برچسب: بذر و نهال

مقاله رایگان:همبستگی بین صفات و تجزیه علیت عملکرد در گوجه فرنگی

 

  

مشهید هناره1 *، آتیلا دورسون2 و بابک عبدالهی مندولکانی3

 

1 . مربی پژوهشی، بخش اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی، ارومیه – ایران

  1. استاد، گروه باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آتاتورک، ارزروم – ترکیه
  2. دانشیار، گروه اصلاح و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه – ایران

 

                    تاریخ وصول مقاله: 11/04/1394                                                             تاریخ پذیرش مقاله: 30/06/1394

 

 چکیده

 
   

به منظور تعیین ارتباط بین عملکرد و اجزای آن و شناسایی صفات مورفولوژیکی مؤثر بر عملکرد گوجهفرنگی، 97 رقم محلی گوجهه -فرنگی از دو استان آذربایجان غربی ایران )83 رقم محلی( و اغدر ترکیه )14 رقم محلی( به همراه سه رقم تجهاری  ’پتهوارلی  سهی  اچ‘، ’ریوگرند‘ و ’اچ-2274‘ در قالب طرح آلفا لاتیس با دو تکرار، در ایستگاه تحقیقات کشاورزی کهریز ارومیه بهه  مهدت  دو سهال  )92-

1391( مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس مرکب دادهها نشان داد که تفاوت بین ارقام گوجهفرنگی در کلیه صهفات  مهورد  مطالعه معنیدار بود. عملکرد با صفات طول و عرض برگهای لپهای و حقیقی، تعداد روز تا رسیدگی میهوه ، وزن میهوه ، قطهر  و طهول  میوه، ضخامت پریکارپ و طول دم میوه، همبستگی مثبت و معنیدار و با تعداد گل در گل آذین، درصد تشهکیل  میهوه  در گهل  آذیهن ، تعداد میوه در گیاه، تعداد روز تا رسیدگی 50 درصد میوه، مواد جامد محلول و اسیدیته همبستگی منفهی  معنهی دار داشهت . در بررسهی  رگرسیون گام به گام، صفات طول میوه، مواد جامد محلول میوه و درصد تشکیل میوه به ترتیب وارد مهدل  گردیدنهد . ایهن  صهفات  43 درصد تغییرات عملکرد را توجیه کردند. براساس نتایج تجزیه علیت، صفات طول میوه، عرض برگ، وزن میوه و ضهخامت  پریکهارپ  میوه دارای بیشترین اثر مستقیم مثبت بر عملکرد بودند. لذا میتوان از این صفات در گزینش ارقام و برنامههای اصلاحی گوجهفرنگهی  جهت بهبود عملکرد استفاده نمود.

کلید واژه ها: تجزیه علیت، رقم محلی، رگرسیون گام به گام، گوجهفرنگی، همبستگی.

 

 

 

 

 Email: mashhid_henareh@yahoo.com                                                                                                             نویسنده مسئول *

 

مقدمه

گوجهفرنگی )بها  نهام  علمهی  Solanum lycopersicum( در بین محصولات سبزی و صیفی در دنیا از لحها   اهمیهت  و میزان مصرف، بعد از سهیب زمینهی  رتبهه  دوم را دارد [27].

تولید آن در دهههای اخیهر  افهزایش  چشهم گیهری  داشهته  و حدود 14 درصد از تولید محصولات سبزی و صیفی را بهه  خود اختصا  داده است [24]. عواملی نظیر درصد بهالای  خودگش نی و هموزیگ وتی، کنت رل آس ان گ ردهافش انی و هیبریداسیون، وجود تعداد زیادی گونههای دیپلوئید با ژنوم نسبتا  کوچ  و توانایی تولید گیاههان  هاپلوئیهد ، اصهلاح  و تولید ارقام جدید در این گیاه را به راحتی امکانپذیر نموده است [19]، بهطوریکه تعهداد  بیشهماری  از ارقهام  گوجهه -فرنگی در نقاط مختلف دنیا کشت میشود. گوجهفرنگی به صورت تازهخوری و صنایع تبدیلی مصرف مهی شهود ، لهذا  انتخاب رقم براساس شاخصههای  لازم بهرای  نهوع  مصهرف  متفههاوت خواهههد بههود. مهمتههرین اهههداف اصههلاحی در گوجه فرنگی مقاومهت  بهه  امهراض ، دسهتیابی  بهه  ارقهامی  بها  عملکرد بالا، زودرسی میوه و بهبود صفات کیفی نظیهر  مهواد  جامد محلول [1]و اسیدیته میباشد. ایران و ترکیه از 10 کشهور  عم ده تولیدکنن ده ای ن محص ول در دنی ا م یباش ند [18].

ژرم پلاسم متنوعی از گوجهفرنگی در ایهن  دو کشهور  وجهود  دارد [20]

تعیین همبستگی بین صفات مختلف، به ویهژه  عملکهرد  و اجزای آن و تعیین رواب  علت و معلهولی  آنهها ، بهه  بهه -نژادگران این امکان را میدهد که صفات مؤثر بهر  عملکهرد  را شناسایی نمایند [3]. در گوجهفرنگی علاوه بر عملکهرد ، زودرسی محصول و صفات کیفی مانند مواد جامد محلهول  و اسیدیته از جایگاه ویژهای برخوردار مهی باشهند  و ارتبهاط  بین آنها با سهایر  صهفات در جههت گهزینش ارقهام ، حهائز اهمیت میباشد. دستیابی به ارقامی با عملکرد بالا از عواملمؤثر در تولید هر محصول، میباشد. عملکهرد  یه   صهفت  کمی است که توس  تعهداد  زیهادی  ژن کنتهرل  مهی شهود  و وراثتپذیری این صفت به دلیل اثر متقابل محی  و ژنوتیپ پایین است، لذا انتخاب ارقام پرمحصول براسهاس  عملکهرد  بهویژه در نسلههای  اولیهه  جههت  بهبهود  آن ممکهن  اسهت  چندان مؤثر نباشد [1، 3 و 28]. باتوجهه  بهه  اینکهه  صهفات  مورفولوژی  به سهادگی  قابهل  انهدازه گیهری  بهوده  و دارای توارثپذیری بالایی هستند، انتخاب براسهاس  ایهن  صهفات  برای غربال جوامع گیاهی و بهبود عملکرد مناسب خواههد  بود [4]. هرچند تعیین ارتباط بین صفات مههم  بها  عملکهرد  دارای اهمیت است و میتواند در گزینش و اصهلاح  ارقهام  پرمحصهول  م ؤثر واق ع ش ود [25]، ام ا محاس به ض رایب همبستگی ماهیهت  ارتبهاط  صهفات  را مشهخص  نمهی کنهد .

بنابراین با استفاده از تجزیهه  علیهت  امکهان  شناسهایی  آثهار  مستقیم و غیرمستقیم صفات مرتب  با عملکهرد  وجهود  دارد [13 و 23] و م یت وان ب ا اس تفاده از تجزی ه علی ت، ب ه اطلاعات تکمیلی دست یافت که عموما  در همبستگیههای  ساده مشاهده نمیشوند [2]. لهذا ، روش تجزیهه  علیهت  بهه  عنوان ابزاری دقیقتر برای تعیین اهمیهت  صهفات  مهؤثر  بهر  عملکرد مورد استفاده قرار میگیرد [10 و 14] و میتوان با کم  تجزیه رگرسیون گام به گام رابطه صفات غیرمؤثر یها  کم تأثیر را در مهدل  رگرسهیونی  بهر  روی عملکهرد  حهذف  نمود و تنها صفاتی را که میزان قابل ملاحظهای از تغییهرات  عملکرد را توجیه میکنند و در مهدل  مهی  ماننهد  را درنظهر  گرفت [4].

نتایج مطالعه 19 ژنوتیپ گوجهفرنگی که رواب  علت و معلولی بین عملکرد میوه و سایر صفات را در گوجهفرنگی مورد بررسی قرار داد، نشان داد که صفات طهول  و عهرض  میوه و میزان اسید آسکوربی  دارای بیشهترین  اثهر  مسهتقیم  مثب ت و ط ول دوره انب ارداری دارای اث ر مس تقیم مثب ت متوس  و صفات تعداد شهاخه  در گیهاه ، تعهداد  روز تها  50 درصد گلدهی، تعداد گل آذین در گیاه، تعداد گهل  در گهل  آذین، تعداد روز تها  تشهکیل  میهوه  و تعهداد  روز تها  اولهین  برداشت دارای بیشترین اثهر  مسهتقیم  منفهی  روی عملکهرد  بودن د [26]. در مطالع ه دیگ ری در بررس ی 36 ژنوتی پ گوجهفرنگی در اتیوپی، نتایج بیانگر این بود که تعداد میهوه  در بوته و وزن میوه دارای بیشترین اثهر  مسهتقیم  مثبهت  بهر  عملکرد میباشند و بیشترین اثر غیرمستقیم این صهفات  بهر  عملکرد از طریق تعداد گل در گلآذیهن  و تعهداد  میهوه  در خوشه بهدست آمد [16].  

هدف از انجام پژوهش حاضهر ، دسهتیابی  بهه  ارقهام  بها  عملکرد بالا براساس صفات مورفولوژیه   کهه  بهه  سهادگی  قابل اندازهگیری اسهت  و بررسهی  ارتبهاط  ایهن  صهفات  بها  عملکرد براساس نتایج رگرسیون گام به گام و تجزیه علیت میباشد.

 

مواد و روشها

97 رقم محلی گوجهفرنگی از مناطق مختلهف  اسهتان ههای  آذربایجان غربی ایران )83 رقم( و اغدر ترکیه )14 رقم( در سال 1390 جمعآوری شدند. جهت شناسایی و جمعآوری ارقام مذکور بیشتر از صهفات  ظهاهری  میهوه  و بوتهه  نظیهر  شکل، اندازه، رن  میوه و اندازه بوته استفاده شد. در زمهان  جمعآوری از هر رقم به مقدار کافی میوه برداشت و از آنها بذرگیری شد. ارقام براساس اسم منطقهای که از آن جمهع -آوری شده بودند، کدگذاری شهدند . ایهن  ارقهام  محلهی  بهه  همراه سه رقم تجهاری  ’پتهوارلی  سهی  اچ‘1، ’ریوگرنهد ‘[2] و ’اچ-2274‘[3] ، در ایستگاه تحقیقات کشاورزی کهریز ارومیهبه مدت دو سهال  )92-1391( کشهت  شهدند . جههت  تهیهه نشاء بذور هر کدام از این ارقام در ی  ردیف دو متری بها  حدود 20 سانتیمتر از همدیگر در خزانهه  زیهر  تونهل ههای  پلاستیکی کوتاه کشت شدند. بعد از رشد کهافی  و رسهیدن  گیاهچهها به اندازه چهار الی پنج برگ حقیقی، انتقال نشهاء  ب ه مزرع ه انج ام ش د. ارق ام در مزرع ه در قال ب ط رح آلفالاتیس )10 × 10( بها  دو تکهرا ر کشهت  شهدند . در ههر  تکرار، هر رقم در دو ردیف کاشت با طول شش متر کشت گردید. فاصله بین ردیهف ههای  کاشهت  از همهدیگر  120 و فاصله بین بوتهها از همهدیگر  در روی ردیهف  کاشهت  40 سانتیمتر )در هر کرت آزمایشی با 4/14 مترمربهع  30 بوتهه  کشت شد( بود.

