامه ارشد: آثار و احکام متّرتب بر فسخ و اقاله و انفساخ عقود از نظر فقه و حقوق موضوعه با تأکید بر نظر امام خمینی (ره)

دانلود پایان نامه ارشد : راهکارهای فردی مبارزه با انحرافات جنسی از دیدگاه قرآن و اهل بیت

دانلود پایان نامه ارشد : حفظ اقتدار نظام سیاسی اسلام با تکیه بر قرآن کریم و سیره معصومین

دانلود پایان نامه ارشد: اصلاحات و دگرگونی‌ اجتماعی از طریق امر به معروف و نهی از منکر

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی اشتراک آموزه های شرایع الهی از منظر قرآن

دانلود پایان نامه ارشد: وفای به عهد در اخلاق اسلامی با تاکید بر آموزه ها و سیره نبوی

دانلود پایان نامه ارشد: نقش و اختیار و اکراه در پذیرش دین الهی

دانلود پایان نامه ارشد: نقش فضایل و رذائل در ادراک از منظر قرآن و سنّت

دانلود پایان نامه ارشد: نقد وبررسی نظریه اخباریان پیرامون فهم قرآن کریم با تکیه بر دیدگاه امام خمینی (ره)

دانلود پایان نامه ارشد: نظریه اخلاقی گابریل مارسل

دانلود پایان نامه ارشد: نقش مجالس مذهبی مطلوب در حفظ و تداوم حیات دینی جامعه از دیدگاه قرآن و روایات

دانلود پایان نامه ارشد: مقدمات حکمت و کاربرد آن در فقه و حقوق

دانلود پایان نامه ارشد: مقایسه ی تطبیقی ظن فقهی _ اصولی و ظن اخلاقی از منظر حجیت

دانلود پایان نامه ارشد: مقایسه‌ی آراء قدیس آگوستین و امام محمد غزالی در خداشناسی

دانلود پایان نامه ارشد: معناشناسی سوره نبأ با محوریت پرتوی از قرآن

دانلود پایان نامه ارشد: معناشناسی تاریخی و توصیفی واژه قرب در قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد: معرفت شناسی دینی از دیدگاه صدرا

دانلود پایان نامه ارشد:معرفت شناسی از دیدگاه ابن عربی

دانلود پایان نامه ارشد: مسئولیت های سیاسی پیامبر در حوزه سیاست خارجی و روابط بین الملل در قرآن

دانلود پایان نامه ارشد: مسائل اخلاقی در هوش مصنوعی

دانلود پایان نامه ارشد: مدایح نبوی در احادیث و قرآن

دانلود پایان نامه ارشد: محبت و شیوه های ابراز آن در خانواده

دانلود پایان نامه ارشد: مبانی واحکام فقهی اهانت به مقدسات ادیان آسمانی (زرتشت، یهودیت و مسیحیت) در فقه اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد: مبانی نظارت بر ولی فقیه و مسؤولیت وی از منظر فقه سیاسی

دانلود پایان نامه ارشد: عوامل و موانع اجرای عدالت اجتماعی از منظر قرآن کریم و نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد: عوالم هستی و مسیر حرکت انسان در آن هااز منظر علامه طباطبایی و آیت الله شاه آبادی

دانلود پایان نامه ارشد: عدالت مهدوی (عج) (مفهوم، ابعاد، شاخص‌ها) از دیدگاه روایات

دانلود پایان نامه ارشد : ظلم و راههای مقابله با آن در قرآن

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی جایگاه گریه در اسلام

دانلود پایان نامه ارشد: شناخت سلفیه عربستان و بررسی مبانی فکری آنها در توحید و نبوت

دانلود پایان نامه ارشد: زندگی، آثار واندیشه‌های کلامی زراره بن اعین

دانلود پایان نامه ارشد: روش های علامه مجلسی در رفع اختلاف و تعارض در احادیث فقهی کتاب مرآه العقول(مجلّدات 13 تا 24)

دانلود پایان نامه ارشد:رقص در اسلام

دانلود پایان نامه ارشد: مبانی معرفت شناختی دینی دراندیشه آیت الله طالقانی و استاد مطهری

دانلود پایان نامه ارشد: راه‌کارهای کارآمدسازی آموزه‌های قرآن برای تعلیم و تربیت قرآنی کودکان (تحقق تربیت قرآنی)

دانلود پایان نامه ارشد: دشمن شناسی از منظر قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد: حجّیت اجماع از منظر امام خمینی(ره) و شهید صدر(ره)

دانلود پایان نامه ارشد: جستاری در چگونگی طرح موضوعات کلامی در مجمع البیان

دانلود پایان نامه ارشد: جریان مبانی انسان شناسی فرهنگی از دیدگاه قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد: جایگاه اختلاف قراءات و نقش آن در برداشت های تفسیری مجمع البیان

دانلود پایان نامه ارشد: تصحیح و تحقیق کتاب خطی مجموعه اعتقادات و اخلاق از فیض کاشانی

دانلود پایان نامه ارشد: ترجمه و تحقیق کتاب سلم از کتاب خلاف شیخ طوسی بانضمام بررسی فقهی پیش فروش های متداول

دانلود پایان نامه ارشد: تحلیل فقهی بیمه عمر در فقه امامیه

دانلود پایان نامه ارشد: تجمل گرایی از دیدگاه اسلام

دانلود پایان نامه ارشد: تجربه دینی شناختاری در قرآن

دانلود پایان نامه ارشد: تبیین مقایسه ای آغـازآفرینش جهـان درکیهان شناسی جدید با تأکید برآراء ملاصدرا

دانلود پایان نامه ارشد: تبیین سیره سیاسی و راهبردهای پیامبر اعظم(ص) در تشکیل حکومت

دانلود پایان نامه ارشد: تبیین نقش تعادل طبایع اربعه در تعالی اخلاق با نظر به روایات معصومین علیه السلام و حکمای اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد: تاثیر رعایت اخلاق در موفقیت دنیوی

دانلود پایان نامه ارشد: تأثیر انسان شناسی بر اخلاق از دیدگاه امام خمینی

دانلود پایان نامه ارشد: تبیین فلسفی – قرآنی ولایت فقیه

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی و نقد برساخت گرایی در فلسفه اخلاق کانت

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی و نقد ایرادات قوشچی بر موضوع امامت «تجرید العقائد»

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی نقش کتب دینی دانشگاهی در مقابله با جنگ نرم و وضعیت اعتقادات دینی جوانان از نگاه دانشجویان دانشگاه آزاد

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی نقش فقها در پیش‌گیری از دین گریزی‌ جوانان

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی مصونیت قاضی در فقه امامیه و حقوق ایران

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی مسئولیت های ناشی از انتقال بیماری به دیگران از منظر فقه و حقوق

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی مبانی، قواعد و روش‌های تفسیری تفسیر نسیم حیات

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی مسأله ی آفرینش در حکمت سینوی بر مبنای نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی مبانی فقهی وجوب حفظ خون مسلمان با تأکید برآیات وروایات

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی مبانی تعزیرات در فقه امامیه و حقوق جزای ایران

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی قاعده فقهی العقود تابعه للقصود در فقه شیعه و اهل سنت

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی فقهی و حقوقی احکام فرد متعدی به حریم خصوصی اشخاص حقیقی

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی فقهی حقوقی مشارکت در قتل در فقه امامیه و قوانین موضوعه

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی فقهی پوشش در قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی فقهی -اقتصادی بیع خیاری و پیامدهای آن

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی فساد اداری، عوامل و راهکارهای مقابله با آن از دیدگاه قرآن و حدیث

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی علم و عصمت در تفاسیر شیعه (با تاکید بر المیزان)

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی رعایت قواعد تفسیر در «منهج الصادقین فی الزام المخالفین»

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی دیه‌ی اعضای داخلی بدن با تأکید بر مذاهب خمسه

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی جایگاه و نقش اصل اعتدال در تربیت اسلامی از منظر قرآن و روایات

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی تناسب محتوای کتاب دین و زندگی سال اول دبیرستان با نیاز دانش آموزان شهر کرمانشاه

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی تقابل الهیات مسیحی با آیین گنوسی

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی تطبیقی دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در مباحثی از علوم قرآنی (اسباب نزول، محکم و

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی تطبیقی حکم شهادت در طلاق در مذاهب خمسه

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی تحریف های شناختی و باورهای غیر منطقی در حوزه روان شناسی از منظر قرآن

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی تأثیرگذاری های موالی بر تفسیر قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی بازداشت موقت در فقه و حقوق اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد: بررسی اتهام خشونت طلبی به اسلام و قرآن

دانلود پایان نامه ارشد: اوامر مولویه در فقه امامیه و تطبیق آن با قواعد آمره در حقوق موضوعه

دانلود پایان نامه ارشد: انعکاس اندیشه های ایران باستان بر جنبش های دینی ایرانی در دو قرن اول هجری

دانلود پایان نامه ارشد: ارزیابی تطبیقی روایات معصومین: با اقوال لغویان در مفردات سوره‌های مبارکه نبأ، نازعات و عبس

دانلود پایان نامه ارشد: ارزیابی تطبیقی روایات معصومان (ع) با اقوال لغویان در مفردات سور کهف و اسرا

دانلود پایان نامه ارشد: آداب دعا از منظر قرآن و سنّت

دانلود پایان نامه ارشد: احکام خبر و خبررسانی در فقه امامیه

دانلود پایان نامه ارشد: احتضار و حقیقت مرگ در اندیشه امام خمینی (ره) و ملاصدرا و مناسبات آن با آیات و روایات

دانلود پایان نامه ارشد: آثار و احکام متّرتب بر فسخ، اقاله و انفساخ عقود از نظر فقه و حقوق موضوعه با تأکید بر نظر امام خمینی (ره)

دانلود پایان نامه ارشد: آثار کلامی و متکلمان سیستان

دانلود پایان نامه ارشد: ابتلاء و تزکیه اخلاقی

دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل روش شناختی جواهرالتفسیر

دانلود پایان نامه ارشد : نقش عقل در فقه شیعه و تفاوت آن با اهل سنت

دانلود پایان نامه ارشد : احکام بردگی در فقه امامیه با نگاهی به حقوق بشر معاصر

دانلود پایان نامه ارشد : احکام اطعمه و اشربه از منظر فقهای امامیه و اهل سنت

دانلود پایان نامه ارشد : ایلاء از منظر فقه شیعه و سنت

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی مبانی حد زنا در فقه امامیه و جایگاه آن در قانون مجازات اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی خمس از دیدگاه فقهای امامیه و فقهای اهل سنت

دانلود پایان نامه ارشد : لقاح مصنوعی از دیدگاه فقه امامیه و اخلاق پزشکی

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی اشتغال زنان در فقه امامیه و حقوق ایران

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی مقایسه ای دیدگاههای امام خمینی (ره) و آیت الله خویی

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی تطبیقی تعامل مردم باحاکم ازدیدگاه امام خمینی وامام محمدغزالی

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : دیدگاه های فقهی آیت الله عبدالله جوادی آملی در خصوص حقوق خانواده

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی تطبیقی مباحث ازدواج، طلاق و ارث از منظر حضرت امام خمینی

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی: بررسی تفاوت حقوق مسلمان با غیر مسلمان در باب مجازات حدود

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی مبانی فقهی حجیت رأی اکثریت در فقه شیعه

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی فقهی وحقوقی آثار فرهنگی – تاریخی

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : تشبه به کفار از منظر فقه امامیه

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی تطبیقی احکام معدن از نظر فقه اسلامی و حقوق ایران

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی تأثیر اشتباه بر تعیین نوع قتل از منظر فقه امامیه

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی: نقدی بر مقررات طلاق در ایران با رویکرد فقهی

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : رعایت کرامت انسانی در حقوق شکلی ایران بر مبنای فقه شیعه

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی جرم بغی از دیدگاه مذاهب خمسه و تطبیق آن با حقوق موضوعه

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : قلمرو ولایت فقیه در احکام شرعی

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی دفینه از دیدگاه فقهای امامیه و حقوق موضوعه ایران

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی شرکت‌های هرمی از منظر فقه امّامیه و حقوق ایران

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی دیدگاه‌های فقهی علامه جعفری

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی جایگاه حکم حکومتی درفقه سیاسی

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی آرای فقهی شهید صدر و شهید مطهری پیرامون اقتصاد

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی اشاعه و آثار آن در مالکیت از منظر فقه شیعه و حقوق ایران

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی تطبیقی رشوه در فقه امامیه و حقوق ایران

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : مقررات حمایتی شرع از زنان

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی: بررسی مصحح جعل اماره

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی: بررسی تطبیقی جایگاه حقوقی اسیر جنگی در حقوق بین‌الملل عمومی

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : قاعده فراش از منظر فقه امامیه و حقوق ایران

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی فقهی- حقوقی مرزهای ارتباطی با کفار از دیدگاه مذاهب پنجگانه

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی حقوق اقلیت‌های دینی از منظر فقه امامیه و حقوق موضوعه

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : مبانی فقهی وحقوقی باروری مصنوعی

دانلود پایان نامه ارشد رشته حقوق : بررسی خمس از دیدگاه فقهای امامیه و فقهای اهل سنت

دانلود پایان نامه ارشد رشته حقوق : بررسی مانعیت قتل بر ارث از نظر فقهای امامیه و اهل تسنن

پایان نامه رشته الهیات: موضع فخر رازی در دلالت آیات امامت و ولایت حضرت علی

پایان نامه گروه فقه و الهیات و فلسفه: قرآن کریم چگونه از دلالات استعاری برای بیان در مفاهیم دینی بهره گرفته است

پایان نامه گروه الهیات: دوست یابی از منظر قرآن چگونه است؟

پایان نامه رشته الهیات: خطا

پایان نامه رشته فقه و الهیات: پایان نامه ارتباط آوایی- محتوایی (فنوسمانتیک) در قرآن

پایان نامه رشته فقه و الهیات: بررسی اصول و مبانی تعلیم و تربیت از منظر قرآن و احادیث در سنین کودکی و نوجوانی

پایان نامه رشته الهیات: انس با قرآن در قرآن وحدیث چگونه تبیین شده است

پایان نامه ارشد گروه الهیات: موضوع: الازهر چه تاثیری بر هم گرایی کشورهای مسلمان داشته است و علت این اثر گذاری چیست

پایان نامه ارشد گروه فقه و الهیات: قرآن کریم، مباحث اقتصادی را در چه سطح و قلمرویی طبقه‌بندی کرده است

پایان نامه ارشد گروه الهیات رشته فقه: مقایسه و بررسی شباهت ها و تفاوت های دیدگاه علامه معرفت و سیّد قطب در تفسیر علمی

پایان نامه ارشد رشته فقه و الهیات گرایش فقه: عوامل پیدایش وگسترش مکتب بغداد و انتقال مرکزیت حدیث از قم به بغداد

پایان نامه ارشد رشته فقه و معارف اسلامی گرایش کلام اسلامی: « نقد و بررسی تأثیر باورهای دینی در رشد و انحطاط مسلمین و مغرب زمین»

پایان نامه ارشد گروه الهیات رشته فلسفه و کلام اسلامی: روش‌شناسی ملاصدرا در مسئله علم الهی

پایان­ نامه­ ارشد در رشته­ الهیات و معارف اسلامی -فلسفه و کلام اسلامی : بررسی تطبیقی جایگاه عقل و عشق در نظام فلسفی افلاطون و سهروردی

پایان نامه ارشد الهیات گرایش علوم قرآنی: بررسی روش تفسیری آیت الله سید علی اکبر قرشی در تفسیر احسن الحدیث

پایان نامه ارشد رشته فقه و الهیات گرایش علوم قرآنی: از خود بیگانگی برخی از انسانهای معاصراز دیدگاه آیات و روایات

پایان نامه­ ارشد رشته الهیات گرایش علوم قرآن وحدیث: آموزه های تربیتی ادعیه پیامبران در قرآن

پایان‌نامه ارشد رشته علوم حدیث ـ گرایش تفسیر أثری: عنوان پایان‌نامه: تفسیر روایی أهل بیت سوره‌های إنفطار، مطففین، إنشقاق ، بروج

پایان نامه ارشد رشته فقه و الهیات گرایش شیعه شناسی: امر به معروف و نهی از منکر در حوزه حجاب، چالش ها و راهکارها نمونه مورد مطالعه دانشگاه

رساله دکتری رشته فقه و فلسفه گرایش فلسفه تطبیقی: بررسی تطبیقی مبناگرایی برتراند راسل وعلّامه طباطبائی

پایان نامه ارشد رشته فقه و الهیات گرایش تفسیر قرآن : روش شناسی مجمع البحرین طریحی در بکارگیری روایات

پایان نامه ارشد رشته فقه و الهیات رشته تفسیر قرآن: قواعد تفسیر در منهج الصادقین

پایان نامه ارشد رشته فقه و اصول: تحلیل فقهی اجاره به شرط تملیک، احکام و آثار آن

پایان نامه ارشد رشته فقه و فلسفه: تبیین اخلاقی نظریه قرارداد اجتماعی و بازتاب آن بر اندیشه های روسو

پایان نامه ارشد گروه فقه و الهیات، رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی: پیش فروش ساختمان از دیدگاه فقه وحقوق ایران

پایان نامه ارشد گروه الهیات گرایش فقه و مبانی حقوق: بررسی فقهی و حقوقی نماء و منافع در بیع از نظر فقه اسلامی و حقوق مدنی ایران

پایان نامه ارشد در رشته نهج البلاغه گرایش اصول دین و معارف علوی: بررسی نتایج اعمال در حکمت های نهج البلاغه

پایان نامه ارشد گروه فقه و الهیات: بررسی معانی حروف جر در جزء هفتم و هشتم قرآن کریم

پایان نامه ارشد گروه الهیات رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی: بررسی فقهی و حقوقی ابراء و بخشش دین

پایان نامه ارشد رشته فقه و الهیات گرایش تفسیر قرآن کریم: بررسی حوزه معنایی «حسنه» در قرآن

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته الهیات: آثار کلامی و متکلمان سیستان

پایان نامه ارشد رشته الهیات : بررسی تجارت الکترونیک از دیدگاه فقه امامیه وحقوق بین الملل

پایان‌ نامه ارشد در رشته الهیات(فقه و مبانی حقوق اسلامی ): بررسی تطبیقی احکام اجیر از دیدگاه فقه و حقوق مدنی ایران

پایان نامه رشته فقه و الهیات: ارجاعات قران به عهدین

پایان نامه­ ارشد رشته­ علوم حدیث گروه اقتصاد اسلامی: تحلیل الگوی پوشش ریسک و بیمه در نظام مالی اسلامی (مطالعه تطبیقی آراء دانشمندان

پایان نامه ارشد رشته فقه و الهیات: راهکارهای عملی تهذیب نفس در قرآن و نهج البلاغ

پایان نامه ارشد رشته حقوق : بررسی مبانی و مصادیق زندان در حقوق اسلامی

پایان نامه ارشد رشته الهیات : اهلیت در معاملات ‌از منظر فقه فریقین

پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی اسلامی: بررسی تطبیقی ضمان جریره با بیمه مسئولیت در فقه امامیه و حقوق موضوعه

پایان نامه حقوق و فقه :ازدواج مجدداز دیدگاه فقه ورویکرد فمنیستی

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد رشته فقه و حقوق اسلامی : مطالعه تطبیقی ازدواج محجورین در فقه اسلامی و حقوق ایران

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد رشته فقه اسلامی : بررسی فقهی و حقوقی مهریه‌های غیرمتعارف و غیرعقلایی و آثار آن

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد رشته فقه اسلامی درباره ی عقد بیع

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد رشته فقه اسلامی با موضوع ارتداد

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد رشته فقه اسلامی : بررسی قوانین حقوق اسلامی و منابع معتبر فقهی با مطالعه منابع خارجی

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد رشته الهیات : بررسی قواعد فقهی وحقوقی حاکم بر قانون جدید حمایت از خانواده

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد رشته فلسفه: ریشه های مسیحی فرهنگ سکولار جدید غرب

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد رشته فلسفه : کیفیت ادراک وجود نزد پارمنیدس و هراکلیتوس

دانلود متن کامل پروژه رشته فقه و حقوق اسلامی با موضوع محاربه

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد رشته الهیات: مبانی ، ادله ، وپیامدهای قاعده امکان اشرف واخس

پایان نامه ارشد : تبیین جایگاه قاعده طهارت در میان دیگر قواعد فقهی

معرفت شناسی هزل تعلیمی در آثار سنایی غزنوی

 
 
 
 
 
 
معرفت شناسی هزل تعلیمی در آثار سنایی غزنوی
نرگس اسکویی
استادیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی بناب1
 )از ص 143 تا 160( تاریخ دریافت مقاله: 52/1/1314، تاریخ پذیرش مقاله: 30/1/1312
 

چکیده

هزل تعلیمی را می توان یکی از مهم ترین ارکان ادب تعلیمی فارسی )بهویژه بعد از سنایی( بهشمارآورد .
این طنز؛ اغلب روایی، ریشخندزن، تلخ، گاهی خارج از دایرۀ اخلاق، هنجارشکن، تأثیرگذار و در نهایت هدفمند و معناگراست. این پژوهش، ژرف ساختِ فکری هزل تعلیمی را در سخن سنایی جستوجو   میکند. سنایی مهم ترین وظیفۀ آدمی را در جهان کسب معرفت می داند. به اعتقاد سنایی، تنها راه  رسیدن به این هدف، انقیاد بی چونوچرا به تعالیم قرآنی و راهنمایی های دینی است، امّا انسان مغرورانه دوست تر می دارد که این مسیر را با تکیه بر قوای ادراکی خود بپیماید و از آنجا که این حواس برای کسب چنین معرفتی ناکارآمد است ،آدمی به خطاهای معرفتی فراوان دچار می شود و به بیراهه می رود، امّا همچنان توهم معرفت دارد؛ بدینسان، موقعیتی دوگانه و مضحک ایجاد می شود. هزل تعلیمی سنایی در مرز باریک بین شناخت و توهمِ شناخت ساخته شده است و هدف اصلی او از ساختن چنین حکایات و تمثیلات طنزآلود، تذکر خطاهای معرفتی آدمی به اوست؛ بنابراین، می توان گفت اغلب طنزهای سنایی، مبتنی بر دیدگاه معرفت شناختی وی و فلسفۀ اسلامی است و براساس خرده گیری ها و اعتراضات فراوان او به تکیۀ آدمی بر قوای ادراکی و حواس ناکارآمد خود، برای رسیدن به معرفت و درک حقیقت ساخته شدهاند.
 
واژههای کلیدی: معرفت شناسی، هزل تعلیمی، سنایی، قوای ادراکی، شناخت، توهم شناخت.
                                                                       

  1. 1. رایانامۀ نویسندۀ مسئول: noskooi@yahoo.com

/111

1. مقدمه

هزل تعلیمی یکی از روش های ابداعی سنایی در شعر برای پیشبرد اهداف تربیتی و نیز انتقادی است. سنایی علاوه بر آنکه از تعالیم قرآن، احادیث ،فلسفه و کلام اسلامی برای آموزش صحیح ترین مسیر زندگی برای رسیدن به رستگاری سود می جوید و انسان و جوامع انسانی را به پایبندی بی قیدوشرط به اصول دین و زندگی زاهدانۀ دین مدارانه فرامی خواند ،بسیار متعصبانه و گاهی پرخاشگرانه، ناهنجاری های فردی و اجتماعی را سرزنش و به زبان تمثیل و گاه در شکل حکایت و مطایبه ،این معضلات اخلاقی، فرهنگی، فکری و اجتماعی را نقد میکند و بدینگونه هزل و هجو را که تا پیش از این فقط ساحتی برای مبارزه و مخاصمۀ اهل ادب با زبانی کاملاً بی ادبانه بود، برای نخستینبار از آن بهعنوان ابزاری کارساز و قدرتمند برای تخریب و بهسازیِ همزمان استفاده میکند و نام «هزل تعلیمی» را برای آن برمی گزیند.1 
این شیوه بعد از سنایی در آثار بزرگان ادب فارسی؛ چون مولوی، سعدی، عبید ،حافظ و… بیشتر دنبال می شود و هزل و طنز به یکی از شیوه های متداول ادبیّات برای رویارویی با مفاسد و مقابح حوزه های گوناگون فردی و اجتماعی زندگی انسان تبدیل می گردد؛ روشی که مخاطب پسند، سرگرم کننده، نیش زننده و درعینحال آموزنده است.
«سقمونیای شکرآلوده» نامی است که سعدی شیرازی بهدرستی بر این حربۀ ادبی نهاده است.5
یکی از مهمترین موضوعات تعلیمی در سخن سنایی، لزوم همتّ آدمی در یافتن معرفت است. نخستینبار واژۀ «معرفت» در فلسفۀ سقراط به روایت افلاطون بهکاربرده شد؛ بهطوریکه فیلسوفانِ پس از او تحتتأثیر افکارش قرارگرفتند و آن را «باور صادقۀ موجه» (True Justified belief) تعریف کردند .جانلاک John Locke)) در رساله ای از واژۀ «فهم» (Understanding) استفاده کرده و به این لحاظ، معرفت را به معنایی گستردهتر از باور صادقۀ موجه دانسته است؛ زیرا اصطلاح فهم، هم تصورات و هم تصدیقات را دربرمی گیرد، درحالیکه واژۀ «شناخت» شامل تصورات نیست. سقراط و افلاطون واژههای علم و شناخت را به معانی مختلف  بهکاربرده اند؛ بهطوریکه گاهی آن را در مقابل اصطلاح «جهل» و گاهی «خطا» و یا «ظن» قرارداده اند )پالک ،1335: 54-52(. معرفت شناسی (Epistemology) شاخه ای از فلسفه است که بهعنوان نظریۀ چیستی معرفت و راه های حصول آن معرفی می شود )شمس ،1332: 6- 10(؛ به بیان دیگر، پژوهش در زمینۀ پرسش هایی دربارۀ امکان معرفت و چیستی آن است )آئودی ،1336:
12(. مراد سنایی از معرفت، همان معنای مطلق معرفت است که در مقابل جهل قرارمی گیرد، اماّ بهجهت

غزنوی/111

رویکرد زاهدانه و متصوفانه اش به معرفت، بر مسائل فلسفی و ماوراء الطبیعی بیشتر تأکید می ورزد:
جمع کرد از پــــــی  تو  بیش از تــو                          آنچــــه اسباب تـــــوســت پیش از تــــو
                                                                                                             
آفریـــــدت ز صنــــــع در تــکلیف    کـــــرد فضلش تـــــرا به خـــود تعـــریف
                                                                                                             
گفت گنجــــی بُُـــــدم نهانـــی مـن    خُلـــ قالخلـــق تا بــدانــــــــــی مــــن
                                                                                                             
)سنایی ،1332: 30(
بدینلحاظ معرفت در شعر سنایی، اغلب در تضاد با تصورات و ظنّ و گمان استفاده شده است .از منظر وی، مهمترین آفت چنین معرفتی، توهم رسیدن به معرفت است؛ آنگاه که آدمی، فریفته به خود و تمام توانایی های معرفتی خویش، سرمست از گمانِ یافتن و فهمیدن همۀ معارف عالم و بی خبر از کج روی های حس و عقل و ظنّ و خیال، بر آنچه به غلط ادراک کرده است، پای می فشارد و می نازد. در واقع، یکی از مؤثرترین موقعیت های خلق کمدی، احوال آدم جاهلی است که به رغم بی خبری و جهالتش دربارۀ موضوعی، خود را دانای کل می شناسد و بدتر و مضحک تر آن که بر جهالت خود نیز مصرّ است و با گردن افراشته، طاووس وار بر صحنۀ خودنمایی و ادعا جلوه می نماید:
 
  هیــچ نادیـــده عالـــــم معنـــی                                معرفت را چــــــــرا کنـــی دعـوی؟
)همان: 301(
در همین نقطه و بر سر همین مرزِ باریک معرفت و توهمِ معرفت است که یکی از زیباترین موقعیّت های طنز در شعر تعلیمی رخ می نماید و شاعر زیرک  و رُُک گویی چون سنایی، نخستین کسی است در ادب فارسی که پرده هایی از این حماقت پایان ناپذیر آدمی را به رخ می کشاند و با آوردن تمثیل ها و حکایت هایی در این موضوع ،این خصیصۀ بشر را نقد و هجو می کند: 
       آدمـی ســر به ســـر همـــه آهـــوست          ظـنّ چنــان آیـــدش که بس نیکــوست
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    )همان: 522(
او زیرکانه و سخره آمیز معتقد است در چنین جهانی لبریز از جهالت و تکبرّ، آدمیزاده چنان گمراه است که حتی سمبل گمراهی و راهزنی )دیو( از ترس او بر خود لاحول می خواند:
      در جهانــی که طبــع بـــر کــار است                  دیـــــو لاحــول گـــوی بسیـــار است
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     )همان: 111(
به اعتقاد سنایی تکلیف آدمی در این جهان رفتن در پی معرفت است، امّا بشر با وجود علم بدین موضوع، تنبلانه به جای تکیه بر اصول معرفت که راهنمایی  الهی و
/116
دینی است، بر حواس محدود و قوای باطنی ناکارآمد خود اتّکا می کند و همین اطمینان جاهلانه است که آدمیِ متوهم بر وصول به معرفت را در معرض ریشخند زیرکان و واصلان حقیقی می نشاند .اغلب موقعیّت های طنز آثار سنایی از توهم شناخت آدمی خلق می شود؛ بنابراین، مسئلۀ اصلی این پژوهش، بررسی معرفت شناختی طنز تعلیمی سنایی و یافتن ارتباط احتمالی موجود در این طنزها و نظریاّت موجود در فلسفۀ اسلامی دربارۀ قوای باطنی ادراکی آدمی است.
پیش از این، اندیشه های فلسفی و کلامی سنایی را پژوهشگرانی چون اسداللهی )1336( در مقالۀ «بازتاب اندیشه های کلامی شیعه در آثار سنایی غزنوی»، احمدی و دیگران )1336( در مقالۀ «اندیشۀ کلامی سنایی در باب عرش و استوا» و کاکه رش )1333( در مقالۀ «تأثیر اندیشه های کلامی غزالی بر آرای سنایی» بررسی کردهاند.
همچنین پارسانسب )1333( کارکرد دوگانۀ عقل را بهعنوان یکی از قوای مدرکۀ باطنی، در مقالۀ «از عقل ناصر خسرو تا عقل سنایی» تبیین کرده است و طنز تعلیمی سنایی از جهت ساختاری و موضوعی در آثار کسانی چون خاتمی )1313( در مقالۀ «طنز روایی و کاربرد عرفانی آن در حدیقه» و طغیانی )1311( در مقالۀ «جنبه های تعلیمی مثنوی حدیقه سنایی» تجزیه و تحلیل شده است، امّا تاکنون پژوهشگران، هزل تعلیمی سنایی را از جهت معرفت شناختی و از دیدگاه فلسفه و کلام اسلامی کنکاش نکردهاند. 
از آنجایی که شعر سنایی در زمینۀ بهره مندی از آرای متکلمان اسلامی و نیز به جهت ابداع هزل تعلیمی، شعری مَبدا و مُُبدع در ادبیّات فارسی بهشمارمی آید، برای شناخت وجوه مختلف فکری وی، انجامدادن پژوهشی در زمینۀ معرفت شناسی طنز تعلیمی سنایی ضروری می نماید که این پژوهش آن را هدف قرارداده است.  
 