در طول فصل رشد تعهدادی  از صهفا ت مورفولهوژیکی  گوجههههفرنگهههی براسهههاس دیسهههکروپتورهای IPGRI و UPOVمورد مطالعه قرار گرفت [17 و 29]. صهفات  مهورد  مطالعه شامل طول و عرض برگهای لپهای، طول و عرض برگهای حقیقهی ، تعهداد  روز تها  گلهدهی ، تعهداد  گهل  در دومین گلآذین، درصد تشکیل میوه در دومهین  گهل آذیهن ، تعداد میوه در بوته، وزن میوه، تعداد روز تا رسیدگی میهوه ، طول و قطر میوه، تعداد روز تا رسهیدگی  50 درصهد  میهوه ، ضخامت پریکارپ میوه، تعداد حفره داخل میوه، تعداد بذر داخل میهوه ، طهول  دم میهوه ، مهواد  جامهد  محلهول  میهوه  و اسیدیته میوه و عملکرد بوته برای هر رقم گوجهفرنگی بود.

مواد جامد محلول با رفراکتومتر مدل pH ،DDR184[4]6 به ه وسیله pH متهر  مهدل  Methrohm691 و اسهیدیته  بها  روش تیتراسیون با سهود  1/0 نرمهال  )برحسهب  اسهید  سهیتری  ( اندازهگیری شد [12].

نرمال بهودن  دادههها  بها  اسهتفاده  از نهرم افهزار  Minitab

)نسخه 16( بررسی شد. تجزیه واریانس، حداقل، حهداکثر ، ض ریب تغیی رات ژن وتیپی، ض ریب تغیی رات فن وتیپی و وراثتپذیری عمومی برای هر صفت محاسبه گردیهد . قبهل  از تجزی ه واری انس مرک ب، ب رای بررس ی مس تقل ب ودن واریانسهای اشتباه آزمایشی، آزمهون  بارتلهت  انجهام  شهد .

آزمون F با درنظر گهرفتن  امیهد  ریاضهی  میهانگین  مربعهات  منابع تغییر انجام گرفت. به منظور تعیین ارتباط بین صفات، ضرایب همبستگی مشخص شد. جهت بررسی اثهر  صهفات  م ؤثر ب ر عملک رد و ح ذف ص فات کهم ت أثیر از روش رگرسیون گام به گهام  اسهتفاده  شهد  [5 و 9]. بهرای  تجزیهه  رگرسیون، نرمال بودن واریانس خطاهای آزمایشی ارزیهابی  شد و همچنین برای اثبات وجود یا عهدم  وجهود  همخطهی  بین صفات ضریب VIF1 محاسبه گردید [5]. بهرای  تعیهین  اثر مستقیم و غیرمستقیم صفات بر عملکهرد  تجزیهه  علیهت  انجام شد. جهت محاسبه این پارامترها از میانگین دادهههای  دو سال استفاده شد. 

ب رای تجزی ه و تحلی ل دادهه ا از ن رمافزاره ای SAS

)نسخه 2/9(، Path و SPSS )نسخه 20( استفاده شد [6، 8 و 11]. ضریب تغییرات ژنوتیپی )GCV( و فنوتیپی )PCV( و وراثههتپههذیری عمههومی )Hb( صههفات بهها اسههتفاده از فرمول های زیر محاسبه گردید:

  V MSE  e                                                )1(

MSg MSe

  VG  r )2(   V V VP  G E )3(   PCV XVP 100 )4(   GCV XVG 100 )5(   Hb  VVGP )6(

1. Variance Inflation Factor                    

در این رابطههها ، VE واریهانس محیطهی ، VGواریهانس ژنتیکی،VP  واریانس فنهوتیپی  و  میهانگین  داده ههای  ههر صفت میباشند.

 

نتایج و بحث

در تجزیه واریانس برای هر سال اختلاف معناداری بین بلوکهای ناقص مشاهده نشد. درنتیجه تجزیه واریانس مرکب بهرای  دادهههای  دو سهال  آزمهایش  بهه  صهورت  بلوکهای کامل تصادفی انجهام  شهد . تجزیهه  واریهانس  دادهها نشان داد که اختلاف بین ارقام برای کلیه صفات در سطح احتمال ی  درصهد  معنهی دار مهی باشهد ، بهین  ارقام از نظر این صفات اختلاف بسهیار  زیهادی  وجهود 

داش ت )ج دول 1(. در تم امی ص فات مطالع ه ش ده ضریب تغییهرات  فنهوتیپی  بیشهتر  از ضهریب  تغییهرات  ژنتیکی بود و این نشاندهنده تأثیر عوامل محیطهی  بهر  تمامی این صفات میباشد )جدول 2(. 

حداقل و حداکثر ضریب تغییرات ژنتیکی به ترتیهب  در اس یدیته و تع داد می وه در گی اه مش اهده ش د. ح داقل و حداکثر وراثتپذیری به ترتیهب  از تعهداد  روز تها  گلهدهی  )5/68 درصد( و وزن میوه )5/99 درصد( حاصهل  شهد . در این مطالعه، وراثتپذیری عملکرد 5/87 درصد بهود  کهه  از وراثتپذیری متوسطی برخوردار بود. در صفاتی با وراثت-

پ ذیری ب الا، ت أثیر واری انس ژنتیک ی بیش تر از واری انس محیطی بوده و درنتیجه انتخهاب  رقهم  در نسهل ههای  اولیهه  براساس این صفات قابل اعتماد و موفقیتآمیز خواهد بهود .

برعکس در صفاتی با وراثتپذیری پهایین ، تهأثیر  واریهانس  محیطی بالا بوده و بیشتر تغییرات فنوتیپی از اثرات محیطی ناشی میشود و انتخاب رقم بایستی تا نسلهای بعدی ادامه پیدا نماید. 

 

جدول 1 . تجزیه واریانس مرکب صفات مورد مطالعه در ارقام گوجهفرنگی

 δ2e + rδ2YG + tδ2R(Y) + rtδ2Y  632/0ns  29/767*  023/0ns  66/11ns  706/0**  656/0**  1 سال
 δ2e + tδ 2R(Y)  185/0  925/37  648/0  531/7  001/0  001/0  2 اشتباه سال
   2e + rδ2YG + ryδ2G δ  995/1**  623/40**  769/43**  297/95**  548/1**  854/0**  99 رقم
   2e + rδ 2YG δ  267/0**  027/9ns  235/0ns  826/0**  021/0ns  016/0ns  99 سال × رقم
 δ2e  091/0  324/7  301/0  437/0  023/0  022/0  198 اشتباه کل

منابع تغییرات درجهآزادی  طول برگ عرض برگ طول برگ عرض برگ تعداد روز تعداد گل امید ریاضی لپهای لپهای حقیقی حقیقی به گلدهی در گلآذین

 

1 ادامه جدول

میانگین مربعات

منابع تغییرات درجهآزادی  ست درصددر  فروتخوشه  در تعداد بوتهمیوه   وزن میوه تعداد روز به قطر طول میوه 50به  تعداد درصد روزرسیدگی  میوه   رسیدگی میوه میوه

    560/547*           382/5*     789/2ns     01/3612ns  72/2096ns    110/776ns      76/153ns  1 سال
       130/6        125/0     241/0  81/445  117/579     146/756     925/121  2          اشتباه سال
     07/203**           066/7**   963/9**     134/126**  14904/1** 3423/38**      90/376**          99 رقم
      368/2ns             143/0**   331/0**      662/30**  947/169**     81/502**            523/1ns              99        سال × رقم
       473/3        091/0     0/106  825/12  969/38  27/992       102/46      198 اشتباه کل
        ادامه جدول 1        

میانگین مربعات منابع             درجه

 3/869*  850/1*  130/5ns  129/7ns  030/0ns  568/62ns  319/0ns  737/164**  1 سال
 179/0  0/040  492/0  552/0  027/0  005/15  213/0  476/0  2 اشتباه سال
 760/0**  147/0**  045/0**  586/1**  636/0**  9/10674**  551/16**  751/7**  99 رقم
 047/0ns  031/0**  026/0**  361/0**  014/0ns  306/125ns  439/1**  392/0**  99 سال × رقم
 051/0  005/0  004/0  036/0  039/0  134/144  189/0  133/0  198 اشتباه کل

تغییرات          آزادی      ضخامتپریکارپ     در تعداد میوه حفره در تعداد میوهبذر  دم طولمیوه          مواد محلول جامدمیوه  pH                اسیدیته             عملکرد در بوته

** و * – به ترتیب معنی دار در سطح احتمال 1 و 5 درصد  ns– غیرمعنی دار

جدول 2. کمینه، بیشینه، وراثتپذیری عمومی، ضریب تغییرات ژنوتیپی و فنوتیپی صفات مورد مطالعه در ارقام گوجهفرنگی

        وراثتپذیری عمومی

 )%(

         ضریب تغییرات فنوتیپی          ضریب تغییرات ژنوتیپی   بیشینه کمینه صفت
 45/95  18/16  8/15  2/5  1/3 طول برگ لپهای )cm(
 97/43  72/14  53/14  2/7  6/4 عرض برگ لپهای )mm(
 08/99  98/29           84/29              9/30   3/11 طول برگ )cm(
 64/98  43/34            2/34               1/22  3/6 عرض برگ )cm(
 46/69  13/6  1/5  86  72 تعداد روز به گلدهی
 34/91  16/21  22/20  2/7  7/3 تعداد گل در گلآذین
 20/78  02/20  7/17  95     5/51 در صد فروت ست در خوشه
 38/98  87/136          7/135              7/143  8 تعداد میوه در بوته
 48/99  88/73           68/73             4/232  8/8 وزن میوه )gr(
 54/81  42/6             79/5             8/143 3/113 تعداد روز به رسیدگی میوه
 82/97  05/38  63/37  9  1/2 قطر میوه )cm(
 49/97  4/34  97/33  5/7  5/2 طول میوه )cm(
 64/96  53/6             41/6             8/172 5/136 تعداد روز به رسیدگی 50% میوه
 74/96  02/33  47/32  8/8  7/2 ضخامت پریکارپ )mm(
 73/97  92/58           25/59              4/12  2 تعداد حفره در میوه
 52/97  3/57           58/56             5/244 4/40 تعداد بذر در میوه
 23/88  52/21  21/20  6/3  7/1 طول دم میوه )cm(
 08/95  89/17  44/17  8/6  4/3 مواد جامد محلول میوه
 33/83  62/3  3/3  5/4     07/4  pH
 33/93  42           58/40              17/1   34/0 اسیدیته
 5/87  14/29  26/27  3/3  4/1 عملکرد در بوته )kg(

 

 

تجزیه همبستگی نشان داد که ارقامی با برگهای لپهای و حقیقی کوچه ، از میهوهههای ریهزی برخهوردار بودنهد)ج دول 3(، ل ذا ارق ام می وه ری ز[5] را م یت وان ب ا ظ اهر گیاهچه ها در خزانه قبل از انتقال بهه مزرعهه تشهخیص داد.این ارقام از رشد رویشی، تعداد گل در گل آذیهن، درصهدفروت ست، تعهداد میهوه در بوتهه، مهواد جامهد محلهول واسیدیته زیادتری و pH میوه و عملکرد پایینتری برخوردار بوده و نسبتا  دیررس بودند. وزن میوه با اندازه برگ، تعهدادروز تا گلدهی و میوهدهی، ضخامت پریکارپ، تعداد حفره در میوه، تعهداد بهذر در میهوه، طهول دم میهوه،pH  میهوه وعملک رد همبس تگی مثب ت معن یدار و ب ا تع داد گ ل در گل آذین، درصد فروت ست، اسیدیته میوه و تعداد میهوه درگیاه همبستگی منفی معنیدار نشهان داد. در گوجههفرنگهیاجزای اصلی عملکرد را وزن میوه و تعهداد میهوه در بوتههتشکیل میدهد، امها مشهاهده مهیشهود کهه ایهن دو رابطههمعکوسی با ههم نشهان دادهانهد و ایهن بها نتهایج بعضهی ازتحقیقات دیگر تطابق دارد. بررسی 26 رقم محلی و نه رقم تج اری نش ان داد ک ه تع داد می وه در گی اه ب ا وزن می وه همبستگی منفی نشان داد [13]

براس اس نت ایج حاصههل از تجزی ه همبس تگی ارقههامزودرس )تعداد روز به رسیدگی 50 درصد میوه کمتهر(، ازتعداد گل، درصد فهروت سهت، تعهداد میهوه، مهواد جامهدمحلول و اسیدیته کمتهر و ضهخامت پریکهارپ و عملکهردبالاتری نسبت به ارقام دیهررس برخهوردار بودنهد. لازم بههذکر است که ارقام زودرس دارای رشد رویشی کمتری نیهزبودند. نتایج مطالعهه 25 رقهم گوجههفرنگهی نشهان داد کههژنوتیپهایی با رشهد رویشهی کهم دارای عملکهرد بهالاییمی باشند [15]. در مناطق سردسهیر نظیهر آذربایجهان غربهیزودرسی رقم بسیار مهم میباشد و در این مناطق بهه دلیهلفصل رشد کوتاه، کشت ارقام زودرس الزامی میباشد، زیرا در کشت ژنوتیپهای دیررس، مشهاهده مهیشهود در اکثهرمواقع درصد زیادی از میهوه قبهل از رسهیدگی و برداشهتمحصول، بهدلیل سرمای زودرس پاییزه از بین میرود.

مواد جامد محلول با صهفات رویشهی عهرض و طهولبرگهای لپهای و حقیقی، طول میوه و ضهخامت پریکهارپمیوه همبستگی منفی و با درصد فروت ست، تعهداد میهوه،تعداد بذر در میوه، اسیدیته و تعهداد روز بهه رسهیدگی 50 درصد میوه همبستگی مثبت نشان داد. درنتیجه مواد جامهدمحلول در ارقام میوه ریز بالا میباشهد و باتوجهه بهه اینکههاین ارقام از لحا  ژنتیکی به اجداد وحشهی گوجههفرنگهینزدی  میباشند، لذا برای افزایش مهواد جامهد محلهول درارقام تجاری در برنامههای اصلاحی از این ارقام یها اجهدادوحشی میتوان استفاده نمود [19]. مهواد جامهد محلهول ازمهمت رین مشخص ه ب رای ص نایع تب دیلی گوج ه فرنگ ی می باشد، با افزایش مواد جامهد، مقهدار رب استحصهالی ازگوجهفرنگی افزایش پیدا میکند. در این تحقیق با افهزایشمواد جامد محلول، عملکرد میوه کاهش پیدا کرده است کههبا نتایج دیگهر تحقیقهات مطابقهت دارد [7، 19 و22]. ایهنارتباط بهنژادگهران را جههت افهزایش عملکهرد بهه همهراهافزایش مواد جامد محلول محدود میکند [19].

pH می وه ب ا وزن می وه و  ض خامت پریک ارپ می وههمبستگی مثبت معنهی دار و بها اسهیدیته همبسهتگی منفهیمعنیدار داشت. در مصرف تازهخوری گوجهفرنگی، اسیدیته بالای میوه مورد توجه مصهرف کننهدگان قهرار مهیگیهرد. بهاافزایش اسیدیته میوه، تعداد بذر در میوه افهزایش مهییابهد وافزایش توأم این دو عامل بر طعم و مزه میوه تأثیر بهه سهزاییدارد. عملکرد با صفات رویشی طول و عرض برگهای لپهه -ای و حقیقی، تعداد روز تا رسیدگی میوه، وزن میهوه، قطهر وطول میوه، ضخامت پریکهارپ و طهول دم میهوه همبسهتگیمثبت و با تعداد گل در گهل آذیهن، درصهد تشهکیل میهوه درگل آذین، تعهداد میهوه در گیهاه، تعهداد روز تها رسهیدگی 50 درصد میوه، مواد جامد محلول و اسهیدیته همبسهتگی منفهینشان داد. با این وصهف، ارقهامی بها بهرگهها و ابعهاد میهوهبزرگتر، وزن میوه بیشتر و پریکهارپ ضهخیمتهر از عملکهردبالاتری برخوردار بودند و افزایش عملکهرد بیشهتر ناشهی ازوزن میوه بوده است نه تعداد میوه در بوته.

باتوجه به اینکه ضریب VIF کمتر از 5 بود، لذا ارتبهاطبین صفات هم خطی نبوده و رگرسیون میتواند به صورت گام به گام انجام شود [5]. تجزیه رگرسیون گام به گام نشان داد که صفات طول میوه، مواد جامد محلول میهوه و  درصهدتشکیل میوه به ترتیب وارد مهدل گردیهد. ایهن صهفات بههترتی ب 1/33، 7/6، 2/3 و درمجم وع 43 درص د تغیی رات عملکرد را توجیه کردنهد )جهدول 4(. ضهرایب  رگرسهیوناستاندارد شده مشخص نمود که اثر طول میهوه بهر عملکهردافزاینده و اثرات مواد جامد محلول میوه و درصهد تشهکیلمیوه کاهنده بود.

 

 

 

جدول 4 . ضرایب رگرسیونی صفات موثر بر عملکرد براساس مدل رگرسیونی گام به گام

مدل    مرحله             متغیر مستقل           عرضمبدا  از ضریبرگرسیون  F              VIF                       ضریب جزئی تبیین    مدل )ضریب تجمعیتبیین(  

1                            طول میوه               129/1      189/0                                     33/1             33/1

  • طول میوه 33/1     33/1

 2

  • مواد جامد محلول 259/2   19/0-    137/1  **32/08 6/7      39/8

1                           طول میوه                                                                           33/1                    33/1

       8/39              7/6        08/32**  1/137      0/191–    2/259     3         2             مواد جامد محلول
          43               2/3        16/24**  1/758      0/011–    3/311                       3       درصد فروت ست در خوشه
  Y1 = 1/129 + 0/189 (X1)              
  Y2= 2/259 + 0/158 (X1) – 0/19 (X2)              
  Y3 = 3/311 + 0/106(X1) – 0/191(X2) – 0/011 (X3)              

 

 

 

تجزی ه علی ت نش ان داد ط ول می وه ک ه وارد م دل

رگرسیون شده بود، دارای اثر مستقیم مثبت بهالایی ) 73/0( روی عملکرد بود )جدول 5(. هر چند که این صفت اثرات غیرمستقیم و منفی از طریق صفات طول برگ، تعهداد میهوهدر گیاه، تعداد روز به رسیدگی میوه، تعداد روز به رسیدگی 50 درصد میوه و طول دم میوه روی عملکرد نشان داد ولی به دلیل وجود اثر مستقیم زیاد و مثبت، این کاهش محسوس نبود و ایهن صهفت دارای بیشهترین ضهریب همبسهتگی  بهاعملکرد بود. عرض برگ دارای بیشترین اثر مستقیم )87/0( روی عملکرد بود. بیشترین اثر غیرمستقیم مثبت و منفی این صفت بر روی عملکرد به ترتیب از طریق صفات ضخامت پریکارپ و طول برگ حاصل شد. وزن میوه نیز از صهفاتیمیباشد که اثر مستقیم مثبت بالایی روی عملکرد داشهت واثر مستقیم آن بیشتر از همبسهتگی آن بهود. نتهایج مشهابهیتوس  پژوهشگران دیگر گزارش شد [21 و 28]. بیشهتریناثر غیرمستقیم مثبت و منفهی وزن میهوه روی عملکهرد بههترتیب از طریق عرض برگ و طول دم میوه مشهاهده شهد.

ض خامت پریک ارپ ب ا اث ر مس تقیم 74/0 ج زء ص فات تأثیرپذیر روی عملکرد بوده و در ایهن صهفت نیهز عهرضبرگ و طول دم میوه بهترتیب دارای بیشترین اثر غیرمستقیم مثبت و منفی بودند. تعداد میوه تشکیل شهده در گهلآذیهن)فروت ست( و تعداد میوه در بوته از صفاتی میباشند کههدارای اثر مستقیم کاهنده روی عملکهرد بهوده و همبسهتگیبین این صفت و عملکرد نیز بیانگر این اثر میباشهد. علهتاینکه در این مطالعه با افزایش تعهداد میهوه تشهکیل شهده،عملکرد کاهش پیدا کرده است وجهود تعهداد زیهادی رقهممحلی میوه ریز در این ژرمپلاسم گوجهفرنگی مورد مطالعه بود. در این ارقام هر چند تعداد میوه در بوته زیاد میباشهداما به دلیل وزن کم میوه، عملکرد پایین است.