2.  بحث و بررسی

طنزپردازان بزرگ همواره کوشیده اند تا با بزرگ نمایی عیوب و برجسته سازی  زشتی های جوامع انسانی، ضمن روشنگری و نمایش اختلاف بین «آنچه باید باشد» و «آنچه هست»، انسان و جامعه را به بهبود و سلامت نظری و عملی سوق دهند. 
«طنز در اصطلاح، هنری است که انسان در تلاش برای دگرگونساختن جهان به دستمی آورد و همیشه به شکل کنش و واکنش و در نتیجۀ نگاه وی به محیط و واقعیّت )به طور خاص( نمود پیدا می کند. طنز راستین که از حوادث واقعی زندگی نشئت گرفته و مبتنی بر واقعیت های زندگی بوده، ضمن دادن تصویر هجوآمیزی از جهات منفی زندگی، معایب

غزنوی/111

و مفاسد حقایق تلخ مختلف فردی و اجتماعی را به صورتی اغراق آمیز، یعنی زشت تر و بدترکیب تر از آنچه هست، نمایش می دهد و از این طریق، تضاد عمیق وضع موجود با اندیشۀ یک زندگی عالی و مألوف را آشکار می سازد» )صدر ،1311: 2(. 
بنابراین، طنز هدفی استعلایی در ذات خود دارد. وظیفۀ طنز، تشخیص و نمایش بیماری های فردی و اجتماعی است .طنز حقیقی، معجونی از نیش و نوش را ماند؛ نوش آن، لطیفه و نیش آن، انتقاد است.
سنایی با آگاهی کامل از کارکرد طنز به سراغ آن رفته است و با این وسیله، به رسالت هنرمندانۀ خود در نشاندادن یکی از عیوب اساسی انسان ها طی تاریخ بشری اشاره کرده است؛ یعنی خیال یا توهم دانایی در عین نادانی. برای شناخت سرچشمه های فکری و اعتقادی هزل تعلیمی در سخن سنایی، بهعنوان نخستین رهرو در این مسیر ،در آغاز، بر اندیشه های سنایی دربارۀ شناخت، کسب معرفت و قوای ادراکی مروری خواهیم داشت.
 

2-1.  اهمیّت معرفت و ادراک حقیقت از دیدگاه سنایی

سنایی غزنوی وظیفۀ آدمی در این جهان و اصلاً هدف از آفرینش او را کسب معرفت می داند و معتقد است آدمی تنها وقتی میتواند بر بقیۀ کائنات برتری یابد و شایستۀ مقام خلیفه اللهی در عالم شود که خود را به گوهر معرفت آراسته و خانۀ دل را به چراغ معارف نورانی سازد. تنها در این صورت است که آن گوهر غیبی و خلیفه زادگی آدمی از حالت بالقوه به فعلیّت درخواهد آمد و آدمی، شایانیِ نام آدمیّت را خواهد یافت.3 سنایی به تبعیّت از اندیشه های عرفانی برای روح آدمی ارزشی فراتر از حدود این عالم قائل و معتقد است که انسان به واسطۀ برخورداری از چنین امتیاز بی نظیری، از همۀ موجودات این جهان بالاتر و ارجمندتر است.4 به نظر سنایی آدمی برخلاف هدفی که برای آن آفریده شده است، در این دنیا به دنبال خواسته های دلش می رود و از کسب شناخت و معرفت فرسنگها دور می ماند و چون هیچ شناختی از خود و جهان و خدایش ندارد یا بدتر از آن، چون تصوری نادرست از این مفاهیم در ذهن دارد ،تبعاً از هنجار آدمی باز می ماند:
چیستی؟ مرغی؟ ستوری؟ آدمستی؟ بازگــو               ور به راه آدمی، چـون آدمت هنـــــجار کـو؟
                                                                              )سنایی،1310: 510(
او بر منشِ این دسته آدمیان خرده  میگیرد و معتقد است که هیچکس بویی از معرفت و شناخت نبرده است و همگان از باد غرور و نخوت خیال انباشته اند:
 
/111
هــر کــه را بینــی پــــــر بــاد ز کبـــر                             آن نــه از فربـــــــــــــهی، آن از ورم است
 
                                                                                  )همان:  26(
اغلب، نیش طعنه و انتقاد سنایی به کج فهمی و ناآگاهی، نه به سمت جاهلان و عوام مردم، بلکه متوجۀ عقلای جوامع و آنانی است که داعیهدار خرد و شناخت اند و خود را سرآمد فرزانگی و دها می دانند. سنایی به تندی و بدون اغماض این چنین افراد را ملامت می کند و همۀ اعمالشان را بیهوده و از سر دنیاخواهی و ناآگاهی می داند و فاصلۀ آنان را تا حقیقت بسیار می بیند:
هیچ نادیـــــــــــده عالم معــــــــــنی         معرفـــــت را چــــــــــــــرا کنی دعوی؟
                                                                              )سنایی،1332: 301(
از این منظر، آنکه ساده و صادقانه می زید و ادعایی در کسب معارف ندارد، ایبسا توفیق هدایت شامل حالش شود و راهی به دهی یابد، امّا آنکه با سری پر باد و چشمی پر از مستی غفلت، خیال و ظنِّ رسیدن به کنه حقایق را در سر می پروراند و خود را واصل منتهی می شمارد، به حکم آنکه «نرود میخ آهنین در سنگ»، کمتر از آن لطافت روحی و رقت قلبی لازم برای انقلاب روحی و بازگشت به راه اصلی برخوردار است:
 
هــر کـــه از خــود زد از فضولی رای                          دســت از او شسـت شـــرع بــار خــدای
                                                                                                             
  در دماغــی که دیـــــــو کبــر دمـد                                                   فهـــم قـــــــرآن از آن دمـــاغ رمــــد
)همان: 503(
سنایی معتقد است که همۀ علما ،اعم از عالمان دینی و کلامی ،ادبی و فقهی و زاهدان و فضلا، همگی در پوستۀ دانشِ خود مانده اند و به عوالم درونی معارف و گنجینۀ اسرار معرفتی نرسیده اند و از طرف دیگر، این علم دروغین خود را تنها برای ظاهرسازی و رفع نیازهای مادی خود لازم دارند.2 پربسامدترین شکواییه ها و انتقادات سنایی در آثارش، متوجه آنانی است که خود را عالم، زاهد، فقیه، عارف و امثال آن می دانند، امّا هیچ بهره ای از علم و معرفت نیافته اند .به اعتقاد وی، این آفت از آنجا ناشی می شود که آدمی بی اعتنا به راهنمایی های الهی و دستورهای دینی و با اتکای به قوای نفسانی محدود خود، در پی کشف حقیقت است و همین قوای شناختی ناکارآمد، اغلب، او را به بیراهۀ گمراهی، توأم با غرور و بزرگ بینی کشانده است.
 
 
 
غزنوی/113

2-2. دیدگاه سنایی دربارۀ قوای باطنی ادراکی

سنایی اطلاعات گستردهای در زمینۀ کلام و اندیشۀ اسلامی دارد. به باور فلاسفۀ اسلامی، انسان قابلیّت ادراک تمامی مدرکات را دارد و تمامی موجودات نیز می توانند معقول و مُدرَک انسان قرارگیرند. از نظر فلاسفۀ بزرگ عالم اسلام؛ نظیر فارابی ،ابن سینا و صدرالمتألهین، با اختلافاتی اندک در جزئیات یا محل قرارگیری و کارکرد ،قوای ادراکی نفس حیوانی که «حواس» نامیده می شود، به دو دستۀ ظاهری و باطنی تقسیم می گردد؛ حواس باطنی، آن دسته از قوای ادرکی هستند که به اندام های ظاهری همچون چشم و گوش نیاز ندارند. این حواس، مدرِک یا معین بر ادراکاند. قوّۀ ادراکی اگر مدرک صور باشد ،«حسّ مشترک» نامیده می شود. این قوّّه خزانه ای دارد که صور را در آنها نگه داری می کند؛ آن خزانه که حافظه و مخزن صور است ،«خیال» نام دارد. اگر قوّۀ ادراکی مدرک معانی جزئی باشد، از آن به «واهمه» تعبیر می شود. واهمه نیز خزانه ای دارد که در آن معانی را حفظ می کند؛ خزانۀ واهمه «حافظه» نامیده می شود .علاوه بر این چهار قوّّه، حسّ باطنی دیگری وجود دارد که در صور و معانی حاصل در نفس تصرف می کند و «متصرفه» نام دارد )حسین زاده، 1335: 23-63(.
سنایی عوامل شناختی انسان را به وضوح و منطبق با نظر بزرگان این وادی معرفی می کند. انسان برای کسب معرفت در این جهان، به حواس بیرونی و قوای باطنی مجهز شده است تا راه را از بیراهه تشخیص دهد و اگر توفیق الهی با کوشش و همّّتش همراهی کند، شاید بتواند به سرچشمه های معرفتی نیز وصول یابد. سنایی بدون نام بردن از حواس باطنی، صراحتاً به کارکرد آنها اشاره می کند:
 
 
نفس کــو مــر تــــرا چــــو جان دارست              بــــی تـــو در جسم تــو بسی کار است
                                                                                                             
گـــر چــــه آن پنـــج شحنـــه بی کارند            ســـه وکیــل از درونت بیـــــــدارنـــد
                                                                                                             
آن کنـــد هضـــم و ایــن کنــــد قسمت     آن بـــــرد ثفـــل و ایــــن نهد نعـمت
                                                                                                             
آن نمایـــد ره ایـــــــن کنــــد تدبیـــر         این شــــود حافــظ آن کنـــد تعـبیــر
                                                                                                             
                                                                     )سنایی،1332: 551(
مثلاً در باب خیال که از مهم ترین قوای ادراکی باطنی آدمی است و تقریباً تمام فیلسوفان مسلمان بخشی از آثار خود را به معرفی و نقشِ شناختی آن اختصاص داده اند ،چنین تعاریف و تعابیری وجود دارد: 
«علم الخیال یکی از مهمترین ساحت های معرفتی است که نقش اساسی در کشف و شهود سالکان دارد. انسان با قوّّۀ خیال خود، با خیال منفصل مرتبط می شود و از آنجا
/111
که این وادی عظیم ظلّ و سایۀ عقول است، بدینترتیب ارتباط با این ساحت نیز میسّّر می گردد» )اهلسرمدی، 1331: 20(. 
انسان بهواسطۀ همین قوّّۀ خیال که ازجملۀ مهمترین قوای ادراکی اوست، می تواند با عالم خیالِ منفصل ارتباط یابد؛ این ارتباط در خواب و بیداری امکان پذیر است: 
«ولی برای عموم مردم که اسیر و مشغول حواس و قوای خود هستند، در حالت خواب که بهنحوی اعراض از این قوا حاصل می آید، این ارتباط سهل الوصول تر است؛ البته عرفا و کاملان از افراد بشر در حالت بیداری نیز بهراحتی می توانند به آن عالم شگفت انگیز متصل شوند» )همان: 24(. 
سنایی در این موضوع تعابیری دارد که کاملاً با تعاریف و دیدگاههای دانشمندان این حوزه  منطبق است:
آن نبینــی که چـــون به خواب شـــــوی               فــــارغ از زحمـت و عـــذاب شـــــوی
                                                                                                             
از بــــرای فـــــــــــراغـت و خــــوابـت  وز بــــــــــرای صـــــلاح و اسـبـابـت
 
 
انـــدرین خاکــــــدان ز آتـــش و بــــاد
 
تا تـــــرا بـــــر ســریـــر ســـرّ خــــرد
 
تـــو بــرآسوده و خــــــــــرد بـــر کـارز آرزوی تــــو بـــــــرد خـــاک نــژاد
 
بنشانـــــد ز بهــــــر راحــت خـــــود
 
تــــــــو بخفتــــه درونـت او بیــــدار
 
)سنایی، 1332: 551(
 
اماّ نکتهای مهم و درخور توجه در بیانات سنایی دربارۀ این نیروها و حواس وجود دارد و آن این است که خودِ این ابزارهای شناختی آدمی، گاه تحتتأثیر عوامل درونی و بیرونی بی شمار، نه تنها از هدایت آدمی در مسیر صحیح ادراکی و معرفتی بازمی مانند ،بلکه خود عاملی میشوند برای سرگشتگی و از راه ماندن آدمی؛ به بیان دیگر، گاهی این قوای حقیقتیاب و ره شناس، به جای شکافتن پرده ها و وانمودن حقایق، خود حجابی می شوند بر سر راه کشف اسرار. سنایی بارها و بارها دربارۀ خطرهای خیالات محال هشدار می دهد و آدمی را از گرفتارآمدن در بند اندیشه های باطل پرهیز می دهد:
    
      جـانـت را دوزخ آشیـــانــــــه مکـــن         خاطـــرت را محــال خانــــــه مکـــن
                                                                                                             
       گـــــرد بیهـــــوده و محـــال مگــرد  بــــر در خانـــۀ خیـــــــــال مگــرد
                                                                                                             
       از خیــــال محــــــال دست بـــــدار         تـا بــــدان بارگــــــــــه بیـابــی بـار
                                                                                                             
)همان: 34(    ابن عربی در تعریف خیال نوشته است: «وجه تسمیۀ خیال آن است که دگرگونی صور خیال مربوط به ناظر است نه به خود شی؛ یعنی شیء رویتشده فی نفسه ثابت

غزنوی/111

است و حقیقتش مبدل نمی شود، بلکه ناظر آن شی را در صورتهای متنوع تخیل می کند. همچین صور خیالیه، همواره متنوع است و هرگز ثبوت بر صورتی واحد را نمی پذیرد» )ابن عربی،1331: 312(. سنایی برای بیان این موضوع، از حکایت زیبا و گویای جماعه العمیان و احوال الفیل بهره برده  است که پس از او بارها، به زبان دیگر شاعران و نویسندگان فارسی گو نیز بهعنوان مثالی گویا در بیان محدودیت های قوای ادراکی و اختلاف اندیشه ها )به رغم وحدت حقیقت( وارد شده است:
 
هـــر یـکــــی دیــده جـــزوی از اجزا                همـگــان را فتـــــاده ظــــن خـطــا
                                                                                                             
هیـــچ دل را ز کلـــی آگــــــه نــــی      علــم با هیـــچ کـــــور همــره نــــی
                                                                                                             
جمـلگـــی را خیــــ        ـالهـای محــــال کـــرده ماننـــد غتفـــره بــــه جــوال
                                                                                                             
)همان: 33(      به عقیدۀ سنایی، انسان در این جهان با خیالات و اوهام خود دربارۀ حقایق و معارف می اندیشد و تصمیم می گیرد و ازهمینروست که از رسیدن به حقیقت اصلی بازمی ماند؛ برای این منظور، او از فهم قرآن مثال می آورد و اینکه هر کسی سعی دارد با عقل ناقص و خیال خود آن را تفسیر و تحلیل کند:
آن یـکــی رجـــل گفتــه آن یک یـــد                                 بیهــده گفتــــ ــههـا بـبـــرده ز حـــد
 