 

 

 

 

نتیجهگیری

در تحقیق حاضر، وراثتپذیری عملکرد در مقایسه با اکثهرصفات کمتر بوده است و این امر نشان میدهد که عملکرد بیشتر تحت تأثیر عوامل محیطی قرار میگیرد، درنتیجه می-توان از صفاتی با وراثتپذیری بالا و همبستگی معنیدار بهاعملکرد در جهت انتخاب غیرمستقیم ارقامی با عملکرد بالا استفاده نمود. براساس مجمهوع  نتهایج  تجزیهه  رگرسهیون  و علیت، صفات طول میوه، عرض برگ، وزن میوه و ضخامت پریکارپ میوه با اثر مستقیم مثبت بالا به عنهوان متغیرههای رتبه اول و صفات عرض برگهای لپهای و قطر میوه با اثهرمستقیم مثبت متوسه  بهه عنهوان  متغیرههای  رتبهه  دوم بهر  تغییرات عملکرد مؤثر واقع شدهاند و باتوجه به اینکهه ایهنصفات دارای وراثتپذیری بالایی می باشند، درنتیجه ایهن  متغیرها میتوانند به عنوان معیارهای گزینش جهت اصهلاح  و بهبود عملکرد انتخاب شهوند . باتوجهه بهه اینکهه گوجهه-فرنگی براساس نوع مصرف به تازهخوری و فرآوری تقسیم میشود، لذا در انتخاب ارقام علاوه بر عملکرد، در مصهرفتازهخوری اسیدیته میوه و در فرآوری مهواد جامهد محلهولنیز بایستی مدنظر قرار گیرد.

 

تشکر و قدردانی

بدینوسیله از مسئولان ایستگاه تحقیقات کشاورزی کهریهزمرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربهی  قدردانی میگردد.

 

منابع

  1. امیدی تبریزی ا ح) 1381( همبسهتگی بهین صهفات وتجزیه علیت برای عملکرد دانهه و روغهن در گلرنه بهاره. نهال و بذر .18)2(: 229-240.
  2. امینپناه ه و شریفی پ) 1392( تجزیه علیت عملکهرد دانه و صفات وابسهته  در بهرنج در Oryza sativa) ) شرای  رقابت با علف ههرز  سهوروفEchinochloa )

crus-galli (L.) P. Beauv.). تولیهد و فهرآوری محصولات زراعی و باغی .3)9(: 105-120.

  1. بلوچزهی ا و کیانی غ )1392( تعیین شاخص انتخهاب برای بهبود عملکرد در بهرنج  از طریهق  تجزیهه  علیهت .

اصلاح گیاهان زراعی .5)12(: 75-84 .

  1. خدادادی م، دهقانی ح و فتوکیان م ح )1390( بررسی توارثپهذیری ، تجزیهه علیهت  و تحلیهل  عامهل هها در  ژنوتیهپ ههای  گنهدم  پهاییزهTriticum aestivum) ).

دانش زراعت .4)4(: 67-78.

  1. درویش کجهوری ف ) 1388( مقدمهه ای بهر روشههایآماری چندمتغیره کهاربردی، چهاپ اول، دانشهگاه آزاداسلامی – واحد علوم و تحقیقات.
  2. سلطانی ا )1392( کاربرد نرمافزار SAS در تجزیهههایآماری. انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.
  3. شفیعی ر )1379( مطالعه صفات زراعی و گهروه بنهدیلاینهای اصلاح شده گوجهفرنگهی. خلاصهه مقهالاتدومین کنگره علوم باغبانی .صص .155-155.
  4. مجیدی ط) 1390( نرمافزار آماری طاهها.(Available

 .in: http://www.pathanalysis. mihanblog.com)

  1. مقدم م، محمدی س ا و آقایی م) 1373( مقدمهای بهر  روشهای آماری چندمتغیره، انتشارات پیشتاز علم.
  2. نعمتی لفمجانی ز، طبایی عقدایی س ر، لباسچی م ح، جعفری ع ا، نجفهی آشهتیانی ا و دانشهخواه م ) 1390(

تجزیه علیت عملکرد گل محمدیRosa damascena ) Mill.) در شرای  مختلهف  کشهت. تحقیقهات گیاههان  دارویی و معطر ایران .27)4(: 561-572.

  1. نههوری ف، عزیههزی نههژاد ر، آقههایی م، فرهههادی م ر،فرشهههادفر م و نهههوری ع) 1385( کهههاربرد SPSS در پژوهشهای کشاورزی. نشر آموزش کشاورزی.
  2. هناره م، زمردی ش و رضهایی ح) 1388( اثهر کلهرور  کلسیم و دمای نگهداری بر فاکتورهای کیفی و انبارمانی سهه  رقهم  گوجهه  فرنگهی. مجلهه تحقیقهات  مهندسهی  کشاورزی .10)4(:61-72.
  3. Agong SG, Schittenhelm S and Friedt W (2001) Genotipic variation of Kenyan tomato (Lycopersicon esculentum ) germplasm. The

Journal of Food Technology in Africa. 6(1): 13-17. 

  1. Agrama HA (1996) Sequential path analysis of grain yield and its components in maize. Plant Breeding. 115: 343-346.
  2. Bernousi I, Emami   A,            Tajbakhsh             M,

Darvishzadeh R and Henareh M (2011) Studies on genetic variability and correlation among the different traits in Solanum lycopersicum L. Notulae Botanicae Horti Agrobotanici ClujNapoca. 39(1): 152-158.  

  1. Chernet S, Belew D and Abay F (2014) Performance Evaluation and Path Analysis Studies in Tomato (Solanum lycopersicum) Genotypes under Humera, Northern Ethiopia Condition. World Journal of Agricultural Research. 6: 267-271.
  2. Descriptors for tomato (Lycopersicon SPP) 2003 IPIGRI (International Plant Genetic

Resources Institute).

  1. FAOSTAT (2012) http://faostat.fao.org.
  2. Foolad MR (2007) Genome mapping and molecular breeding of tomato. International Journal of Plant Genomics. 2007: 1-52.
  3. Henareh M, Dursun A and Abdoullahi Mandoulakani B (2015) Genetic diversity in tomato landraces collected from Turkey and Iran revealed by morphological characters. Acta Scientiarum PolonorumHortorum Cultus.

14(2): 87-.69

  1. Izge AU, Garba YM, and Sodangi IA (2012) Corrrlation and path coefficient analysis of tomato (Lycopersicon lycopersicum) under fruit worm (Heliothis Zea Buddie) infestation in a line × tester. Journal of Environmental Issues and Agriculture in Developing Countries. 4: 24-30.
  2. Ibarbia EA and Lambeth VN (1971) Tomato fruit size and quality inter relationships. Journal of the American Society for Horticultural Science. 94: 496-498.
  3. Kumar V, Nandan R, Srivastava K, Sharma SK, Kumar R and Kumar A (2013) Genetic parametrs and correlation study for yield and quality traits in tomato (Solanum lycopersicum) Plant Archives. 13(1): 463-467.
  4. Osei MK, Bonsu KO, Agyeman A and Choi HS (2014) Genetic diversity of tomato germplasm in Ghana using morphological characters. International Journal of Plant and Soil Science. 3(3): 220-231.
  5. Patel SA, Kshirsagar DB, Bhalekar MN and Kute NS (2013) Correlation studies in tomato (Solanum lycopersicum ). Vegetable Science. 40(2): 217-218.
  6. Reddy BR, Reddy MP, Reddy DS and Begum H (2013) Correlation and path analysis studies for yield and quality traits in tomato (Solanum lycopersicum). Journal of Agriculture and Veterinary Science. 4: 56-59.
  7. Reddy BR, Reddy MP, Begum H and Sunil N (2013) Genetic diversity studies in tomato (Solanum lycopersicum). Journal of

Agriculture and Veterinary Science. 4: 53-.55

  1. Saleem MY, Iqbal Q and Asghar M (2013) Genetic variability, heritability, character association and path analysis in F1 hybrids of tomato. Pakistan Journal of Agricultural Sciences. 50(4): 649-653.

[1] . Total soluble solid (TSS)

[2] . Rio Grande

[3] . H-2274

[4] .Peto Early CH

[5] . Cherry tomatoes

مقاله رایگان:بررسی ترکیب پذیری و نحوۀ توارث برخی صفات مورفولوژیکی در گندم نان در شرایط تنش خشکی با استفاده از تجزیۀ دی آلل

 

 

 

 

 

بررسی ترکیب پذیری و نحوۀ توارث برخی صفات مورفولوژیکی در گندم نان در شرایط تنش خشکی با استفاده از تجزیۀ دی آلل

 

حسن عبدی1*، عادل اسدزاده2 و محمدرضا بی همتا3

 

  • مربی پژوهشی، بخش اصلاح و تهیۀ نهال و بذر، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان تهران
  • کارشناس ارشد پژوهشی، پردیس ابوریحان، دانشگاه تهران
  • استاد گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکدۀ علوم و مهندسی کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران

 

 

                    تاریخ وصول مقاله: 27/08/1394                                                            تاریخ پذیرش مقاله: 16/12/1394

 

 

 چکیده

 
   

اصلاح واریته های گندم سازگار به خشکی یکی از اهداف برنامه های اصلاحی است. عملکرد دانه در شرای  تنش خشکی به بسیاری از خصوصیات فنولوژیکی، مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی بستگی دارد. به منظور بررسی ترکیب پذیری عمهومی و خصوصهی و چگهونگیعمل ژن ها در شرای  تنش خشکی در سه لاین و دو رقم گندم نان، تلاقی ههای یه  طرفهه بهه صهورت دی آلهل در ایسهتگاه تحقیقهاتکشاورزی و منابع طبیعی استان تهران انجام گرفت. بذور والدین و دورگ ها) 1F( در پاییز 1390 در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار کشت شد. صفات تعداد دانه در سنبله، تعداد گلچه های عقیم در سنبله، عملکرد دانه در بوته، تعداد روز تا گلهدهی و وزنهزاردانه ارزیابی شدند. نتایج تجزیۀ واریانس داده ها اختلاف معنا داری بین ژنوتیپ ها نشان داد. نتایج تجزیۀ دی آلل براسهاس روش دومدل B گریفین  نشان داد که اثر ترکیب پذیری عمومی )(GCA برای کلیۀ صفات و ترکیب پذیری خصوصی) SCA( برای همۀ صهفاتاندازه گیری شده به جز  صفت تعداد گلچه های عقیم در سنبله، در سطح احتمال 1 درصد معنا دار بود. همچنین نسبت میهانگین مربعهاتGCA بر SCA دربارۀ کلیۀ صفات به جز  صفت تعداد روز تا گلدهی معنا دار بود. تأثیر زیاد واریانس ژنتیکی افزایشی در صفات یادشهدهبیانگر زیاد بودن میزان وراثت پذیری در این صفات است و امکان گزینش در نسل های اولیه برای این صفات را فراهم می سازد.