 
و آن دگــر اصبعیــن و نقـــل و نــزول
 
و آن دگـــر استـــوا عـــرش و ســریـر
 
یکــی از جهـــل گفتــه قعــد و جلـس
 
وجـــه گفتــه یکـــــی دگـــر قدمیـن
 
زیــن همــه گفتـــه قـال و قیــل آمـد
 
… متشابـــه بخــــــــوان در او مآویــزگفتـــه و آمــــده بــــــه راه حلــــول
 
کـــرده در علـــم خـــویشتــن تقدیــر
 
بستـــه بـــر گــردن از خیــال جـــرس
 
کـــس نگفتــه ورا کــــه مطلبــک ایـن
 
حـال کـــوران و حــــال پیــل آمـــد…
 
وز خیـــالات بیـهـــده بـگـــــــریـــز
 
)همان(
 
سنایی همین دیدگاه را دربارۀ وهم نیز مطرح می کند و معتقد است که تکیه بر وهم برای دریافت حقیقت، کاری نادرست و بیهوده است:
 
       وهـــم و خـاطـــر دلیــل نیکــــو نیسـت          هــر کجـا وهــم و خاطـر است او نیست
                                                                                                             
      وهـــم و خـاطـــر نـــــوآفریـــدۀ اوسـت         آدم و عقـــل نـــــــو رسیـــدۀ اوسـت
                                                                                                             
       دانـــــد اعمـــی کـــــــه مـــادری دارد       لیــک چونـــی بــــــــه وهــم در نارد
                                                                                                             
)همان: 41(
/112
     او نیز چون اندیشمندان بزرگ جهان اسلام معتقد است که این قوّه، یعنی وهم، شیطان درون و تحتتأثیر شیطان بیرون است )محمدزاده ،1311: 3- 1( و درنتیجه به مقتضای وجود و وجوبش از دایرۀ محسوسات فراتر میرود و حکم محسوسات را به غیر محسوسات تعمیم می دهد، حال آنکه حکمِ وهم فقط در چارچوب محسوسات قابل اطمینان است و همین محدودیّت اجرایی و حکمی وهم است که آدمی متکی بر اوهام را به ضلالت می کشاند:
 
دیو هم کاسـه بـود بـر سفره تـا وهم و خیـال                در میان دیـد و عقلت در سفـر باشد سفیر
                                                                                                             
آدمی در جمله تا از نفس پــر باشد چـو گوز       هر زمانی آیـد از وی دیــــو را بوی پنیـر
                                                                                                             
)سنایی،1310: 122(
در میــان غــــــرور و وهـــــم و خیـــال                  بســتۀ دیـو بسته گیــــــــــر مبـــاش
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        )همان: 132(
    سنایی از واژۀ «ظن» هم چنین برداشتی دارد:
«دیدگاه مشهود آن است که ظن از واژه های اضداد است و در دو معنای شک و یقین، هر دو کاربرد دارد؛ بدیهی است که در جایی که معرفت یقینی به واقع وجود دارد، اتکا بر اندیشه های مبتنی بر حدس و تخمین هیچ ارزشی نخواهد داشت؛ ازاینرو، نمی توان در مقابل معارف الهی که توسط پیامبران الهی گزارش شده به معارف بشری که  براساس فرضیه های غیریقینی بهدستآمده اعتماد کرد» )شاکر ،1336: 102(:
مکــن از ظــن بــــه ســـوی علــم شتاب                 زآنکــه در ظـــن بـــود خطـا و صــواب
                                                                                                             
)سنایی، 1332: 563(
    مختصر آنکه در نظرگاه سنایی این قوا نسبتبه قوای ادراکی باطنی، شایستگی ادراک و وصول به معرفت و حقیقت را ندارند و اتفاقاً آدمی از آنجایی که به جای دلسپردن بر راهنمایی های حضرت حق و پیغامبرانش ،اغلب بر عقل و ظنِّ خود تکیه می کند، از دریافت پیام های حقیقت بازمی ماند:
 
مثََلــت همچــو مـــرد در کشتـــی است                زان تـــرا فعــل سال و مـــه زشتـی است
                                                                                                             
آنکـــه در کشتـــی است و در دریــا   نظــرش کـــژ بــــــــــــود چـــو نابینا
                                                                                                             
ظـن چنـان آیــدش بــه خیــــره چنــان    سـاکـــن اوی است و ساحـــل است روان
                                                                                                             
                                                                                 )همان: 504(
 
 
غزنوی/119

9. معرفت شناسی هزل تعلیمی در آثار سنایی

هزل تعلیمی سنایی اغلب از جایی آغاز می شود که عقل و قوای باطنیِ اسیر نفس و دیو رهزن ،لاجرم آدمی را گمراه می کند و سد راه درک معرفت و حقیقت می شود؛ چنین آدمی که اسیر اوهام و خیالات خود است، نه تنها از شناخت حقیقی فرسنگ ها دور می ماند، بلکه از آنجا که تصور و توهمِ نیل به معرفت در او قوّّت گرفته است، با دین ،دینداران واقعی، عالمان و واصلان به حقیقت و حتی با خدا محاجّّه می کند و ابلهانه خود را مُُحق می پندارد. سنایی در آثار خود حکایت های طنزآمیز شیرینی در هجو و نقد این افراد ذکر کرده است؛ روشی متضمن زبان تند و بی پروا، موقعیت های طنزِ حاصل از تناقضات سخت بین هنجار و ناهنجار و صحنه های حیرت آور که برخلاف عقل و عادت و عرف جریان می یابند. همچنین سنایی اغلب در پایان حکایت های هزل آمیز خود، یک یا دو بیت را هم به تحلیل و تفسیر داستان و اندرز مستقیم اختصاص می دهد. در ادامه به تعدادی از اینگونه حکایات هزل آمیز اشاره می شود.
 

 9-1. التمثیل لقوم ینظرون به عین الاحول 

یکی از زیباترین اینگونه هزل های سنایی، حکایت پسری دوبین است؛ او بسیار سرخوشانه و مغرور از بادۀ تصورات و کج بینی خود، با پدر )نماد آنکه بهتر می داند و بلد راه است.( دربارۀ معنای «احول» مناقشه می کند و معتقد است پدرش در تبیین احول به معنای دوبین خطا کرده است؛ زیرا در این صورت او می بایست ماه را که در آسمان دو تاست )!( چهارتا ببیند، ولی او فقط دو ماه در آسمان می بیند. سنایی با ذکر این حکایت، به کج اندیشی انسان در معارف طعنه می زند:
 
 ترســـم انــدر طــریــق شارع دیـــن                         همچنانــی کـــه احــــول کــــــژبیـن
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      )سنایی ،1332: 43(
    سنایی در این حکایت، علاوهبر تأکید بر وحدت حقیقت، با تمثیل قراردادن ناکارآمدی یک حس ظاهری )بینایی( و خطاهایی که از محدودیّت های کارکردی آن حاصل می شود، بر خطاهای معرفتی و شناختی در صورت اطمینان به قوای ادراکی باطنی اشاره می کند .
 
 
 
/111

9-2. التمثیل فی اصحاب تمنی السوء 

گاهی در تخیل و تصورات آدمی، یک حقیقت جای حقیقت دیگر را می گیرد و امورِ درهمآمیخته، با یکدیگر مشتبه می شوند و این موضوع بهطور مطلق، ناشی از نحوۀ عملکرد حواس باطنی نظیر حافظه و واهمه است. در چنین مواردی نیز خطاهای بزرگ شناختی از انسان سرمی زند. سنایی حکایت بسیار گویایی برای این معنی آورده است؛ بدین مضمون که شخصی از ابلهی میپرسد: «آیا تاکنون زعفران دیده ای؟» مرد با تفاخر و البته قاطعیت پاسخ می دهد که: «نه تنها دیده ام، بلکه بارها همراه با ماست، زعفران را خورده ام». از همین پاسخ، شخص متوجه خطای بزرگ ابله می شود و می فهمد که او پیاز را در معنی زعفران تصور کرده است؛ یعنی نه زعفران و نه پیاز ،هیچکدام را به درستی نمی شناسد:
 
تــــو بصـل نیـــز هــــم نمـی دانـــی                        بیهـــده ریـــــش چنــــد جنبــانــی؟
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          )همان: 34(
از این تمثیل، سنایی به این نکته می رسد که آدمی که هنوز در تعریف و شناخت خود عاجز مانده است، چگونه می تواند ادعا کند به حقیقت دست یافته است:
 
آنکـــه او نفـــس خـویـش نشنـاســـــد                نفـــس دیگــر کســی چـه پرماســــد؟
                                                                                                             
علمــا جملـــــه هـــــرزه  میلافنـــــد  دیــن نــه بر پــای هـــر کســــی  بافند
                                                                                                             
)همان: 34(

9-9. التمثیل فی      ‌اصحاب‌الغفله و الجهال 

در این حکایت سنایی بر احوال آن کسانی می تازد که چشم بر حقیقت می بندند و با اوهام و تصورات خود دل خوش می سازند. شخصیّت اصلی این حکایت، زنگیِ زشترویی است که در گذری، آیینه ای می یابد و حقیقت چهرۀ خود را در آن می بیند:
 
 بینـــی پخـــج دیـــد و دو لــب زشــت                چشمــــی از آتـش و رخـــی ز اَنگِــشت
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          )همان: 503(
     اماّ این زنگیِ زشت ،چنان گرفتار توهم زیبایی )پُُرنگاری( خود است که حقیقتی را که آینه بر او نموده است، باور نمی دارد و تصور می کند آن صورتی که در آینه دیده  است ،تصویر شخص دیگری است که صاحبش به جهتِ زشتیِ بسیار، آن را بر سر راه نهاده است:
  
غزنوی/111  گــــر چــو مــن پُُرنگــار بـــودی ایــن                                                                                                         کــی در ایـــن راه خـــوار بـودی ایـن؟
)همان(
به اعتقاد سنایی، بسیاری از انسان ها در مسیر درک و دریافت حقیقت و معرفت به چنین توهّمی دچار هستند و با این تصورات و خیالات غلط می زیند و عمر به سر می کنند، بدون آنکه از رازگویی های آینۀ حقیقت بهره ای برگیرند؛ به بیان دیگر ،با وجود اینکه خورشیدِ حقیقت همه جا را روشن کرده  است و راه رسیدن به حقیقت را هموار ،این انسان ها چنان در پیلۀ اوهام خود اسیر و کور مانده اند که توانایی و علاقۀ دیدن و ادراک روشنایی معرفت را ندارند:
 
نــــور خورشیـــد در جهـــان فاش است                 آفــت از ضـعــف چشـــم خفـــاش است
                                                                                                             
تـــو نبینــی جـــز از خیــال و حـــواس                             چـــون نــه ای خـط و سطح و                                                           نقطهشناس
                                                                                                             
تــــو در ایـــن راه معـــرفــت غلطـــی           سال و مـــه مـانـــده در حـــدیث بطـی
                                                                                                             
)همان: 35(
سنایی معتقد است که چارۀ چنین جهالت و توهم درمان ناپذیری فقط مرگ است:
 
 
نیست اینجــا چــو مـــر خـــرد را بــرگ               مـــرگ با چنیـــن حـــــریفــان، مــرگ
                                                                                                             
)همان: 504(
 

9-1. فی الجاهل و یظن العالم 

در واقع خطر این نوع جهالت، یعنی جهالتی که توأم با ظن و تکبر آگاهی و علم باشد ،بیش از سایر انواع نادانی است؛ چنین تعصّبی برای فرد و جامعه آسیب های بسیاری درپیدارد. سنایی در حکایتی نمونۀ بسیار جالبی از افراد گرفتار در این نوع جهالت را ذکر کرده است: عده ای دور یک رافضی را گرفته بودند و او را می زدند. مردی از راه می رسد و بدون هیچ پرسش و پاسخی همراه جماعت میشود و «بیش از آن زد که آن گُرُُه زده بود». وقتی از او علت کارش را می پرسند، سفیهانه، اماّ سرسختانه و با اطمینان چنین پاسخ می دهد:
 
……………………………………………………………………..  مـــن ز جـــرمـش خبـــر نـــدارم لیــکسنّیّــان مـی زدنـــد و مـــن بــه دمـــش رفتـــم و بـهـــر مـــــزد هـــم زدمــش
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          )همان: 552(
سنایی چنین افرادی را بسیار ملامت می کند و سگ را از آنان برتر می داند:
 
از صفــات سگـــی تهـــی کـــــن رگ                            ورنه    در                                                               رستخیز     خیـــزی   سگ
                                                                                                             
/116
نـنـــگ دارد بـســـی بـه طبـــع و بـه دل           ســـگ عــالـــــم ز آدم جـــاهـــــــــل
                                                                                                             
)همان(
 

9-1. التمثیل فی اصحاب المغرورین 

در حکایت دیگری، در کنار بیانِ گذرای برخی مفاسد اخلاقی و اجتماعی ،از       آسیبرسانی اشخاص متوهم بر شناخت حقیقت، به خودشان سخن می گوید و داستان مرد کور گوژی را روایت می کند که در حمام، با این توهم که عضوی از اعضای بدنش متورم شده است )خطای حسی و شناختی(، سوزنی در آن فرومی برد و سپس از شدّت درد به درگاه خداوند نیایش و زاری می کند تا دردش را تسکین دهد؛ بی خبر از آنکه آنچه موجب عذابش شده است، خود او و عمل ناشی از اندیشۀ خطای خودش است:
 
ســوزن از دسـت بفـکـــن و رستــــی                           کـــه از ایــن جهـــل، جـان و دل خستی
                                                                                                             
)همان: 514(
 

9-6. حکایت بقّّال 

ازهمیندست، حکایت دیگری در حدیقه می یابیم که مردی برای خرید به دکان بقاّلی رفت. بقّال چون سنگ صدگان نداشت، معادل آن گِلِ خوردنی در کفۀ ترازو نهاد؛ مرد خریدار به توهم سود و زیرکی، دزدانه از آن گل می خورد، غافل از اینکه بر زیان خود عمل می کند:
 
مـــردمان جهــان همـــه زیــــن سـان                    گشتـــه از بهـــــر ســـود، جفتِ زیــان
                                                                                                             
خویشتـــن را بــــــه بــــاد بـــــرداده آن جهــــان را بدیــــن جهــــــان داده
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           )همان: 512(
به عقیدۀ سنایی، آن کس که با تکیه بر رأی و ظنّ و خیال خود به جستوجوی معرفت می رود و به اوهام و ترّّهات ذهنی خود اعتماد می کند و با توهمِ اتصال به منبع حقیقت، خود را از تکاپوی درک حقیقت بی نیاز می پندارد، نه تنها با ارباب دین و علم ،بلکه حتی با خود خدا نیز بر سر حقیقت معارضه و ستیز دارد؛ ازهمینروی است که می گوید: در درون هر انسانی یک فرعون بالقوه نهفته است که اگر امکانات برایش مهیّا شود، به منصۀ ظهور خواهد رسید:
 
 

غزنوی/111

کـم نبـــودی بــــه فعـــل از فــرعــون
 
وز کمــــال غـــــــــرور و نــادانـــــی
 
پـــرده از روی کــــار خــــود بــرداشت
 
در جــــــهان از بلنـــــــــد رایــانـــم
 
لفـــظ فــــرعــون به هـــر جبلت هست
 
دارد آن راز خـویشتــــن بــــــه نهفــت
 
  گـــر تــــرا در زمانـــــــه بــودی عـون
 
کــــه وی از غایــت پــــــریشــانــــی
 
چـــون ســر بنــدگی و عجـــز نــداشت
 
گفت مــــن بــرتـــــــــر از خدایـــانم
 
همــــه را این غـــرور و نخــــوت هست
 
لیکــــن از بیـــــــم ســــر نیـارد گفت
 

)همان: 33(
سنایی نام این کار را «فضولی» در کار خداوند می گذارد و این نوع افراد را «فضول» می نامد .چند حکایت جالب هم در همین موضوع در حدیقه وجود دارد.
 