کلید واژه ها: تلاقی دی آلل، تنش خشکی، دورگ گیری، گندم، واریانس ژنتیکی.

 

 

 

 

 Email: h.abdi63@yahoo.com                                                                                                                             نویسنده مسئول *

 

مقدمه

تنش های محیطی عامل اصلی محدودکنندۀ کشهت و تولیهدگندم در جهان به شمار می رود. با وجود پژوهش های اخیهر،تنش های غیرزنده همچنان چالشی بزرگ برای پژوهشگران کشاورزی است. تحمل به تنش هایی نظیر خشکی، گرمها وشوری به عنوان عامل اصلی در انتخاب ژنوتیپ های جدیهد،مد نظر است. اصلاح واریته های گندم سهازگار بهه شهرای خشکی از اهداف برنامه های اصلاحی است. عملکهرد دانههدر شههرای  تههنش خشههکی بههه بسههیاری از خصوصههیاتفنولوژیکی، مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی بستگی دارد [5]. مطالعات ژنتیکی و دانستن نوع عمل ژن درگیر در بیان ی  صفت و قدرت ترکیب پهذیری آن در روش ههای اصهلاحیجوام ع گی اهی اهمی ت وی ژه ای دارد، ب ه خص و  آنک ه اطلاعات و مطالعات دقیق ترکیب پذیری می توانهد درزمینهۀانتخاب روش های اصلاحی و انتخاب لاین ها بهرای ایجهادبذور هیبرید مؤثر واقع شود [8 و 11].

در اصلاح گندم از تجزیۀ دی آلل برای ارزیابی قابلیهتترکیب پهذ یری صهفات کمهی اسهتفاده مهی شهود کهه نتهایجسودمندی را در اختیار قرار می دهد. در پژوهشی بهه منظهور  برآورد خصوصیات ژنتیکی عملکرد دانه و صهفات  مهرتب   در گن دم دوروم از تلاق ی دی آل ل کام ل هف ت ژنوتی پ استفاده  شد. 49 ژنوتیپ حاصل، برای صفات تعداد روز تها  گلدهی، تعداد پنجه های بارور، ارتفاع بوته، تعهداد  دانهه  در سنبله، تعهداد  دانهه در  بوتهه ، وزن هزاردانهه ، عملکهرد  دانه ۀ ت  بوته و شاخص برداشت ارزیهابی  شهد ند. نتهایج  تجزیه ۀ واریانس، بیانگر تفاوت معنا دار بین ژنوتیپ هها  بهرای  کلیه ۀ صفات مطالعه شده بود [1].

نتایج تحقیقی که با استفاده از تجزیۀ گرافیکی هیمن در گندم انجام گرفت ، نشان داد که تعداد پنجه در بوتهه و وزندانه در سنبله، تحهت کنتهرل  اثهر فهوق غالبیهت ژن؛ و وزن هزاردانه، ارتفاع بوته و طول سنبله تحت کنترل  اثر افزایشی ژن و غالبیت ناقص است [10]. پژوهشگران بها اسهتفاده ازطرح تلاقی دی آلل و ارزیابی ژنتیکی صفات تعداد روز تها  گلدهی، طول دورۀ پر شدن دانه، ارتفاع بوته، تعداد پنجه در بوته، سطح برگ، عملکهرد دانهه در سهنبله ، وزن هزاردانهه ، شاخص برداشت و عملکرد دانۀ ت  بوته در ژنوتیهپ ههایگندم نان نشان دادند که در کلیۀ صفات، غیر از تعهداد روز تا گلدهی، اثر غیرافزایشی ژن نقش مهم تهری دارد  [12]. در پژوهشی دیگر با استفاده از تلاقی کامل 4 × 4 گندم دوروم نشان داده شد که طول دانه، وزن هزاردانهه و  سهختی دانهه ،تحت کنترل اثر غالبیت ژن است [14].

گزارش پژوهشی که با استفاده از تلاقهی ههای دی آلهل ، وراثت پذیری خصوصی طول سهنبل ۀ اصهلی، تعهداد سهنبل ۀ بارور و نابارور، تعداد دانه در سنبلۀ اصلی، وزن هزاردانه و وزن دانه در سنبله در گندم بررسی شد، نشان داد که طهول  سنبلۀ اصلی، تعداد سنبلۀ بهارور  و نابهارور ، تعهداد  دانهه  در سنبلۀ اصلی و وزن هزاردانهه  وراثهت پهذیری  نسهبتا   زیهاد ی داشتند، درحالی که وزن دانه در سنبله قابلیت وراثت پهذیری  کمی داشت [15]. به منظور ارزیابی ژنتیکهی  تعهداد  روز تها  گل دهی و عملک رد دان ه در گن دم دوروم در ی  ط رح دی آلل، با تجزیۀ گرافیکی و رسم خ  رگرسهیون  گهزارش  شد که صفت تعداد روز تا گلدهی تحت کنتهرل  اثهر  فهوق  غالبیت ژن ها و عملکرد دانه ۀ تحهت کنتهرل غالبیهت  کامهل  ژن ها بود [3].

در بررسی ژنتیکی صفات کمی و کیفی 10 والهد  گنهدم  هگزاپلوئید به روش تلاقی دی آلل گزارش کردند که اجزای واریانس قابلیت ترکیب پذیری عمهومی  و خصوصهی  بهرای  همۀ صفات معنا دار بهود . عمه ل ژن نیهز  در بیشهتر  صهفات  به صورت اثر افزایشهی  گهزارش  شهد  [6]. در پژوهشهی در  آفریقای جنوبی با هدف بررسی صفات کیفی گندم نهان  بهه  روش تلاقی دی آلل برای تعیهین  تهوارث پهذیری  و قهدرت  ترکیب پذیری آن، مشخص شد که تهوارث پهذیری  صهفات  کیفی گندم به صورت پلی ژنتی  است [2]. در مطالعۀ دیگهرروی ارقام گندم نان و با استفاده از تجزیه و تحلیل دی آلل، دریافتند که نقش تأثیرات افزایشی ژن ها در توارث عملکرد دانه در سنبله به مراتب بیش از تأثیرات غیرافزایشی آن است [11]. با مطالعۀ چگونگی توارث عملکرد دانه و اجهزای  آن در ارقام گندم نان با استفاده از تجزیه و تحلیل تلاقهی ههای  دی آلل مشخص شد که اثر غیرافزایشی ژن ها نقش مه ؤثری در کنترل ژنتیکی عملکرد دانه داشت، درصورتی که عملکرد دانه در سنبله، تعداد دانه در سهنبله و  وزن هزاردانهه  بیشهتر  تحت کنترل اثر افزایشی است [8].

در پژوهشی اثر مهادری  در صهفات تعهداد سهنبلچه در سنبله، تعداد دانه در سنبله و وزن هزاردانه و عملکهرد  دانهه  در بوته در گندم نان معنادار بود [4]. در بررسی چگهونگیتوارث پذیری صفات فیزیولوژی  طول و سرعت پهر شهدن  دانه در ارقام گندم نان، به کم  روش دى آلل دریافتند کهه  اثر افزایشى ژن هها  اهمیهت  بیشهترى  در رابطهه  بها تهأ ثیرات غیرافزایشی در توارث این صفات دارد و بنابراین ،اسهتفاد ه از روش هاى انتخاب به منظور بهبهود  ژنتیکه ی ایهن  صهفاتتوصه یه شه د [8]. بررسه ی چگه ونگی عمه ل ژن هه ا و ترکیب پذیری ارقام و لایهن ههای گنهدم نهان نشهان داد  کههصفات فیزیولوژی  سطح بهرگ پهرچم و سهرعت  و طهول

دورۀ پههر شههدن دانههه تحههت تههأثیر هههر دو اثرافزایشههی و غیرافزایشی ژن ها بود که در این میان اثر غیرافزایشی سههم  بیشترى داشت [6].

بررسی نتایج تلاقی گندم های پاییزه و بهاره نشان دادند که صفات تعداد روز تا گلدهی و ارتفاع بوته، تحت کنتهرل  اث ر افزایش ی ژن اس ت [9]، بن ابراین ایج اد مقاوم ت ب ه خشکی در گندم و حصول بیشترین عملکرد آن هدفی مهم در برنامه های اصلاحی ملی و بین المللی اسهت. از آنجها کههبرای انجام موفقیت آمیهز ههر برنامهۀ اصهلاحی در گیاههان،اطلاع از ساختار ژنتیکی گیاه مطالعهه شهده  ضهرورت دارد،هدف پژوهش حاضهر، بررسهی قابلیهت ترکیهب پهذیری وچگهونگی کنتهرل ژنتیکهی ص فات بهرای انتخهاب ص حیحلاین ها و ارقام در برنامه های اصلاحی است.

 

مواد و روش ها

پژوهش حاضر در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان تهران، طی سال های 1390 ه 1392 انجام شد. در این

آزمایش، سه لاین امیدبخش 9-82-D-N-11 ،WS و -86-M4 و دو رقم گندم نان گاسپارد و چمهران بهه صهورت طهرحدی آلل ی  طرفه با یکهدیگر تلاقهی داده شهدند. چگهونگیانتخاب این ژنوتیپ ها براساس میزان مقاومت و حساسهیتآن ها به تنش خشکی بود. لاین ههای 982WS و 11D-N )متحمل(، لاین 486M و رقهم چمهران )نیمهه متحمهل( ورقم گاسپارد )حساس( به تنش خشکی بودند. نتهایج آن ههابه همراه والدین در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در کرت هایی به طول 2 متهر و عهرض 60 سهانتی متهر در سههتکرار کشت شد .

آبیاری مزرعه پس از کشت تا مرحلۀ 50 درصد گلدهی ادامه یافت و برای ایجاد تنش خشکی بعد از ایهن مرحلهه،آبیاری صورت نگرفت. از ژنوتیپ های مزبهور پهنج صهفتبه منظور برآورد ترکیب پذیری عمومی و خصوصهی و نهوععمل ژن ها، با استفاده از میانگین 10 نمونه برای هر صهفتارزی ابی ش د. ای ن ص فات تع داد دان ه در س نبله، تع داد گلچه های عقیم، عملکرد دانه، وزن هزار دانهه و تعهداد روزتا گلدهی بودند. تجزیۀ واریانس اولیۀ داده ها براساس مدل آماری طرح بلوک های کامل تصهادفی انجهام شهد. مقایسهۀ  میانگین لاین ها و ارقام روی صفات بررسی شده، با اسهتفادهاز آزمون دانکن انجام پهذیرفت. تجزیهه و تحلیهل ژنتیکهیبههر اسههاس روش دو مههدل B مخههتل  گریفینهه)  1956(، وتجزیۀ داده هها بها اسهتفاده از نهرم افه زار آمهاری ]DiallelSAS[05 انجام گرفهت [16]. اثهر ترکیهب پهذیری عمهومیوالدین) gi( و ترکیب پذیری خصوصی برای دورگ ها (Sij) محاسبه شد و آزمون معنا دار بودن آن ها با استفاده از توزیع t اس تیودنت انج ام گرف ت. همچن ین از تقس یم واری انسترکیب پذیری عمومی به خصوصی و تست آن با آزمهونF  به طور تقریبی نوع تأثیر ژن ها مشخص شد. مقادیر واریانس افزایشی و غالبیت و نیز وراثت پذیری عمومی و خصوصهیبرای صفات مختلف برآورد شد.

 

نتایج و بحث

اساس گزینش والدین در اصلاح نباتات بر شناخت میزان و ارزش ژنوتیپی صفات استوار است. ارزیابی تنهوع ژنتیکهیموجود در ی  جمعیت و همچنین انتخاب مؤثر والهدین وروش های اصلاحی با بهره گیری از تکنی  های آماری انجام مه ی ش ود. ب رای ب رآورد تن وع ژنتیک ی از تکنی  تجزی ۀ واریههانس و بههرای تخمههین اجههزای واریههانس ژنتیکههی ازطرح هایی نظیر دی آلل استفاده می شود. در تحقیهق حاضهر، براساس نتایج تجزیۀ واریانس، صفات تعداد دانه در سنبله ،تعداد روز تا گلدهی، عملکرد دانه، وزن هزاردانه در سهطحاحتمال 1 درصد معنا دار بودنهد. معنها دار شهدن صهفات بهروجود تنوع ژنتیکی بین ژنوتیپ های بررسهی شهده  و امکهانتجزیههه و تحلیههل ژنتیکههی صههفات از طریههق روش هههایبیومتری  دلالت دارد. از ایهن رو تجزیهه و تحلیهل ژنتیکهیصرفا  روی صفاتی انجام پذیرفت کهه در تجزیهۀ واریهانسمعنا دار شدند )جدول 1(.

تجزیۀ دی آلل اطلاعات مفیهدی در خصهو  رفتهار وچگونگی کنترل ژنتیکی صفات کمی، تعیین تأثیرات قابلیت ترکیب پذیری و تعیین کارآمدی به نژادی در بهبود صهفت وهمچنین شناسهایی ژنوتیهپ ههای برتهر و نگههداری آن ههابه عنوان والد در برنامۀ اصلاحی فراهم مهی سهازد. براسهاسنتایج به دست آمده، میانگین مربعات ترکیب پهذیری  عمهومیبرای تمامی صفات در سطح احتمال 1 درصد معنها دار شهدکه بیانگر اختلاف والدین مختلهف از نظهر ترکیهب په ذیری عمومی و همچنین امکان انتخاب ی  ترکیب شوندۀ مناسب برای شرکت در تلاقی و نشان دهندۀ تأثیر عمل اثر افزایشی ژن در کنتههرل ایههن صههفات اسههت. میههانگین مربعههاتترکیب پذیری خصوصی به جز صفت تعداد گلچه های عقیم در سنبله در باقی  صفات در سطح احتمال 1 درصد معنه ا دار بود که بیانگر تأثیر عمل غیرافزایشی ژن ها در کنترل صفات یادشده است.

 

جدول 1. تجزیۀ واریانس ساده و دی آلل برای صفات ارزیابی شده در والدین و دورگ ها در شرایط تنش خشکی

منابع تغییرات درجۀآزادی  در ستعداد نبلهدانه  عقیمتعداد  در  گلچهسنبلههای  تا تعداد گلدهیروز  (g) عملکرد دانه ((gوزن  هزاردانه

ژنوتیپ 15 **28/36 **54/5 **31/8 **31/147 **74/32 قدرت  ترکیبپذیری عمومی 4 **91/45 **86/35 **35/5 **34/23 **9/579 قدرت ترکیب پذیری خصوصی 14 **78/8 42/20 **49/4 **44/4 **92/496 اشتباه آزمایشی 33 75/9 57/21 101/2 7/2 29/11

نسبت قدرت  ترکیبپذیری عمومی به خصوصی **22/5 **66/1 68/0 **57/5 **203/1 ضریب تغییرات )%( – 71/10 82/14 82/12 124/15 14/13

ns، * و**  به ترتیب معنا دارنبودن و معنا داری در سطوح احتمال

جدول 2. میانگین صفات بررسی شده در سه لاین و دو رقم گندم نان در شرایط تنش خشکی با استفاده از آزمون دانکن

       وزن هزاردانه

 (gr)

          عملکرد دانه

 (gr)                     

            تعداد روز        تا گلدهی          تعداد گلچه های

           عقیم در سنبله

تعداد دانه

در سنبله

والدین
37c 8/7ab 164ab 20a 40ab                              گاسپارد
54a 11/2a 167a 14c     42a                          WS-82-9
46ab 10/47a 166ab 17ab 41ab                             D-N-11
39ab 9/75ab 163ab 16ab 39ab چمران
38ab 10ab 160b 18ab     44a                           M-86-4

   در هر ستون، اعدادی که حروف مشابه ندارند، اختلاف معنا دار دارند) 05/0 P<(.

 

 

براساس نتهایج تهأثیرات ترکیه ب پهذ یری عمهومی رقهم

گاسپارد و لاین های 982D-N-11 ،WS و چمهران مثبهتبود که بیانگر تأثیرات افزایشی ژن ها است، بنابراین از رقهمگندم گاسپارد و لاین های 982D-N-11 ،WS که عملکهرددانۀ بیشتر و ترکیب پذیری عمومی مثبت و معنها دار دارنهد،می توان در برنامه ههای اصهلاحی مبتنهی بهر انتخهاب بهرایافزایش عملکرد دانه استفاده کرد )جدول 1(. دامنۀ تغییرات عملکرد دانه برای والهدها از 75/8 تها 2/11 گهرم در بوتههبه ترتیب برای رقهم ههای گاسهپارد و لایهن 982WS بهود.

دامنۀ تغییرات ترکیب پذیری عمومی عملکرد دانه از 35/8- تا 496/2 به ترتیب بهرای والهد 4M86 و 982WS متغیهربود )جدول 2(.

اثر ترکیب پذیری عمومی گنهدم رقهم گاسهپارد و لایهن982WS مثبت و معنا دار بود که نشان مه ی دههد  واریهانسژنتیکی افزایشی، جزء مهمی از واریانس قابل توارث است .بنهابراین، از رق م گن دم گاس پارد و لای ن 982WS ک ه عملکرد دانۀ زیاد و ترکیب پذیری عمومی مثبهت و معنه ادار دارن د، م ی ت وان در برنام ه ه ای اص لاحی ب رای اف زایش عملکههرد دانههه اسههتفاده کههرد. دامنههۀ تغییههرات تههأثیراتترکیب پهذیری خصوصهی دورگ هها از نظهر عملکهرد دانهه59/2- برای تلاقی) 5 × 2( تا 54/3 بهرای دورگ ) 5 × 4( متغی ر ب ود. دورگ ه ای) 2 × 1(، )3 × 1(، )5 × 1(، )3 × 2(، )4 × 3( و) 5 × 4( ترکیب پهذ یری خصوصهی مثبهت ومعنا دار دارند، برای افهزایش عملکهرد دانهه در برنامهه هها ی اصلاحی دورگ گیری مفید خواهد بود.

 

تعداد دانه در سنبله

تأثیرات (gi( برای صفت تعداد دانه در سهنبله کهه یکهی ازاجزای عملکرد دانه است در لاین 11D-N مقدار مثبهت ومعنا دار و            نشاندهندۀ نقش مؤثر اثر افزایشی ژن ها در کنترل صفت تعداد دانهه در سهنبله و در لایهن 982WS و رقهمگندم گاسپارد منفی و          معنادار بود، بنابراین برای افهزایش ویا کاهش عملکرد می توان، از این لاین و رقم در برنامه های دورگ گیری استفاده کرد. دامنۀ تغییرات تعداد دانه در سنبله برای والدها از 39 تا 44 درصد  بهترتیب برای رقم چمهرانو لاین 486M بود. واریانس GCA و SCA در این صفت معنا دار است و این نتیجه نشان مهی دههد در کنتهرل صهفتتعداد دانه در سنبله هر دو اثر افزایشی و غیرافزایشی نقهشداشت، اما با توجه به معنا دار شدن نسبت میانگین مربعهاتGCA به SCA سهم تأثیرات افزایشی بیشتر است. بهه  بیهاندیگر، این صفت از والدین به نتاج قابل انتقال است و عمل انتخاب براساس آن را در نسهل ههای اولیهه بعهد از تلاقهیمی تهوان انجهام داد. ایهن نتهایج بها نتهایج دیگهر تحقیقهاتمطابقت دارد [3 و 4] )جدول 1(. دامنهۀ تغییهرات تهأثیراتترکیب پذیری خصوصی دورگ ها از نظر صفت تعداد دانههدر س نبله 674/2- ب رای تلاق ی) 4 × 3( ت ا 037/2 ب رای دورگ) 5 × 2( متغیر بود. دورگ) 5 × 2(، ترکیهب پهذیریخصوصی مثبت و معنا دار داشت؛ بنهابراین، بهرای افهزایشص فت تعهداد دانههه در سهنبله در برنامههه ه ای اصههلاحی

جدول 3. مقادیر قابلیت ترکیب پذیری عمومی) gi( والدین برای صفات ارزیابی شده در شرایط تنش خشکی

           وزن هزار دانه

 (g)

           عملکرد دانه

      (g)                  

             تعداد روز

تا گلدهی

            تعداد گلچه های عقیم     در سنبله تعداد دانه

در سنبله

والدین
1/079ns 1/75** 2/063** 2/82** -1/84**             گاسپارد
2/27** 2/469** -/158ns 0/029ns -2/172**            WS-82-9
-0/153ns 0/719ns -0/233ns 0/106ns 2/65**                  D-N-11
1/550ns -1/79** -0/777** 0/208ns 2/05** چمران
-4/338** -8/35** -/232ns -0/402ns 0/55ns                  M-86-4
1/62 0/79 0/7 2/58   1/17                  LSD5%
2/14 1/40 0/92 3/4   1/53                  LSD1%
0/83 0/40 0/35 1/14    /77                     S.E(gi)

ns، * و**  به ترتیب معنا دارنبودن و معنا داری در سطوح احتمال 5 و 1 درصد

 

دورگ گیری مفید خواهد بود. براساس معنا دار بودن (gi( دردو جهت مثبت و منفهی در صهفت تعهداد دانهه در سهنبله،می توان اظهار داشت که والدین قابلیت انتقال میهزان بهالا وپایین صفت را دارند، بدین صورت در مواردی کهه افهزایشاندازۀ ی  صفت مد نظر است باید بهه مقهادیر مثبهت) gi( توجه شود )جدول 3(.