9-1. داستان باستان 

داستان باستان ،حکایت مشهور آن ابلهِ فضول است که بر انحنای اندام های شتر )نمونه ای از صنع باری( ایراد می گیرد و می خندد که «چرا همۀ اندام های تو کج است؟» )سنایی، 1332: 45(. پاسخ سنایی به این دست افراد چنین است:
 
     تـــو فضــــول از میانــــه بیـــرون بـر         گـــوش خـر درخور است با ســــرِ خــر
                                                                                                             
)همان(

9-1. التمثیل فی اعتقاد السوء و الخوف من قلّه الرزق 

حکایت مردی است که غافل از رازقیّت و قاسمیّت خداوند و متوهم بر آنکه خود نان آور و روزی دهندۀ خانواده اش است ،از زیر بار خرج اهل و عیال می گریزد تا در صحرایی بر سر چاهی می رسد که مردی در آن چاه افتاده است. مرد از پدرِ فراری می خواهد تا در ازای صد درم ،به پرنده ای که در آن حوالی است، آب دهد تا سیراب شود. از اینجا مرد در موقعیّتی طنزآلود و شگفت آور قرارمی گیرد؛ هر چقدر که به آن پرنده آب می رساند ،پرنده سیراب نمی شود و این اتفاق پندی می شود برای او تا از ظنّ نان آوری خود برهد و به روزی دهی خداوند ایمان آورد:
 
    زیــن هـــوس هـا چــرا نگــــردی دور؟           چنـــد دارد تـــــرا  جهان مغــــــرور؟
                                                                                                             
      پیش مـــــن قصّــــۀ هنــــر بــرخوان به کدامــــین تــرهات نهـــم بر خـوان؟
                                                                                                             
)سنایی ،1332: 332(
  
 
/111

9-3. حکایت اصحاب الغفله  

حکایت ابلهی است که از برزگری می خواهد برای نشاندادن احترام و محبّتش بدو، به جای پنبه دانه، پنبه بکارد. سنایی این تصور باطل را که کسی بخواهد در عکس مسیر چرخۀ حیات حرکت کند ،عین دخالت در کار خداوند می داند و آن را زاییدۀ خیالات فاسد و توهمات دروغین انسان میشمارد:
 
زان کـــــه پیش عقــــول حکمت خــوار              پس خـــزیدن نیامـــ ده اســت بـــه کار
                                                                                                             
هــر چـــه یــزدان دهـــد بر آن مگزین  هــر چـه گردون کنــــد در آن منشــین
                                                                                                             
کآنچـــه آن نیست کـــرد هست کنــــد وآنــچه ایـــن بــرفــراشـت پست کنــد
                                                                                                             
)همان: 313(
 

9-11. حکایت مردی که گاوش را با خر همسایه عوض کرد

در میان این دسته از حکایات سنایی ،از همه شیرین تر، حکایت مردی است که در سالی که وبای گاوان شیوع یافته است، به خیال خود، برای آنکه سود کند و بر قضای الهی پیشی بگیرد، گاوش را به همسایه می فروشد و در عوض، خر او را می خرد. از قضا، گاو می ماند و خر می میرد. مرد که از درایت و تدبیر خود مغرور و از تقدیر الهی مغفول است، با خدای قادر متعال اینگونه از در شکایت برمی آید که «چون تو خر را ز گاو نشناسی؟» )همان: 420(.
 

9-11. حکایت مناظره با گدا

معلوم است که سنایی به کار برخی از درویشان و عرفا هم شک میورزد و آنان را هم گرفتار چنین توهمّاتی در راه حقیقت و کشف باطنی می یابد. شاهد این مدعا مناظرۀ بسیار زیبا و گویای او دربارۀ یک گداست؛ وقتی از او علت گداییش را میپرسد و او را سرزنش می کند که «چرا دین به دنیا می فروشی؟»، پاسخی که گدا می دهد، نشان بارز رعونت و خیال های فاسد انسان در این جهان و در مسیر زندگی است:
 
 ابلهــانـــــه جــــــــــواب داد از صف                    کـز پی خــــرقه و جــــــماع و علف
                                                                                                             
راست خــــواهــــی بدین تلنگ خوشم این کنـــم بـه کـــه بار خلق کشـــم  زان ســـوی کدیــــه بـــــــرد آز مـرا تا نباشــد بـــــــه کـــس نیاز مـــرا
                                                                                  )همان: 564(
«گدایی می کنم تا محتاج خلق نباشم». به واقع، هیچ کلامی به این زیبایی و عینیت نمی تواند بازگوکنندۀ اعمال و اندیشههای جاهلانه و درعینحال متکبرانۀ آدمی در این جهان باشد.
غزنوی/113

1. نتیجه

سنایی هر سه حربۀ ادبی تعلیم، هزل و انتقاد را برای دعوت انسان به معرفت و حقیقت اصیل بهکارگرفته است. او پس از طرح تصویر کلی از جهان و هدف از خلقت انسان در مسیر «لِکی اُعرف»، مهمترین وظیفۀ آدمی را کسب معرفت وجودی و ادراک حقیقت می داند. وی در آثار خود، قوای ادراکی باطنی آدمی را منطبق بر اصول نظریات فلاسفه و متکلمان اسلامی مطرح و کارآیی آنها را معرفی می کند و درعینحال، بر ناکارآمدی و محدودیّت این قوا تأکید می ورزد. سنایی با یادآوری کاستی و ناکارآمدی قوای شناختی و ادراکی، انسان را در رهیافت معارف به هوشیاری و دقت فرامی خواند. وی علاوه بر بیانات جدّ و پر از ملامت و خرده گیری به بی دانشی و جهالت خلق، بهویژه داعیه داران علم و شناخت، با آفرینش حکایات و تمثیلاتی که خود نام آنها را هزل تعلیمی نهاده است، گوشه هایی از رعونت و جهالت توأمان آدمی را در فریفتگی به خیالات و اوهام نشان می دهد و از انسان می خواهد که با گرویدن به زهد و دین، راه رسیدن به معرفت را با گام هایی استوارتر بپیماید. بر مبنای این پژوهش، سنایی در اغلب حکایات طنزآمیز با مایه های تعلیمی، انسان ظلوم و جهولی را سرزنش میکند که به خیال و توهم دریافت حقیقت، با اهل معرفت، واصلان حقیقت و حتی خود خداوند محاجه و مناقشه می کنند و در عین جهالت، ادعای شناخت دارند.
 

پینوشت

 بیت من بیت نیست اقلـیم است) سنایی ،1332: 563( 1. هزل من هزل نیست تعلیم اسـت
 که با جـلاب در حلـقت چکاننـد  5. نصیحت داروی تلخ است و بایــد
  ز داروخانـــــۀ سعدی ستــانند )سعدی ،1332: 625( چنین سقمونیای شکــــــرآلـــود
 قوّّت خویش را بـــــه فعــل آور 3. تو به قوّّت خلیــــفه ای به گــهر
 اختیار اسـت شــرح کـــــــرّّمنا آدمی را میـــــــان عقل و هــــوا
 جوهری شد میــــان پردۀ غیــب )سنایی، 1332: 563( آدمی را مدار خـــــــوار که غیـب
 آدم از روح یافت ایـــــن تعــظیم 4. روح انسان عجـایبی است عظیـم
  که در این دیــوخانه زنـدانی است بــــــلعجب روح، روح انسانی است
 آفریده تــــن از گِِل آدمـــی است تن ضعیف و قوی دل آدمــــی است
 نیست از خلق مـــــر ورا همـــسر )همان: 522( لیک دارد میان گِِــــــــل گوهــر
 حیلۀ بیــــــع و ریا و ســـلم است 2. فقها را غــــــرض از خواندن فقه
 جگر از بهـــر تعصب بــــه دم است علما را ز پـــــــــی وعظ و خطاب

/161
زاهدان را ز بـــــــــــرای زه و زه            قل هوالله احـــــــد، دام و دد است فاضلان را ز پـــــــــی لاف فضول                روی در رفع و جر و جزم و ضم است  ادبا را ز پــــــــــــی کسب لجاج                انده نصب و لــــــن و جزم لم است متکلم را از راه خیـــــــــــــــال                   غم اثبات حــدوث و قـــــــدم است                                                                            )سنایی،1310: 26( منابع
آئودی، رابرت) 1336(، معرفت شناسی، ترجمۀ علی اکبر احمدی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
ابنعربی، محی الدین) 1331( فتوحات، ترجمۀ محمد خواجوی، تهران، مولی.
احمدی، جمال و دیگران )1336(، «اندیشۀ کلامی سنایی دربارۀ عرش و استوا»، نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی کرمان، ش 55، 32- 64.
اسداللهی، خدابخش) 1336(، «بازتاب اندیشه های کلامی شیعه در آثار سنایی غزنوی»، آینۀ معرفت، ش 11، 33-105.
اهلسرمدی، نفیسه) 1331(، «مسئلۀ خیال از دیدگاه ابن عربی»، معرفت، سال 11، ش  122، 61-30.
پارسانسب، محمد) 1333( «از عقل ناصر خسرو تا عقل سنایی»، نشریۀ دانشکدۀ ادبیات کرمان، شمارۀ پیاپی 53، 32- 112.
پالک، جان) 1335(، مفاهیم بنیادین در  معرفتشناسی، ترجمۀ محمد حسین زاده، قم، زلال کوثر.
خاتمی، احمد) 1313(، «طنز روایی و کاربرد عرفانی آن در حدیقه»، ادب فارسی، دورۀ 4، ش 1، 33- 21
حسین زاده، محمد) 1335( پژوهشی تطبیقی در معرفت شناسی معاصر، قم، موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
شاکر، محمد کاظم) 1336(، «پژوهشی در معنای ظنّ و جایگاه معرفتی و اخلاقی آن در قرآن»، مقالات و بررسیها، ش 34، 102-152.
سعدی، شیخ مصلح الدین) 1332(، کلیات، محمدعلی فروغی، تهران، هرمس.
سنایی، مجدود بن آدم )1310( دیوان، به اهتمام پرویز بابایی، چاپ چهارم، تهران، نگاه.
                   )1332( حدیقه الحقیقه و‌شریعه الطریقه، تصحیح محمد روشن، چاپ اول، تهران، نگاه.
شمس، منصور) 1332(، آشنایی با  معرفتشناسی، تهران، طرح نو.
صدر، رویا )1311(، بیست سال با طنز، تهران، هرمس.
طغیانی، اسحاق) 1311(، « جنبههای تعلیمی مثنوی حدیقۀ سنایی»، پژوهشنامۀ ادبیات تعلیمی، ش
 .54-1 ،12
کاکهرش، فرهاد )1333(، «تأثیر اندیشههای کلامی غزالی بر آرای سنایی»، ادبیات عرفانی و اسطوره-شناختی )زبان و ادبیات فارسی(، بهار، دورۀ 2، ش 14،151- 121.
محمدزاده، رضا )1311(، «نقش عوامل معنوی در معرفت با تکیۀ بر قوّّۀ وهم از نگاه ملاصدرا»، پژوهش نامۀ فلسفۀ دین، سال دهم، ش اوّل، پیاپی 11، 2-55.

گویندگان ناشناس در نوبت ثالثه کشفالاسرار-میبدی ،کشفالاسرار، نوبت سوم، اقوال ناشناس، پیر طریقت.

 
 
 
 
 
 
 
گویندگان ناشناس در نوبت ثالثه کشفالاسرار
مریم مشرفّ
دانشیار گروه زبان و ادبیّّات فارسی دانشگاه شهید بهشتی بهدخت نژادحقیقی1
دانشجوی دکتری زبان و ادبیّّات فارسی دانشگاه شهید بهشتی
)از ص 14 تا 56( تاریخ دریافت مقاله: 9/6/4995، تاریخ پذیرش مقاله: 93/9/4995
 
چکیده
نوبت ثالثه تفسیر کشفالاسرار مجموعهای از اقوال صوفیّه در تفسیر قرآن است. بسیاری از این سخنان به «پیر طریقت» یا عناوین کلی و نامشخص دیگر نسبت داده شدهاند. پیش از این تصور میشد که پیر طریقت، فرد مشخصی است که احتمالاً پیرِ معنویِ میبدی هم بوده است. مسجعبودن برخی از این عباراتِ منسوب به پیر طریقت هم این ظن را تقویت میکرد که این عنوان، همهجا به خواجهعبدالله انصاری برمیگردد تا آنجا که برخی به دنبال استخراج تفسیر خواجه عبدالله از میان تفسیر میبدی و تخمین حجمِ احتمالیِ آن بودهاند .بعدتر این فرضیه مطرح شد که این پیر طریقتها به فرد خاصی برنمیگردد و گویندگان مختلفی داردِ. این مقاله هویّت برخی از این گویندگاِن مجهول را شنِاسایی می-کند و  پیشینه آن اقوال را در منابع پیش از میبدی پیمیگیرد. با بررسی آمار گویندگان ناشناس در نوبت سوم، فرضیه دیگری هم در این باب مطرح میشود که ممکن است اساساً بسیاری از این پیر طریقتها هیچ منبع و مرجعِ مشخصی نداشته باشند و احتمالاً خودِ میبدی این عنوان را به بسیاری از عبارتها که الگوی مشخصی هم دارند، افزوده است.
 
واژههای کلیدی: میبدی ،کشفالاسرار، نوبت سوم، اقوال ناشناس، پیر طریقت.
                                                                
 behdokht.n@gmail.com                                                                  :رایانامه نویسنده مسئول .4
24

  1. 1. مقدمه

کشفالاسرار میبدی را نخستین و بزرگترین تفسیر کامل صوفیانه قرآن به زبانفارسی دانستهاند. نوبت سومِ این تفسیر که به «رموز عارفان» و «اشارات صوفیاّن» و «لطائف مذکّّران» میپردازد، در ادبیّات عرفانی فارسی جایگاه ویژهای دارد. این نوبت علاوه بر اینکه عرصه خلاقیّتها و ابتکارات ذوقی و فکری میبدی در تفسیر و تأویلِ برخی آیات است، مجموعهای عظیم از سخنان صوفیّان و عارفان پیش از او،     بهویژه چهار قرن نخست است که با اشاره به نام آنها یا بدون ذکر نامشان در کتاب آمده است. 
این اقوال ،نوبت سوم را به کشکولی از عبارات عارفانه و صوفیّانه تبدیل کرده است. حجمِ فراوان این سخنان در نوبت سوم، نشان از دیدگاه خاص میبدی در تفسیر قرآن دارد. او که شافعی اهل حدیث است و با تأویل، مخالف )خیاطیان و سلمانی ،4993: 95- 53(  با آوردن حجمی فشرده از اقوال صوفیانه در نوبت سوم، رسماً آن را به تفسیر عرفانی قرآن بدل کرده است. از سوی دیگر، نیاوردن منابع برای این سخنان، موجب شده است که به انتحال متهم شود4 )شفیعیکدکنی ،4991: 99- 91(؛ لذا محققان را برانگیخته است تا برای درک وسعت اطلاعات و میزان دسترسیاش به کتبِکتب تفسیریتفسیریِ پیشین، منابع او را شناسایی کنند و متنِ پنهانی که کتابی بزرگ و حجیم کشفالاسرار را ساخته است ،کشف نمایند.
نخستین گام در این راه، تعیین تاریخ دقیق نگارش کتاب است، امّا تاکنون اتفّاقنظر و قطعیّتی برای این تاریخ نبوده و آگاهی بسیار اندک ما درباره شخص و زندگی میبدی به این ابهام دامن زده است. باری، اگر به پیشنهاد شفیعیکدکنی تاریخ نگارش     کشفالاسرار یک قرن جابهجا شود، در تعیین منابع میبدی تأثیر بسیار خواهد داشت 
)شفیعیکدکنی ،4991: 13(. چنانکه اشاره شده است، میبدی خود با نوعی تلمیح و براعت استهلال به این دو منبع اشاره میکند: حقایقالتفسیر سلمی و لطایفالاشارات قشیری )میبدی ،4964، ج 4: 4(؛ البته اینها جز تفسیری است که به شیخالاسلام انصاری نسبت میدهد و اساس کار خود را شرح و بسطِ تفسیر او میداند .از سوی دیگر، پژوهشها نشان داده که گویا خواجهعبدالله انصاری کتاب تفسیری نداشته و میبدی او را با پیرِ هرویِ دیگری یکی دانسته است )شفیعیکدکنی ،4911(. بهعلاوه، این فرضیه مطرح شده است که عناوینِ کلیِ اقوالِ ناشناس و مهمتر از همه آنها، «پیر طریقت» به یک نفر برنمیگردد و مراجع مختلفی دارد؛ بنابراین، یافتنِ مرجعهای این سخنان، اعم از شناس

29/

و ناشناس، بخش مهمی از کار کشف منابع میبدی است و قطعاتِ تصویرِ پنهان را دراین تفسیر کنار هم قرارمیدهد تا به شناخت کاملتری از آن برسیم.
 