 

 

تعداد گلچه های عقیم در سنبله  کمترین تأثیرات gi)( دربارۀ لاین 486M و بیشهترین اثهرgi)( در گندم رقم گاسپارد بود و با توجهه بهه تهأثیر مثبهتکم بودن تعداد گلچه ههای عقهیم در شهرای  تهنش خشهکی می توان از این لاین و رقم به ترتیب برای کاهش و افهزایشتعداد گلچه های عقیم و به تبع آن میزان عملکرد زیهاد بههره

جس ت. دامن ۀ تغیی ر ت أثیرات ترکی ب پ ذیری خصوص ی دورگ ها از نظر صفت تعهداد گلچهه ههای عقهیم در سهنبله746/6- برای تلاقی) 5 × 3( تها 07/1 و بهرای گنهدم رقهمگاسپارد متغیر بود )جدول 3(. دورگ ههای ) 4 × 2( و) 5 × 3( برای صهفت یادشهده کمتهرین مقهدار) (Sij را داشهتند.بنابراین، برای کاهش تعداد گلچه هها ی عقهیم در سهنبله دربرنام ه ه ای اص لاحی و دورگ گی ری توص یه م ی ش وند. معن ا دار ب ودن نس بت MS(GCA)/MS(SCA)، در ص فت تعداد گلچه های عقیم، سههم بیشهتر اثهر افزایشهی ژن هها رامشخص می کند. به بیان دیگر، این صفت از والدین به نتاج قابل انتقال است و پاسخ به گزینش و عمهل انتخهاب را درنسل های اولیۀ بعد از تلاقی ممکهن مهی سهازد )جهدول 1(. نتایج این پژوهش با گزارش سایر محققان مطابق اسهت [3، 4 و 12]. میزان وراثهت پهذیری عمهومی و خصوصهی ایهنصفت در شرای  تنش خشکی بهه ترتیهب 23 و 44 درصهدبود.

 

تعداد روز تا گلدهی

براساس نتایج تجزیۀ واریانس صفت تعداد روز تا گلهدهیدر سطح احتمال 1 درصد معنا دار بود )جدول 1( و این بهروجود تنوع ژنتیکی بین ژنوتیپ های بررسهی شهده  و امکهانتجزی ه و تحلی ل ژنتیک ی از طری ق روش ه ای بیومتری  دلالت دارد. تنوع ژنتیکی زیاد بین ژنوتیپ ها امکهان بهبهودصفات در آینده را فراهم می آورد و به طهور خها  میهزانتنوع ژنتیکی در تعیین سودمندی انتخاب مؤثر اسهت ) 13(. دامنۀ تغییرات این صفت برای والدین بین 160 تا 167 روز به ترتیب برای لاین 486M و 982WS بود.

دامنۀ تغییر تأثیرات ترکیب پهذیری عمهومی بهین منفهی777/0 تا مثبهت 063/0 بهرای دو رقهم چمهران و گاسهپاردمتغیر بود، درصورتی که هدف از اصلاح زودرسی و فرار از خشکی باشد، استفاده از ارقام با تعداد روز تا گلدهی کمتهرمناسه ب خواهه د به ود.  دورگهه ای) 2 × 1( و) 5 × 1( به ترتیب کمترین و بیشهترین طهول روز تها گلهدهی بودنهد)جدول 3( و این امر می تواند در برنامه های اصلاحی مبتنی بر دورگ گیری مفید باشد. واریانس GCA و SCA در ایهنصفت معنا دار است و نشان می دهد در کنترل صفت تعهدادروز تا گلدهی هر دو اثر افزایشی و غیرافزایشی نقش داشته است، امها معنها دار نشهدن نسهبت میهانگین مربعهاتGCA  بهSCA نشان دهندۀ نقش برابر و توأم هر دو اثر افزایشهی وغیرافزایشی در کنترل این صفت در شهرای  تهنش خشهکیاست. این نتیجه با یافته های تحقیقات دیگهر مطابقهت دارد[8 و 9].

 

وزن هزاردانه

دامنۀ تغییرات وزن هزاردانه برای والدین از 36 تا 54 گهرمبه ترتیب برای والد گاسپارد و لایهن 982WS بهود. دامنهۀتغیی رات ترکی ب پ ذیری عم ومی از نظ ر وزن هزاردان ه328/4- تا 54/2 به ترتیب برای لاین 486M و 982WS متغیر بود )جدول 3(. اثر ترکیهب پهذیری عمهومی والهدین 982WS و چمران برای صفت وزن هزاردانهه مثبهت بهودکه بیانگر نقش بیشتر اثر افزایشی ژن ها در این لاین و رقهماست. بنابراین، از لاین 982WS و رقهم چمهران کهه وزنهزاردانهۀ زیهاد و ترکیهب پهذیری مثبهت و معنها دار داش تند می توان در برنامه ههای اصهلاحی مبتنهی بهر انتخهاب بهرای افههزایش عملکههرد دانههه اسههتفاده کههرد. دامنههۀ تغییههراتترکیب پهذیری خصوصهی دورگ هها از نظهر وزن هزاردانهه27/6- تا 7 و 1 تا 55/6 به ترتیب لاین های 5 × 3 و 3 × 2 متغی ر ب ود. دورگ ه ای 5 × 3، 5 × 4، 4 × 2 و 5 × 1 ک ه  ترکیب پذیری  خصوصی مثبت و معنها دار دارنهد )جهدول 4(، دلالت بر سهم زیاد اثر غیرافزایشی در کنترل آن دارد. استفاده از این لاین ها در برنامه های اصلاحی مبتنی بهر دورگ گیهریبرای افزایش عملکرد دانه مفید خواهد بود و وراثهت پهذیریعمومی 39 و خصوصی 24 درصد بود )جدول 5(. با توجههبهه سههم اثهر غیرافزایشهی در کنتهرل صهفت وزن هزاردانهه،پتانسیل انتخاب برای این صفت کم خواهد بود، این نتیجه با دیگر گزارش ها مطابقت دارد [14 و 15].

* و**  به ترتیب معنا دار در سطوح احتمال 5 و 1 درصد

 

با توجه بهه مقایسهۀ مقهادیر وراثهت پهذیری عمهومی وخصوصی برای این صفات نشان می دههد کهه سهه صهفت

جدول 4. مقادیر قابلیت ترکیب پذیری خصوصی) Sij( دورگ ها برای صفات ارزیابی شده در شرایط تنش خشکی

            وزن هزاردانه

 (g)

           عملکرد دانه

      (g)                    

              تعداد روز

تا گلدهی

            تعداد گلچه های عقیم    در سنبله           تعداد دانهدر سنبله دورگ ها
0/07ns 2/61** -2/33** 1/70ns -2/315ns  1 × 2
0/47ns 3/45** 1/076ns 0/120ns 1/07ns  1 × 3
-4/07* -0/22ns -0/4812ns 1ns 0/39ns  1 × 4
6/21** 2/74** 1/740ns 0/075ns 1/169ns  1 × 5
-6/27** 0/08ns -1/037ns 0/057ns -1/270ns  2 × 3
4/47* 1/98* 0/962ns -5/707* -1/009ns  2 × 4
0/05ns -2/59* 0/529ns 0/317ns 2/037*  2 × 5
0/14ns 3/41** -0/518ns -0/45ns ns-2/674  3 × 4
6/55** -0/24ns 0/703ns -6/746** 0/265ns  3 × 5
4/36* 3/54** 0/148ns 0/457ns 0/386ns  4 × 5
4/04 1/96 1/74 5/06 3/74                  LSD5%
5/36 2/58 2/3 6/65 4/92                  LSD1%
2/6 1/02 0/89 2/58 1/91               SE.gij
؛M-86-4 .5 ؛Chamran در سطوح احتمال 5 و 1  درصهد مشخصهات والهدین: 1. گاسهپارد؛ 2. 982Ws؛ 3. 11D-N؛ 4.

جدول 5. پارامترهای ژنتیکی صفات بررسی شده در شرایط تنش خشکی

ns ، * و**  به ترتیب معنا دار

 .M-86-12 .7 و  M-86-6  .6

 

       وزن هزار دانه

 (g)

          عملکرد دانه

      (g)                  

تعداد دانه            تعداد گلچه های عقیم          تعداد روزدر سنبله         در سنبله   تا گلدهی پارامترهای ژنتیکی
 4/39*  0/92* 1/57ns                      2/73*                              7/47* واریانس افزایشی
14/53ns  18/55*  4/34*                                       5/51* 10/65ns واریانس غالبیت
 0/39  0/58  0/80                     0/23  0/52 وراثت پذیری عمومی h2b
 0/24  0/20  0/52                     0/44  0/32         وراثت پذیری خصوصی h2n
                     

تعداد دانه در سنبله، تعداد روز تها گلهدهی )روز( و تعهداد

گلچ ه ه ای عق یم در س نبله نس بت ب ه دو ص فت دیگ روراثت پذیری بیشتری داشت، درحالی که دو صفت عملکرد دانه و وزن هزاردانه در مقایسه با تمام صفات مطالعهه شهده  وراثت پذیری خصوصی کمتری دارند. این امر بیانگر بهازدهکم انتخاب در نسهل هها ی اولیهه بهرای ایهن صهفات اسهت)جدول 5(. معنها دار بهودن نسهبتMS(GCA)/MS(SCA)  بیشتر بودن سهم تهأثیرات افزایشهی ژن هها را دربهارۀ کلیهۀصفات به جز تعداد روز تا گلدهی را مشخص مهی کنهد. بههبیان دیگر، می توان گفت که این صفات از والدین بهه نتهاجقابههل انتقههال اسههت و ع مههل انتخههاب براسههاس آن را درنسل های اولیۀ بعد از تلاقی می توان انجام داد )جهدول 1(. نتایج پژوهش حاضر با گزارش سایر محققان مشابهت دارد [3، 4، 12 و 13].

 

نتیجه گیری

در بین والدین لاین 982D-N-11 ،WS و گاسهپارد بهرایعملکرد دانه، لایهن 11D-N بهرای تعهداد دانهه در سهنبله ،تعداد روز تا گلدهی و لاین 982WS و رقم چمران برای وزن هزاردانه بیشترین ترکیب پذیری عمومی را نشان دادنهدو بهترین ترکیب شوندۀ عمومی برای اصلاح صفات یادشده بودن د همچن ین دورگ ه ای 3 × 2، 4 × 3 و3 × 2 ب رای ص فت عملک رد دان ه ،دورگ ه ای 4 × 3، 5 × 3 و 4 × 2 برای تعداد دانه در سنبله، دورگ های 5 × 3 و 4 × 2 بهرایگلچه های عقیم در سنبله، دورگ ههای 5 × 4، 5 × 1 و 4 × 2 بههرای صههفت وزن هزاردانههه بهتههرین ترکیههب پههذیری خصوصی بودند. براساس نتهایج تجزیهه و تحلیهلGCA  و SCA برای طول سنبله، تعداد دانه در سنبله، تعهداد روز تهاگلدهی، عملکرد دانه و وزن هزاردانه هر دو جزء افزایشهیو غیرافزایشههه ی ژن هههه ا نقههه ش دارنههه د. نسههه بت MS(SCA)/MS(SCA) در خصو  مؤثر بودن ههر یه  ازتأثیرات افزایشی و یها غالبیهت ژن ههای درگیهر بها صهفاتیادشده را تأیید می کند. بنابراین، بهرای صهفاتی کهه تحهت تأثیر اثر غیرافزایشی ژن هستند، دورگ گیری و تولید ارقام هیبرید مناسب خواهد بود. میزان قابلیهت تهوارث پهذیریخصوصی برآورد شده برای صفات تعداد گلچه های عقهیمدر سنبله و تعداد روز تا گلدهی، بر سهم تأثیرات افزایشی ژن در شکل گیری این صفات دلالت دارد؛ بنابراین چنهینصفاتی به راحتی از ی  نسل به نسل دیگر منتقل می شوند و پاسخ بهتری به گزینش نشان می دهنهد. تهوارث پهذیریخصوصی برای صفت عملکرد دانه 20 درصد برآورد شد

که بر سهم زیاد اثر غیر افزایشی ژن دلالهت دارد؛ بنهابراینواکنش این صفت به گهزینش در مقایسهه بها صهفاتی کههتحت کنتهرل اثهر افزایشهی ژن قهرار دارنهد، کمتهر اسهت

)جدول 5(.

 منابع

  1. وندا م و هوشمند س) 1390( «ارزیابی ساختار ژنتیکی عملک رد دان ه و ص فات وابس ته ب ا اس تفاده از روش دی آلل در ژنوتیپ ههای گنهدم  دوروم». علهوم  زراعهیایران. 13)1(: 218-206.
  2. Barnlard AD, Labuschagne MT and Van Niekerk HA (2001) Heritability estimates of bread wheat quality traits in the Western Cape Province of South Africa. Euphotic. 127: 115-122.
  3. Budak N (2001) Genetic analysis of certain quantitative traits in the F2 generation of an 8 × 8 diallel of durum wheat population. Turkish Journal Field Crops. 38: 63-.07
  4. Chowdhary MA, Sajad M and Ashraf MI (2007) Analysis on combining ability of metric traits in bread wheat (Triticum aestivum). Agriculture. Resource. 45: 11-.71
  5. Ghannadha MR (1999) Generations of wheat (adult stage) to yellow (stripe) rust. Iranian Journal of Agriculture Science. 30: 408- .224

Journalof Agriculture Forest. 32: 249-.852

  1. Singh H, Sharma SN and Sain RS (2004) Combining ability for some quantitative characters in hexaploid wheat (Triticum aestivum L. em. Thell). Crop Science. 45: 68-72.
  2. Subhashchandra B, Lohithaswa HC, Desai AS and Hanchinal RR (2009) Assessment of genetic variability and relationship between genetic diversity and transgressive segregation in tetraploid wheat. Karnataka Jounal of

Agriculture Science. 22 : 36-.83

  1. Topal A, Aydin C, Akgun N and Babaoglu M (2004) Diallel crosses analysis in durum wheat: Identification of best parents for some kernel physical features, Field Crops Resources. 87: 1-12.
  2. Yao J, Yao G, Yang X, Qian C and Wang S (2004) Analysis on the combining ability and heritability of the spike characters in wheat. Acta Agricultura Shanghái. 20: 32-36.
  3. Zhang Y, Kang MS and Lamky RK (2005) DIALLEL-SAS05: A Comprehensive program for Griffings and Gardner-Eberhart Analyses. Agronomy. 97: 1097-1106.

 

 

 

 

 

 

  1. Joshi AK, Mishra B, Chatrath R, Ortiz-Ferrara G and Singh RP (2007) Wheat improvement in India: Present status, emerging challenges and future prospects. Euphotic. 153: 135-151.
  2. Joshi SK, Sharma SN, Sighania DL and Sain RS (2004) Combining ability in the F1 and F2 generations of diallel cross in hexaploid wheat (Triticum aestivum L.). Herodias. 41(2): 115-121.
  3. Kamaluddin R, Singh M, Prasad LC, Abdin MZ and Joshi AK (2007) Combining ability analysis for grain filling duration and yield traits in spring wheat (Triticum aestivum L. em. Thell.). Genetics and Molecular Biology. 30: 411-416.
  4. Kant L, Mani VP and Gupta HS (2001) Winter × spring wheat hybridization – A promising avenue for yield enhancement. Plant Breed. 120: 255-258.
  5. Khan AS and Habib I (2003) Gene action in a five parent diallel crosses of spring wheat (Triticum aestivum L.). Pakistan Jounal Biologyia Science. 6: 1945-1948.
  6. Nazan, D. 2008. Genetic analysis of grain yield per spike and some agronomic traits in diallel crosses of bread wheat (Triticum aestivum L.). Turkish

دانلود پایان نامه ارشد : بررسی میران رضایت از زندگی دانشجویان دانشگاه آزاد کرمانشاه

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : روانشناسی

عنوان : بررسی میران رضایت از زندگی دانشجویان دانشگاه آزاد کرمانشاه

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد : بررسی میران رضایت از زندگی دانشجویان دانشگاه آزاد کرمانشاه”

دانلود پایان نامه:بررسی اثر همزیستی میکوریزا بر رشد رویشی، تجمع عناصر غذایی و برخی شاخص های بیوشیمیایی در پایههای زردآلو و بادام

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد

عنوان : بررسی اثر همزیستی میکوریزا بر رشد رویشی، تجمع عناصر غذایی و برخی شاخص های بیوشیمیایی در پایههای زردآلو و بادام

Continue reading “دانلود پایان نامه:بررسی اثر همزیستی میکوریزا بر رشد رویشی، تجمع عناصر غذایی و برخی شاخص های بیوشیمیایی در پایههای زردآلو و بادام”

پایان نامه ارشد: خصوصیات جنگل شناسی حفره های تاج پوشش در یک جنگل تک گزیده راش شرقی

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : مهندسی کشاورزی

عنوان : خصوصیات جنگل شناسی حفره های تاج پوشش در یک جنگل تک گزیده راش شرقی

Continue reading “پایان نامه ارشد: خصوصیات جنگل شناسی حفره های تاج پوشش در یک جنگل تک گزیده راش شرقی”

پایان نامه ارشد: پاسخ های رویشی، فیزیولوژیکی و ژنتیکی دو گونه بلوط زاگرس(Q.brantii و Q. libania)تحت تنش خشکی

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته: جنگل داری

عنوان : پاسخ­های رویشی، فیزیولوژیکی و ژنتیکی دو گونه بلوط زاگرس(Q.brantii و Q. libania)تحت تنش خشکی

دانشگاه یاسوج

دانشکده‌ی کشاورزی

پایان نامه‌ی کارشناسی ارشد رشته‌ی جنگلداری

عنوان:

پاسخ­های رویشی، فیزیولوژیکی و ژنتیکی دو گونه بلوط زاگرس(Q.brantii و Q. libania)تحت تنش خشکی

استاد راهنما:

دکتر رقیه ذوالفقاری

Continue reading “پایان نامه ارشد: پاسخ های رویشی، فیزیولوژیکی و ژنتیکی دو گونه بلوط زاگرس(Q.brantii و Q. libania)تحت تنش خشکی”

دانلود پایان نامه ارشد : بهینه سازی روش ریز ازدیادی دوپایه بومی پاکوتاه کننده سیب

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :کشاورزی

گرایش :بیوتکنولوژی در کشاورزی

عنوان : بهینه سازی روش ریز ازدیادی دوپایه بومی پاکوتاه کننده سیب

Continue reading “دانلود پایان نامه ارشد : بهینه سازی روش ریز ازدیادی دوپایه بومی پاکوتاه کننده سیب”

دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد: بادام زمینی

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته: مهندسی کشاورزی

عنوان : بادام زمینی

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مهندسی کشاورزی

موضوع:

بادام زمینی

Continue reading “دانلود پایان نامه کارشناسی ارشد: بادام زمینی”

پایان نامه ارشد: ارزیابی اقتصادی عملیات حفاظت خاک در شهرستان رودسر

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته: مهندسی کشاورزی

گرایش: مدیریت

عنوان : ارزیابی اقتصادی عملیات حفاظت خاک در شهرستان رودسر

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد رشت

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته کشاورزی

گرایش: مدیریت

عنوان:

ارزیابی اقتصادی عملیات حفاظت خاک در شهرستان رودسر

استاد راهنما:

دکتر علی محمدی ترکاشوند

Continue reading “پایان نامه ارشد: ارزیابی اقتصادی عملیات حفاظت خاک در شهرستان رودسر”

پایان نامه ارشد: ارزیابی طرح ترویجی تسریع انتقال یافته­ ها از دیدگاه کشاورزان مجری طرح در استان کرمانشاه

متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : مهندسی کشاورزی

گرایش : ترویج و آموزش کشاورزی

عنوان : ارزیابی طرح ترویجی تسریع انتقال یافته­ ها از دیدگاه کشاورزان مجری طرح در استان کرمانشاه

Continue reading “پایان نامه ارشد: ارزیابی طرح ترویجی تسریع انتقال یافته­ ها از دیدگاه کشاورزان مجری طرح در استان کرمانشاه”