  1. 4. راویان اقوال نوبت سوم

اقوال نوبت سوم را به اعتبار گوینده آنها میتوان به دو گروه تقسیم کرد؛ ما از این دو گونه به  «شناس» و «ناشناس» تعبیر میکنیم؛ اقوال شناس، سخنانی هستند که نام گوینده آنها )درست یا نادرست( ذکر شده و اقوال ناشناس، مواردیاند که به نام  گوینده آنها اشاره نشده است و تحت عناوین کلی «پیر طریقت»، «عالم طریقت»، «یکی از بزرگان طریقت»، «آن عزیز» و مشابه آن آمدهاند. میتوان گفت انتساب اقوالِ ناشناس در نوبت سوم به چهار صورت انجام شده است:
 
دسته اوّل، انتساب به گروهی با عنوانی کلی و دستهای نامعلوم: اربابالقلوب )میبدی، 4964، ج 4: 199(، ارباب حقایق )همان، ج 4: 441(، خداوندان معرفت و جوانمردان طریقت )همان، ج 1: 145(، پیران طریقت )همان، ج 9: 194؛ ج 1: 436 و ج 1: 413(، پیران طریقت و ارباب معرفت )همان، ج 9: 56(، ارباب طریقت )همان: ج 5: 911(، اهل معرفت )همان، ج 1: 495( و جوانمردان طریقت و ارباب معرفت )همان: ج 9: 119(. 
 
دسته دوم، انتساب به یک نفر از گروهی با عنوانی کلی: یکی از بزرگان طریقت )همان، ج 4: 163 و 561 و نیز ج 1: 119(، پیری از پیران طریقت )همان، ج 1: 15 و ج 6: 493(، پیری از بزرگان دین )همان، ج 1: 11(، یکی از بزرگان )همان، ج 1: 161(، یکی از بزرگان
دین )همان، ج 1: 454 و 561؛ ج 9: 559؛ ج 1: 149؛ ج 9: 143 و 534 و نیز ج 43: 651(، یکی از بزرگان دین و ائمه طریقت )همان، ج 9: 196(، یکی از عالمان طریقت )همان، ج 9: 156(، یکی از جوانمردان طریقت )همان، ج 9: 465(، یکی از پیران طریقت )همان، ج 1: 454؛ ج 9:
199؛ ج 5: 911 و ج 4: 13(، پیران طریقت و ارباب معرفت )همان، ج 9: 563(، پیری از عزیزان طریقت )همان، ج 4: 516(، جوانمردی از عزیزان راه حق )همان: ج 43: 195(، یکی از جمله بزرگان دین )همان: 993( و یکی از علماء طریقت )همان: 691(.
 
دسته سوم، انتساب به عناوینِ مفردِ پراکنده با نشانه زبانیِ شناس )معرفه( یا
ناشناس )نکره:( درویشی )همان، ج 4: 494؛ ج 1: 11؛ ج 1: 49؛ ج 6: 114 و 199 و نیز ج 4:
195(، یکی شوریده )همان، ج 4: 966(، آن عزیز روزگار )همان، ج 4: 193(، پیر صوفیان
)همان، ج 4: 199(، آن پیر بزرگوار )همان، ج 4: 514(، شوریدهای )همان، ج 4: 591(، بزرگی
22
)همان، ج 1: 414؛ ج 5: 964؛ ج 1: 199؛ ج 9: 441 و 196 و ج 43: 199، 943 و 199- 191(،مردی )همان، ج 1: 111(، جوانمردی )همان، ج 1: 591؛ ج 9: 531؛ ج 1: 149 و ج 1: 913(، آندرویش )همان، ج 9: 154 و ج 9: 94(، آن جوانمرد طریقت )همان، ج 9: 143 و ج 4: 959(، عالم طریقت )همان، ج 1: 96(، پیری )همان، ج 1: 135؛ ج 5: 461 و 643؛ ج 4: 411، 155 و 145 و نیز ج 1: 111(، یکی )همان، ج 5: 444(، آن عزیزی )همان، ج 6: 41؛ ج 6: 61، 956 و
545؛ ج 4: 56 و  146؛ ج 9: 916 و 941؛ ج 1: 156 و ج 43: 541(، اعرابی )همان، ج 6: 944 و
944(، آن عزیز وقت )همان، ج 6: 541(، عزیزی )همان، ج 43: 64( و عزیز )همان: ج 43: 599(.
 
دسته چهارم، انتساب به عنوانِ مکرّر و شبههبرانگیزِ «پیر طریقت»: این عنوان گاه با ضمیر اشاره «آن» آمده است )برای نمونه ن.ک: همان، ج 1: 95 و 914؛ ج 9: 454، 441 و ج 4: 994(.  
آمار تقریبی در کشفالاسرار نشان میدهد حدود 963 قول ناشناس در نوبت سوم آمده که البته برخی از آنها تکراری است. دراینمیان، حدود 93 قول در دستههای اولّ تا سومِ این تقسیمبندی میگنجند و حدود 143 قول، تحت عنوان «پیر طریقت» یا «آن پیر طریقت» آمده است. در میان این 143 قول، حدود 495 قول، یعنی نیمی از آن، بهروشنی ساختار مناجات/ الهینامه1 دارند و این مناجاتها جز در دو مورد )همان، ج 1:  156 و ج 43: 651( همه به پیر طریقت منسوب است. فراوانیِ عناوینِ راویان ناشناس نوبت سوم را میتوان در این نمودار دید:
   
دسته نخست از موضوع بحث این مقاله خارج است؛ چون عناوین به یک نفر اشاره ندارند و ریشهیابی آنها نشان میدهد در منابع پیشین هم به همین شکل نقل    شدهاند و یک گوینده مشخص ندارند، امّا برای روشن شدن موضوع ،از هر چهار دسته اقوال ناشناس، نمونههایی میآوریم که جستوجو و پیگیری آن قول را در منابع پیشین نشان /21میدهد. این نمونهها از میان انبوه اقوال ناشناس انتخاب شده است که گوینده آنها را درمنابع پیشین یافتهایم، جز در دسته اوّل که در منابع پیشین هم ناشناساند.
عدد سمت راست، شماره گروه یا دسته قول را نشان میدهد و عدد سمت چپ نیز شماره نمونه یا نمونههای آن گروه است.
4-4.  این قول که نمونهای برای دسته نخست است، در طبقاتالصوفیه که به یقین از منابع میبدی بوده، به واسطه ابوبکر واسطی و از قول یکی از مشایخ آمده است:
«پیران طریقِت ازینجا گفته اند: مَن ذَکَرَ فَقَدِ افتَرى، و مَن صَبَرَ فَقَدِ اجتَرى، و مَن عَرَفَ فَقَد ابتَری» )میبدی ،4964، ج 9: 194(.

  • «و واسطى باِزگفته و پسندیده که کِسى گفت از مشایخ: مَن ذَکَرَ فَقَددِ افتَرى ، و مَن صبََرَ فَقدَ اختَرى و مَن عَرَفَ فَقَد ابتَرى» )انصارى ،4961: 651(.

4-1. نمونه دیگر قولی است که در منبعِ خودگفته میبدی، یعنی لطایفالاشارات آمده است، امّا میبدی نام گوینده )قشیری( را حذف کرده و آن را به عنوانِ کلیِ «اربابالقلوب» نسبت داده است:
«ارباب القلوب گفتند- مِن عَلاماتِ الاِشتیاق تَمَنَّى المَوتِ عَلى بَساطِ العَوافى»
)میبدی ،4964، ج 4: 199(.

  • «مِن عَلاماتِ الاِشتیاقِ  تَمَنىَّ المَوتِ عَلى بَساطِ العَوافی؛ فَمَن وَثَقَ بِأن له الجنه قطعاً- فَلا مُحالَه- یشتاق إلَیها، و لَمّّا لمَ یَتَمَّنوا الموتَ- و أخبر اللّّه سبحانه أنهم لن یَتَمَّنَوه أبداً- صارَ هذا التَعریفُ معجزهً لِلرَّسولِ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیه و عَلى آلِه إذ کانَ کَما قالَ» )قشیری ،4914،  ج 4: 434(.

1-4.  این قول که نمونهای از دسته دوم است، در منابع پیش از میبدی به نام بایزید بسطامی آمده است و در روحالبیان که تفسیر قرن دوازدهمی است و کشفالاسرار میبدی از منابع پراستفاده آن بوده است، همین قول به علی )ع( نسبت داده شده است9:
 «و منِهُ قولُ بَعضهِم: لَو حجَبتُ عنَهُ ساعهً لَمِتُّ» )میبدی ،4964، ج 4: 561 و ج 1:  119(.

  • «و سُئِلَ أبو یزید هَل رَأیتَ ربَّکَ؟ فَقالَ: لَو حَجبتُ عَنهَ لحظهً لَمِتُّ» 1 )الجنید ،

.)96 :4115

  • «و سُئِلَ أبو یزید: هَل رَأیتَ ربَّکَ؟ فَقالَ: لَو حَجبتُ عَنهُ لحظهً لَمِتُّ» )الجنید ،

.)143 :4116

  • «و سُئِلَ أبو یزید: هَل رَأیتَ ربَّکَ؟ فَقالَ: لَو حَجبتُ عنَهُ لَمِتُّ» )خرگوشی ،4114:  61(.

26
9-4. نخستین نمونه دسته سوم، عبارت نسبتاً مشهوری در متون صوفیّه است کهمیبدی نام گوینده آن را فراموش یا حذف کرده است و در منابعِ پیش از میبدی به نقلاز فارِِس آمده است:
«آن عزیز روزگار گفت- قُلوبُ المُشتاقینَ مُنَوّرَهٌ بنِورِ اللَّهِ، و اذِا تَحَرَّکَ اشتیاقُهم اضَاءَ النورُ ما بَینَ السماءِ و الارضِ، فیَعرضُهُمُ اللَّهُ علىَ الملائکهِ، فَیَقولُ هؤلاءِ المُشتاقونَ اِلىََّ، اَشهدکُُم اِنّّى اِلیهِم اَشوقَُ، و قیلَ مَن اشتاقَ الِىَ اللَّهِ اشتاقَ الِیهِ کلُّ شَى ءٍ» )میبدی ،4964، ج 4: 193(.

  • و قالَ فارسِ: قُلوبُ المُشتاقینَ  مُنَورَّهٌ بِنورِ اللّهِ تَعالى، فَإذا تَحَرَّکَ الاِشتیاقُ، أضاءَ النورُ ما بَینَ السّالسّماءِماء و الأرضِالأرض، فَیعرضُهُمُ اللّهُ تَعالى عَلىَ الملَائکَهِ، فَیقَولُ: «هؤُلاءلاءِ المُشتاقونَِ إلَىَّ أَشهدَُکمُ أنىّ إلَیهم أشوقَُ» )خرگوشی ،4114: 59(.  
  • و قالَ فارس: قُلوبُ المُشتاقینَ  مُنَوّرَهٌ بنِورِ اللّهِ تَعالى، فَإذا تَحَرَّکَ اِشتیاقُهم أضاءَ النورُ ما بَینَ السماءِ و الأرضِ، فیُعرضُهم اللّهُ عَلىَ الملائکهِ فیَقَولُ: هؤُلاءِ المُشتاقونَ إلى … أشهدُکُم أنى إلیهم أشوَقُ … )قشیری ،4919: 164(.  

9-1. نمونه دوم در منابع پیشین که احتمالاً از منابعِ میبدی هم بوده، به نقل از ذوالنون مصری آمده است، اماّ در روحالارواح سمعانی که هنوز مشخص نیست کدام بر دیگری اثر گذاشته است، یکسان است و با همان عنوان «عزیزی/ آن عزیزی» آمده است:
«عزیزى میگوید: در عیادت درویشى شدم او را در بلاى عظیم دیدم، گفتم: لَیسَ بِصادقٍ فى حُبِّهِ مَن لمَ یَصبِرُ على ضَربِهِ. در دوستىِ اللََّّه تعالى صادق نیست
آن کس که در زخم بلاء او صابر نیست، درویش سر برآورد گفت: اى جوانمرد
غلط کردى، لیَسَ بِصادقٍ فى حُبِّهِ مَن لَم یَتَلَذّذُ بِضَربِهِ. در دوستى او صادق نیست کسى کش با زخم او خوش نیست» )میبدی ،4964، ج 6: 61 و ج 4: 146(.

  • «حَکَىَ عَن ذىالنون  رحمهُ الله انّّه قالَ دخلتُ عَلى مریضٍ اعوده فبََینَما کان یُکَلّمُنى أن انّه فَقُلتُ لَه لَیسَ ببِصادقٍصادق فى حبُِّهِه مَن  لمَ یَصبِصبرُ عَلىَ ضَربه قالَ فَقالَ  بَل لَیسَ بِصادقٍ فى حُبِّهِ مَن لَم یتََلَذّذُ بِضَربِه » )السرّاج الطوسی، 4941: 53(.
  • «و دَخَلَ ذو النون على مریضٍ مِن اَصحابِهِ یَعودُهُ فَقالَ  ]له [ لَیسَ بِصادقٍ فى حُبِّهِ مَن لَم یَصبِرُ عَلى ضَربِهِ فَقالَ المَریضُ لَیسَ بِصادقٍ فى حُبِّهِ مَن لَم یَتَلَذَّذُ بِضَربِه» )همان: 139(.

 

24/

  «ذوالنون مصرى مى گوید: دَخَلتُ على مَریضٍ اعَُودُهُ فبَیَنَما کانَ یکَُلِّمُنى اذانانَّهُ فَقُلتُ لَهُ لَیسَ بِصادقٍ فى حبُِّهِ مَن لمَ یَصبِرُ على ضَربِه فَقالَ لى لَیسَ بِصادقٍ فى حُبِّهِ مَن لمَ یتََلَذِّذُ بِضَربِهِ» )مستملی بخاری ،4969، ج 9: 4191(.

  • «آن عزیزى مى گوید: به عیادت آن درویشى رفتم و گفتم: لَیسَ بِصادقٍ  فى  حُبِّهِ  مَن لَم یَصبِرُ عَلى ضَربِهِ. هرکه در زخم او صبر نکند، در حُبّ او صادق نبود. آن درویش سر برآورده و گفت: غلط کردى، و گفت: لَیسَ  بِصادقٍ  فى  حبُِّهِ  مَن لَم یَتَلَذِّذُ بِضَربِهِ. هرکه از زخم او لذت نیابد در محبّّت او صادق نبود» )سمعانی ،4994: 441(. 

9-9. این مورد ،نمونه بسیار خوبی است برای اثبات این فرضیه که میبدی واژه
«پیر» را نه برای فرد یا افرادی مشخص، بلکه برای بسیاری از عرفا بهکارمیبرده است .
در منابع پیشین یک بار به ابنعطاء و بار دیگر به حلاج نسبت داده شده و میبدی با نسبتدادن به «پیری» بسنده کرده است:
«پیرى را پرسیدند که این فراسه چیست؟ جواب داد که ارواحٌ تَتَقَلَّبُ بِالمَلَکوتِ فتََِشَرَّفٍُ على مَعانِى الغُیوبِ، فَتَنطِقُ عَن اَسرارِ الحَقِ نُطقَ مشُاهدهِ لا نطقَ ظنٍّ و حسبان» )میبدی ،4964، ج 4: 51(.

  • «و قیلَ ِلأبى العَباسِِ بنِ عَطاء: لِمَ جَعَلَ لبَِعضِ المُؤمِنینَ فراسه دونَ بَعض؟ فَقالَ: مَن کانَ حَظُّهُ من مُشاهداتِشاهدات الخطَابطابِ أکثرُ، کانَ اطّلاعُهُ علىَ الأسرارالأسرارِ أتمَّ. و سئُِلَ آخَرٌ عَنِ الفَراسَهِ، فَقالَ: أرواحٌ تَتقََلَّبُ  فى المَلکَوتِ، فَتشََرَّفَ على معانِى الغیوبِ، فتََنطِقُ عَن أسرارِ الخَلقِ نُطقَ مُشاهدهِ لا نطقَ الظنّونِ و الحسِبانِ» )خرگوشی ،4114: 195(.  
  • «حلاج: و سُئِلَ بَعضُهم عَنِ الفَراسَهِ، فَقالَ: أرواحٌ تَتقََلَّبُ  فى المَلَکوتِ، فَتَشَرَّفَ على مَعانعانِى الغُیوبِیوب، فَتَنطنطِقُ عَن أسرارِأسرار الخَلقِلق نُطقَ مشُاهدهٍ، لا نُطقَ ظَنٍّ و حِسبانٍ» )قشیری ،4919: 915(. 
  1. 1. نمونههای دسته چهارم را میتوان به دو گروه تقسیم کرد: گروه نخست، اقوالی با ساختاری مشابهِ تمام اقوالِ پیشین، امّا تحت عنوان «پیر طریقت» و گروه دوم، اقوالی که مشخصاً ساختار مناجات دارند و پیشازاین به آنها اشاره کردیم.

اقوال گروه نخستِ این دسته شاهد بسیار خوبی برای این فرضیه هستند که عناوین «پیر طریقت» در نوبت سوم ،برخلاف تصور بسیاری، به یک نفر برنمیگردد و این فرضیه که انبوه مکرر «پیر طریقت» نشان از پیر معنوی میبدی دارد و آن پیر همانا
21
خواجه عبدالله انصاری است، متزلزل میشود. برخی از این پیر طریقتها دیگراناند وبرخی خواجه عبدِالله. ما برای هر دو مورد نمونههایی میآوریم:
1-4-4. قول نمونه در منابع پیش از میبدی به گویندههای مختلفی نسبت داده شده است. اگر همه این منابع پیشین را از منابع میبدی بدانیم، که چندان بیراه نیست،      میتوانیم احتمال دهیم که به دلیلِ همین تنوع و اختلاف در نام گوینده، میبدی ترجیح داده است که آن را به پیر طریقت نسبت دهد:
 «آن پیر طریقت که گفت: ریاءُ العارفینَ خَیرٌ مِن اِخلاصِ المُریدینَ» )میبدی ،
4964، ج 1:  195(.

  • «و قالَ ابوتراب، رَحمَِهُ اللهُ تعالى، ریاءُ العارفینَ إخلاصُ المُریدینَ» )السراج الطوسی، 4941: 136(.  
  • «و لِذلکَ قالَ ذوالنّّون: ریاءُ العارفینَ إخلاصُ المُریدینَ» )سلمی ،4911، ج 9:  511(.  
  • «سمَِعتُ أبا الحسین محمد بن على بن حبیش یَقولُ کانَ رُویَم یقَولُ: السکُونُ

إلىَ الاَحوالحوالِ اِاغتِغترارٌ. و کانَ یَقولُ: ریاءُ العارفینَ  أفضلُ مِمن إخلاصإخلاصِ المُریدینَ» )ابونعیم، بیتا، ج 43:  194(.  

  • «ذوالنون ـ رَحمَِهُ اللهُ ـ که ذُنوبُ المقُرّبینَ حَسَناتُ الاَبرارِ. و کسى دیگر از بزرگان گفته است: ریاءُ العارفینَ اِخلاصُ المُریدینَ» )مستملی بخاری ،4969، ج 9: 4146(.  

1-4-1. این قول که پرسش مکرری از معنای حقیقتِ تصوف است، در منابع پیشین به رویم بن عبدالله منسوب است؛ حال آنکه میبدی آن را به پیر طریقت نسبت داده است .این نمونه نیز همانند نمونه پیشین شاهد خوبی است برای این فرضیه که میبدی بسیاری از عرفای پیشین را با عنوان پیر طریقت یاد کرده است؛ فرقی نمیکند این کار به عمد بوده یا چون بسیاری از اقوال را از حافظه نقل میکرده، ضعف و خطای حافظه را با این روش میپوشانده است؛ چون بههرحال، در پسزمینه ذهنش این عارفان بزرگ را پیران طریقت میدانسته و این عنوان را برای آنها کاملاً مناسب دیده است:
«پیرِ طرِیقت را از حقیقت تصوف پرسیدند، گفت: ما هُوَ اِلّّا بَذلُ الروحِ فَلا تَشتَغلُ بتُرَّهاتهاتِ المُدّعینَ» )میبدی ،4964، ج 6: 161(.

  • «و قالَ أبو عُبَیدِ بنِ خفَیف لَماّ فارَقتُ رویم بن عبداللّّه قلتُ لَهُ: أوصنِی فَقالَ: یا بُنَیَّ ما هُوَ إلّّا بَذلُ الروحِ و النَفسِ، یعنی التَصَوُّف، فَإن قَدَرتَ على ذلکَ و إلّّا فَلا تَشتَغِل بِتُرَّهاتِ الصوفیهِ» )سلمی ،4141: 951(.

23/

 «و قالَ ابوعبداللّهِ بنِ خفَیف: لَماّ فارَقتُ رویم بن عبداللّّه قُلتُ لَهُ اوصِنی فَقالَ: یا بُنَیَّ ما هُوَ اِلاّ بَذلُ  الروحِ  و النَّفسِ یعنی التَصَوُّف فَاِن قَدَرتَ على ذلکَ و الا فَلا تَشتَغِل بِتُرُّهاتِ الصوفیهِ» )سلمی ،4911، ج 1: 541(.  
1-4-9. این قول نمونه جالبی است؛ شکل آن در منبع اصلی، یعنی لطایفالاشارت قشیری، با شکل ضبطشده در کشفالاسرار متفاوت است، امّا همین قول در روحالارواح
سمعانی، البته با ذکر گوینده آن، قشیری ،به همان صورتی آمده است که در       کشفالاسرار هست. محتمل است که میبدی قول را از سمعانی گرفته و نام گوینده را به هر دلیل عمدی یا سهوی حذف کرده باشد:
«پیر طریقت گفت: الاَغیارُ فی وُجودِهِ فَقدٌ و الرُّسومُ و الاَطلالُ عِندَ شُهودِ حقَِّهِ،
مَحوٌ. وجودى که حدودش به عدم باز شود، آن وجود مجاز گویند نه وجود حقیقت» )میبدی ،4964، ج 43: 665(.

  • «و یُقالُ لا إِلهَ إلََِّّا أَنََا: الأغیارُ فى وُجودى فَقدٌ و الرُسومُ  و الأطلالُ  عِندَ ثُبوتِ حَقّّى، مَحوٌ» )قشیری ،4914، ج 1: 119(.  
  • «استاد ابوالقاسم قشیرى گفت- قدََّسَ اللّهُ روحَهُ العَزیز- که الاغیارُ فى وُجودِهِ  فَقدٌ و الرّسومُ و الاَطلالُ عِندَ شُهودِ حَقِّهِ مَحوٌ» )سمعانی ،4994: 465(.  

1-4-1. این نمونه از منازلالسائرین انصاری است. با این قول نیز مثل سه قول پیشین رفتار شده است؛ بدینترتیب که آن را تحت عنوان «پیر طریقت» آورده و این بار، پیر طریقت، خواجهعبدالله انصاری است.
«پیر طریقت گفت: نارٌ اضَرَمَها صفَوُ المحَُبّهِ فنََغَّصَت العیَشَ. و سَلبََت السَّلوَهَ و لَم یَنهنهها معزٌّ دونَ الَلقّاءِ» )میبدی ،4964، ج 43: 649(.

  • «و الدرجه الثالثه نار أضرَمَها صَفوُ المُحَبّهِ، فَنَغََّصَت العَیشَ، و سَلَبَت السَّلوَهَ، و لَم ینهنهها معزٌّ دونَ الِلقاءِ» )انصاری ،4144: 431(.

اماّ دسته نخست از گروه چهارم، نمونههای دیگری هم دارد و آن ،انبوه عبارات مسجعی است که تحت همان عنوان «پیر طریقت» آمده است و لزوماً مناجاتگونه هم نیست .مسجعبودن این عبارات گمان ما را به خواجهعبدالله انصاری سوق میدهد، امّا ازاینمیان، فقط تعداد اندکی را در مقایسه با رقم کلی آنها، میتوان در آثار        خواجهعبدالله یافت. این سخنان شواهد بسیار خوبی برای نشاندادن تمرین سجعنویسی میبدی و جملات تقلیدگونه، امّا زیبا در تفسیر عرفانی اوست .در اینگونه موارد ،هسته
15
اصلی عبارت نگه داشته شده و با جملات دیگری ادامه یافته است و یا هسته اصلیمعنایی، در عبارتی دیگر آمده است .نمونههایی از آن را اینجا نقل میکنیم:
نمونه 4:

  • «پیر طریقت گفت: در سر گریستنى دارم دراز، ندانم که از حسرت گریم یا از ناز، گریستن از حسرت بهره یتیم و گریستن شمع بهره ناز، از ناز گریستن چون بود این قصه ایست دراز» )میبدی ،4964، ج 4: 113- 114؛ ج 6: 111 و ج 1: 914(.

■ «گریستنی دارم درین سر دراز، ندانم تا از حسرت گریَم یا از ناز» )شفیعیکدکنی ،
4991: 943؛ ش .149(.5 نمونه 1:

  • «پیر طریقت گفت: پاداش بر روى مهرتاش است! بازخواستن خود را از دوست، پرخاش است! همه یافتها دریافت آزادى لاش است!» )میبدی ،4964، ج 1: 439(.
  • «پرداخت با خود بر روی دوستی تاشِ است بازخواستن خود از دوست با دوست پرخاش است، همه یافتها در یافت دوستی لاش است» )شفیعیکدکنی ،4991:

111؛ ش. 949(.
نمونه 9: 
«پیر طریقت گفت: نشان یافت اجابت دوستى رضاست. افزاینده آب دوستى وفاست. مایه گنج دوستى همه نور است. بار درخت دوستى همه سرور است. هرکه از دو گیتى جدا ماند، در دوستى معذور است. هرکه از دوست جزاء دوست جوید، نسپاس است؛ دوستى، دوستى حق است، و دیگر همه وسواس است…» )میبدی ،4964: ج 9، 455(.

  • «نشان طلب در راهِ دوستی رجاست، گواه یافت در اجابتِ دوستی رضاست، افزاینده آبِآب دوستی در دوستی وفاست» )شفیعیکدکنی ،4991: 114؛ ش .934(.

نمونه 1:
«پیر طریقت گفت: اگر مردمان نور قرب در عارف ببینند، همه بسوزند، ور عارف نور قرب در خود بیند، بسوزد. علم قرب در میان زبان و گوش نگنجد که آن راهى تنگ است و از همراهى آب و گل زبان قرب را ننگ است، هر گه که قرب روى نمود، عالم و آدم را چه جاى درنگ است…» )میبدی ،4964، ج 43: 199- 191(.

11/

 «میانِ زبان و گوش علمِ توحید را راه تنگ است، میانِ سخن و میانِ یافت جاویدجنگ است» )شفیعیکدکنی ،4991: 991؛ ش .4396(.
1-1. در این قسمت اقوالی را بررسی میکنیم که ساختار مناجات دارند. همانطور که خواهیم دید، بسیاری از این اقوال، یک هسته مشخص معنایی دارند که شامل یک تا چند جمله میشود و میتوان عین آن یا مشابهِ مضمونی آن را در مناجاتهای    خواجهعبدالله انصاری یافت، امّا این اقوال در کشفالاسرار به روش سجعگویی منسوب به خواجه عبدالله ادامه و شاخوبرگ یافته است.
نمونه نخست، چهار بار در نوبت سوم آمده است؛ دو بار تحت عنوان «پیر طریقت» و یک بار با عنوان «بزرگان دین» که این میتواند شاهد خوبی باشد برای این ادعا که میبدی بسیاری از اقوال را از حافظه نقل کرده است. نکته مهم دیگر این است که همین سخن، نخستینبار که در کشفالاسرار آمده، به نام شیخالاسلام انصاری است. پیگیری این قول نشان میدهد در طبقاتالصوفیه انصاری نیز آمده است، اماّ گوینده آن انصاری نیست، بلکه مشخصاً از قول ابوحفص حداد نقل شده است؛ لذا این پرسش مطرح میشود که آیا میبدی منبع را دیده و به اشتباه آن سخن را به نویسنده کتاب )شیخالاسلام انصاری( منسوب کرده یا باز هم به حافظه اتکا کرده است؟ نکته دیگر این است که این قول یک بار با عبارات مسجعِ دیگر ادامه یافته که در باقیِ منابع نیست و جملات اصلیِ آن، همان قسمتی است که در متن مشخص شده، امّا قسمتِ اضافهشده، به آن ساختار مناجات داده است؛ به همین دلیل ما آن را در این بخش بررسی کردهایم:

  • «پیر طریقت گفت: سبب ندیدن جهل است، امّا با سبب بماندن شرک است، از سبب برگذر تا به مسبّّب رسى، در سبب مبند تا در خود برسى، عارف را چشم نه بر لوح است نه بر قلم، نه بسته حوّّاست نه اسیر آدم، عطشى دارد دایم هر چند قدحها دارد دمادم، اى مهیمن اکرم، اى مفضّّل ارحم، یک بار قدح بازگیر تا این بیچاره برزند دم» )میبدی ،4964، ج 5: 14 و 115-116 و نیز ج 6: 196؛ با عنوان «بزرگان دین» برای راوی(.
  • «شیخالاسلام انصارى گفت: سبب ندیدن  جهل است، امّّا با سبب بماندن شرک است» )همان، ج 1: 543(.
  • «باحفص حداد گفت که سبب ندیدن جهل است، لکن با سبب بماندن شرک است» )انصارى ،4961: 44(.

14
نمونههای بعدی، همه در اصل ،ساختار مناجات دارند و آنها را جای دیگری جز درآثار خواجهعبدالله انصاری نیافتهایم. برای یکدستبودن کار، تمام این سخنان را در کتاب شفیعیکدکنی با عنوان در هرگز و همیشه انسان جُُستهایم؛ چون اقوال در این کتاب، شکل کاملاً کهنهتر و بعضاً متفاوتی دارند .
نمونه 4:
«پیر طریقت گفت روزگارى او را مى جستم، خود را مى یافتم. اکنون خود را میجویم او را مى یابم، اى حجت را یاد و انس را یادگار! چون حاضرى این جستن به چه کار؟ الهى یافته میجویم، با دیده ور میگویم، که دارم چه جویم، که مى بینم چه گویم؟ شیفته این جستوجویم، گرفتار این گفتوگویم، اى پیش از هر روز و جدا از هر کس! مرا در این سور هزار مطرب نه بس» )میبدی ،4964، ج 6: 44 و ج 9: 93(.

  • «روزگارى او را مى جستم ، خود را مى یافتم. اکنون خود را مى جویم، او را مى یابم» )انصاری ،4961: 94(.

نمونه 1:
«آن پیر طریقت که نیکو گفت: اى مهیمن اکرم! اى مفضل ارحم! اى محتجب به جلال و متجلى به کرم! قسام پیش از لوح و قلم، نماینده سور هدى پس از هزاران ماتم! بادا که باز رهم روزى از زحمت حوا و آدم! آزاد شوم از بند وجود و عدم. از دل بیرون کنم این حسرت و ندم. با دوست برآسایم یک دم. در مجلس انس قدح شادى بر دست نهاده دمادم» )میبدی ،4964: ج 9، 454(.

  • «نینی اینجا که منم ]نه[ شادیست نه غم، نه شفاست نه اَلََم، نه حوّّاست نه آدم، نه وجود است نه عدم» )شفیعیکدکنی ،4991: 913؛ ش .4435(.

نمونه 9:
«پیر طریقت گفت: الهى نه جز از شناخت تو شادیست، نه جز از یافت تو زندگانى، زنده بى تو چون مرده زندانى است، زندگانى بى تو مرگیست و زنده تو زنده جاودانى است» )میبدی ،4964، ج 1، 96(.

  • «آنک زنده به جان است، نه زنده است؛ آنک زنده به دوست است، زنده جاویدان است» )شفیعیکدکنی ،4991: 934؛ ش .411(.

 
 
/19نمونه 1:
«پیر طریقت گفت: الهى دانى به چه شادم؟ به آنک نه به خویشتن به تو افتادم؛ الهى تو خواستى، نه من خواستم؛ دوست بر بالین دیدم، چو از خواب برخاستم» )میبدی ،4964، ج 5: 134- 131 و 145(.

  • «الهی شادم شادم شادم که نه به خویشتن، به تو افتادم» )شفیعیکدکنی ،4991:

411؛ ش .51(.

  • «الهی دانی به چه شادم؟ به آنک نه به خود، به توافتادم» )همان: 191؛ ش .435( نمونه 5:

«پیر طریقت گفت در مناجات خویش: الهى این چه بتر روزى است؟ ترسم که مرا از تو جز از حسرت نه روزیست، الهى مى لرزم از آنک نه ارزم، وز آنک نه ارزم، چه سازم؟ جز از آنک مى سوزم تا ازین افتادگى برخیزم. الهى از بخت خود چون پرهیزم و از بودنى کجا گریزم و ناچاره را چه آمیزم و در هامون کجا گریزم؟ الهى کان حسرتست این دل من، مایه درد و غم است این تن من، نیارم گفت که این همه چرا بهره من، نه دست رسد مرا به معدن چاره من… » )میبدی ،4964، ج 5: 119(.

  • «الهی میترسم که نیرزم، از آن همچنین میلرزم» )شفیعیکدکنی ،4991: 916؛ ش .944(.

بررسیها نشان میدهد ناشناسبودن گوینده اقوال در کشفالاسرار به این علت است که میبدی بسیاری از آنها را از حافظه نقل میکرده و گویندگان مختلف این سخنانِ صوفیانه را شایسته لقب «پیر طریقت» میدانسته است. امّا در گروهِ چهارم اقوال، گذشته از متفاوتبودن برخی عبارات، طولانیترشدن آنها در نقل میبدی و دنبالهدارشدنِ برخی از این جملاتِ مسجع، این پرسشها را پیش میآورد که آیا او به منابع یا نسخ دیگری دسترسی داشته و آیا شکل این عبارات در آنها تا این حد متفاوت بوده است و یا از سرِ ذوق و ارادتی که به این روشِ سجعگویی و لهجه هرات داشته است، تکجملهای را از خاطر خویش، در میان جملات مسجع دیگر که خود به آن افزوده، آورده است؟ آیا تکرار این کار میتواند این احتمال را بهوجود آورد که برخی از این جملات که به پیر طریقت هم نسبت داده شدهاند، اساساً گویندهای جز خودِ میبدی نداشتهاند؟ آیا ممکن است کتابی در دسترس میبدی بوده باشد که حجم فراوان سخنانی باقیمانده از گذشتگان را در خود داشته و هیچ نشانی از این اقوال در منابع پیش و پس از میبدی باقی نمانده بوده باشد؟ چرا همه این اقوال ساختار مشابهی دارند؛ همه از الگوی سجعنویسی پیروی
12
میکنند و تمام مناجاتگونهها در همین الگو میگنجند؟ بعید است کاتبان، تمام این«پیر طریقت»ها را افزوده باشند، آن هم با دقتی تمام و بر سر عباراتی با الگوی یکسان .آیا چنین نیست که میبدی خود را هم یکی از همین پیر طریقتها دانسته و برخی جملات و عباراتِ خود را با همین عنوان در میانِ انبوهِ اقوالِ دیگر گنجانده باشد؟
 

  1. 9. نتیجه

یکی از کسانی که در نوبت سوم سخنان فراوانی به وی نسبت داده میشود، پیر طریقت است. تعداد اقوالِ منسوب به این پیر، تقریباً معادلِ اقوال دیگری است که گویندههای مشخص یا شناس دارند. گویندگان واقعی برخی از این سخنانِ منسوب به پیر طریقت، شناسایی شدهاند و یا سابقه آنها در منابع پیشین یافت شده است، امّّا بسیاری دیگر همچنان مجهول ماندهاند. این اقوال فراوانی که صاحبان آنها مجهولاند، از نظر شکل ظاهری با هم شباهت بسیاری دارند. اختلافِ متنِ برخی اقوال یا نام گوینده آنها، در مقایسه با منابع پیشین، بهروشنی نشان میدهد میبدی بسیاری از سخنان را از حافظه خویش نقل میکرده است. افزودن شاخوبرگ به اقوال در گروه چهارم، یعنی عبارات مسجع و مناجاتگونهها، این احتمال را پیش میآورد که بسیاری از جملات را خودِ میبدی افزوده و بهتبعِ آن گوینده بسیاری از سخنانی که به پیر طریقت نسبت داده شده است، ممکن است خودِ او باشد .
 خلاقیّت در تفسیر عرفانیِ کاملاً متفاوتِ برخی آیات در نوبت سوم، نشان میدهد استعداد میبدی برای این نوع تفسیر یا تأویلِ خاص بسیار زیاد بوده است؛ تا بدان حد که برخی منتقدان تفسیر او را درباره برخی آیات کاملاً نامربوط و دور میدانند )ن.ک:
استادی ،4945: 449(. میتوان احتمال داد که این ابتکار، در اقوال ناشناسناشناسِ منسوب به پیر طریقت نیز خودش را نشان داده و او را واداشته است تا از سر تواضع یا اعتمادبهنفس، عنوان «پیر طریقت» را در ابتدای عباراتی بیاورد که تقلید از الگویی مشخص به نظر  میرسد، امّا بههرحال از آنِ خود اوست؛ دستکم تا زمانی که بسیاری از این سخنان را در منابع دیگر نیافتهایم.
 
پینوشت

  1. 4. در این مقاله شباهت بسیار زیاد الکشف و البیان ثعلبی با نوبت دوم کشفالاسرار، میبدی را متهم به غارت و انتحال کرده است.

11/

  1. 1. هر عبارتی را که مخاطب آن خداوند باشد و البته در آن عبارت، اصولی از بیان هنری وجود داشته باشد، مصداق مناجات دانستهاند )نک: شفیعیکدکنی ،4991: 14-11( و برای اطلاعات بیشتر مشخصاً درباره شکل صوری مناجاتهای خواجه عبدالله: )نک: مولایی ،4919: چهلوپنج- پنجاه.(
  2. 9. «و در کشفالاسرار از شیخالإسلام الأنصاری نقل میکند که مشغول ]مشمول؟[ نعمت بهشت از آن عامه مؤمنانست، امّا مقرّبان حضرت از مطالعه شهود و ملاحظه نور وجود یک لحظه با نعیم بهشت نپردازند؛ قال عَلى، رَضِىَ اللّهُ عَنهُ، لََو حَجبتُ عَنهَ ساعهً لَمِتُّ » )حقیّ بروسوی، بیتا، ج 4: 146(.
  3. 1. در این منبِع قول دیِگری پس از این آمده است که میتواند علت تغییر نام گوینده در منابع بعدی باشد: « و سُئلَ علی بن أبی طالب ـ رضیَ اللّهُ عَنهُ ـ تَعبُدُ مَن تَرى أَو لا مَن تَرى؟ فَقالَ: أعبُدُ مَن أرَى لا رؤیهَ عینٍ و لکِن رؤیه القَلبِ بمُِشاهدهِ الإیمان» )الجنید ،4115: 96(.
  4. 5. در کتاب هرگز و همیشه انسان ،در هر صفحه برای هر عبارت یک شماره درج شده است؛ لذا ما برای رجوع آسان به آن، در ارجاعات درونمتنی شماره عبارتها را نیز با نشانه اختصاری «ش.» آوردهایم.

 
منابع
ابونعیم، احمد )بیتا( ،حلیهالاولیاء و طبقاتالأصفیاء، مجلد 43، قاهره ،دار امالقراء للطباعه و النشر.
استادی، رضا) 4945(، «ابوالفضل میبدی و تفسیر کشفالاسرار»، کیهان اندیشه، ش 65، فروردین و اردیبهشت ،464-441.
انصاری، خواجهعبدالله) 4144(، منازلالسائرین، تصحیح و تحقیق علی شیروانی، تهران، دارالعلم.
                        )4961(،  طبقاتالصوفیه، تصحیح محمدسرور مولایی، تهران، توس.
الجنید ، ابوالقاسم )4115(، رسائل الجنید، تصحیح و تحقیق جمال رجب سیدبی ،دمشق ،دار اقرأ للطباعه و النشر و التوزیع .
                        )4116(، السر فی انفاس الصوفیه، تحقیق و تصحیح عبدالباری محمد داوود، قاهره ،دارالجوامع الکلم.
حقی بروسوی، اسماعیل )بیتا( ،تفسیر روحالبیان، جلد 4، بیروت ،دارالفکر.
الخرگوشی، ابوسعدعبدالملک) 4114(، تهذیبالاسرار فی اصولالتصوف، تصحیح و تحقیق امامسید محمدعلی، بیروت، دارالکتب العلمیه.
خیاطیان، قدرتالله و یاسمن سلمانی) 4993(، «بررسی مفهوم تأویلگرایی در تفاسیر عرفانی میبدی و   ابن عربی»، ادیان و عرفان؛ الهّیّات تطبیقی، ش 6، پاییز و زمستان ،95-53.
السراجالطوسی، ابونصر) 4941(، اللمع فیالتصوف، تصحیح رینولد آلین نیکلسون ، لیدن، مطبعه بریل.
سلمی، ابوعبدالرحمن) 4911(، مجموعه آثار؛ بخشهایی از حقائقالتفسیر و رسائل دیگر، گردآوری نصرالله پورجوادی ،جلد 1 و 9، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
                        )4141(، تسعه کتب فى اصول التصوف و الزهد، تصحیح و تحقیق سلیمان ابراهیم آتش ، الناشر للطباعه و النشر و التوزیع و الاعلان.
16
سمعانی، شهابالدیناحمد )4994(، روحالارواح فی شرح اسماءالملک الفتاح، به اهتمام و تصحیح نجیب مایل هروی، تهران، علمی و فرهنگی.
شفیعیکدکنی، محمدرضا) 4991(،  در هر گز و همیشه انسان، تهران، سخن.
                        )4991(، «ثعلبی/ میبدی»، اوراق عتیق، دفتر سوم، صص 99-54.
                        )4911(، «پیر هری غیر از خواجه عبدالله انصاری است!»، نامه بهارستان، سال دهم ، دفتر
45: صص 415-491.
قشیری، عبدالکریم )4914(، لطایفالاشارات فی حقایق العبارات، تفسیر صوفی کامل للقرآن الکریم، به اهتمام ابراهیم بسیونی، جلد 4 و 1، قاهره، الهیئه المصریه العامه للکتاب.
                        )4919(، رساله قشیریه، ترجمه ابوعلیحسن بن احمد عثمانی، با تصحیحات و استدراکات   بدیعالزمان فروزانفر ،تهران ،علمی و فرهنگی.
مستملی بخاری، اسماعیل) 4969(، شرح التعرف لمذهب التصوف، تصحیح و تحشیه محمد روشن ،ج 9، تهران، اساطیر.
میبدی ،رشیدالدینفضلالله) 4964(، کشفالاسرار و عدهالابرار، تصحیح علیاصغر حکمت ،تهران ،امیرکبیر.
 
 

دانلود پایان نامه در مورد:ضمانت­ اجرای تخلف از تعهدات منفی قراردادی (مطالعۀ تطبیقی در حقوق مدنی ایران و افغانستان)

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :حقوق

عنوان : ضمانت­ اجرای تخلف از تعهدات منفی قراردادی (مطالعۀ تطبیقی در حقوق مدنی ایران و افغانستان)

Continue reading “دانلود پایان نامه در مورد:ضمانت­ اجرای تخلف از تعهدات منفی قراردادی (مطالعۀ تطبیقی در حقوق مدنی ایران و افغانستان)”

دانلود پایان نامه : بررسی تطبیقی جرایم منافی عفت مبتنی بر گوشی های هوشمند و مجازات آن در فقه و قوانین موضوعه کشور ایران

دانلود متن کامل پایان نامه بررسی تطبیقی جرایم منافی عفت مبتنی بر گوشی های هوشمند و مجازات آن در فقه و قوانین موضوعه کشور ایران

Continue reading “دانلود پایان نامه : بررسی تطبیقی جرایم منافی عفت مبتنی بر گوشی های هوشمند و مجازات آن در فقه و قوانین موضوعه کشور ایران”

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی اخلاق از منظر نسبی یا مطلق‌بودن در مثنوی و نهج‌البلاغه

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : زبان و ادبیات فارسی

گرایش : زبان و ادبیات فارسی

عنوان : بررسی تطبیقی اخلاق از منظر نسبی یا مطلق‌بودن در مثنوی و نهج‌البلاغه

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی اخلاق از منظر نسبی یا مطلق‌بودن در مثنوی و نهج‌البلاغه”

پایان نامه : بررسی تطبیقی مدل تأویلی مثنوی مولوی از آیات قرآن کریم با مدل هرمنوتیکی شلایرماخر

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : ادبیات

عنوان : بررسی تطبیقی مدل تأویلی مثنوی مولوی از آیات قرآن کریم با مدل هرمنوتیکی شلایرماخر

Continue reading “پایان نامه : بررسی تطبیقی مدل تأویلی مثنوی مولوی از آیات قرآن کریم با مدل هرمنوتیکی شلایرماخر”

پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی اخلاق از منظر نسبی یا مطلق‌بودن در مثنوی و نهج‌البلاغه

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : زبان و ادبیات فارسی

گرایش : زبان و ادبیات فارسی

عنوان : بررسی تطبیقی اخلاق از منظر نسبی یا مطلق‌بودن در مثنوی و نهج‌البلاغه

Continue reading “پایان نامه ارشد : بررسی تطبیقی اخلاق از منظر نسبی یا مطلق‌بودن در مثنوی و نهج‌البلاغه”