2-9-5- مهاجرت به شهرها27
2-10- عوامل اقتصادی و نتایج ساختاری27
2-10-1- عقب ماندگی اقتصادی روستایی27
2-10-2- رواج خرده مالکی و تعدد اراضی کشاورزی با مساحت های کوچک28
2-10-3- نبود تنوع شغلی28
2-10-4- تغییر کاربری روستاها28
2-10-5- عوامل تکنولوژیکی28
2-10-5-1- کمبود امکانات تکنولوژیک28
2-10-5-2- بهره دهی ناچیز کار28
2-10-6- روش های نامناسب بازاریابی29
2-10-7- نارسایی کمّی و کیفی عملکرد تعاونی های روستایی29
2-11- مدیریت روستایی و توسعه30
2-12-تحولات مدیریت روستایی30
2-13-وظایف مدیریت در سازمآنهای محلی چیست؟31
2-14- مدیریت نوین روستایی34
2-15-تحولات کالبدی روستاها35
2-16-برنامه ریزی فضایی37
2-17-دهیاری و تحولات اجتماعی ، اقتصادی ، کالبدی و زیست محیطی روستا38
2-18- نقش دهیاریها در تغییرات کالبدی روستاها40
2-19-پیشینه تحقیق42
فصل سوم: روش های اجرای تحقیق45
3-1-روش تحقیق و مراحل آن46
3-1-1-روش تحقیق :46
3-1-2-مراحل تحقیق46
3-1-2-1-مرحله جمع آوری اطلاعات46
3-1-2-2-سازمان دهی و طبقه بندی اطلاعات46
3-1-2-3- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات :46
3-2- جامعه آماری و حجم نمونه و متغییرهای تحقیق47
3-3-ویژگیهای طبیعی48
3-3-1- موقعیت جغرافیایی48
3-3-2- توپوگرافی52
3-3-3- خاک52
3-3-4- اقلیم54
3-3-5- منابع آب60
3-4- ویژگی های جمعیتی و اجتماعی62
3-4-1-جمعیت و خانوار62
3-4-2- بعد خانوار63
3-4-3- رشد جمعیت64
3-4-4- ساختار سنی و جنسی64
3-4-5-جمعیت فعال و غیرفعال65
3-4-6- سواد66
3-5- ویژگیهای اقتصادی67
3-5-1- وضع اقتصادی لشت نشاء67
3-6- ویژگی های فضایی کالبدی71
3-6-1- تیپ و شکل روستاها71
3-6-2- توزیع سکونتگاهها بر حسب ارتفاع71
3-7- خدمات72
3-7-1- خدمات زیر بنایی72
3-7-2- خدمات رو بنایی73
فصل چهارم:تجزیه و تحلیل داده ها78
4-1- نقش دهیاریها در تحولات کالبدی روستاهای بخش لشت نشاء79
4-1-1- ویژگی های پرسنلی دهیار82
4-2- مشخصات فردی و عمومی پاسخ گویان84
4-2-1-ترکیب جنسی84
4-2-3- تحصیلات85
4-2-4-شغل86
4-2-5-محل تولد87
4-2-6- محل زندگی88
4-2-7- رضایت مردم از دهیاری ها88
4-2-8- مکاتبات و تعامل با سازمان ها و اداره های مرتبط با روستا و دهیاری های دیگر89
4-2-9- همکاری با نیروی انتظامی جهت برقراری نظم و امنیت در روستا90
4-2-10- جلب مشارکت روستاییان در امر تهیه و اجرای پروژه های عمرانی روستا91
4-2-11- همکاری و مشارکت مردم با شورا و دهیار91
4-3- سلامت اداری92
4-3-1- نقش دهیار در تدوین سازو کار مناسب برای نظارت بر انضباط مالی92
4-3-2- نقش دهیار در تدوین و سازو کار مناسب برای بهره برداری از تجهیزات و ماشین آلات93
4-3-3-میزان پیگیری دهیار از مسائل و مشکلات94
4-3-4- مسائل و مشکلات قابل بررسی توسط دهیار95
4-3-5-ایجاد اماکن و فضاهای ورزشی، فرهنگی و گردشگری96
4-3-7-نقش دهیار در ساخت یا توسعه ی مجتمع های گردشگری98
4-3-8- نقش دهیار در توسعه و ایجاد فضاهای ورزشی روستا99
4-3-9- نقش دهیار در تاسیس یا توسعه ی کتابخانه و خرید کتاب100
4-4- دهیار و توسعه بخش اقتصادی روستا101
4-4-1- موفقیت دهیاری در گسترش فعالیت کشاورزی روستا101
4-4-2- میزان ارزیابی عملکرد دهیار در تشویق و ترغیب روستائیان به توسعه صنایع کارگاهی و روستایی102
4-4-3- نقش دهیار در تغییر کاربری اراضی103
4-4-4- نقش دهیار در افزایش فعالیتهای توریستی منطقه103
4-4-5- تاثیرگذاری مدیر روستا در گسترش فعالیتهای خدماتی روستا104
4-5- تحولات کالبدی روستاها106
4-5-1- بیشترین تغییر شکل ظاهری روستا در دهه اخیر106
4-5-2- تاثیر مدیریت روستا در تغییر الگوی ساخت مسکن و معماری روستا107
4-6- هدایت و دفع آبهای سطحی109
4-6-1- نقش دهیار در احداث شبکه های دفع آبهای سطحی109
4-7- بهبود آمد و شد روستایی110
4-7-1- نقش دهیار در اصلاح و توسعه شبکه معابر روستا110
4-7-2- نقش دهیار در زیرسازی و جدول کشی معابر111
4-8- بهبود محیط روستایی113
4-8-1- نقش دهیار در حفظ سلامت و بهداشت محیط روستا113
4-8-2- نقش دهیار در نگهداری و توسعه ی فضای سبز روستایی113
4-8-3- نقش دهیار در پاکیزگی محیط و منظر روستا114
4-8-5- نقش دهیار در تهیه ی طرح هادی روستایی و پیگیری برای تهیه و اجرای طرح هادی در دوره ی تصدی دهیاری116
فصل پنجم:نتیجه گیری و پیشنهادات118
5-1- بحث119
5-2- نتیجه گیری120
5-3- پیشنهادها124
منابع و مأخذ126
فهرست جداول
جدول 2-1 توسع? زیرساخت های روستایی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی12
جدول 2-2 تعداد مجوزهای صادر شده برای دهیاری ها در استان ها تا شهریور 138321
جدول 3-1- تعداد جمعیت و تعداد پرسشنامه در روستاهای نمونه بخش لشت نشاء47
جدول 3-2 : تقسیمات اداری سیاسی بخش لشت نشاء49
جدول 3- 3 -مشخصات ایستگاه شهر رشت54
جدول 3- 4-بارندگی ماهانه ایستگاه رشت55
جدول شماره 3 – 5 – رژیم دراز مدت دمای ماهانه ایستگاه رشت57
جدول 3- 6- به در صد رطوبت نسبی در ایستگاه رشت58
جدول 3-7 تعداد جمعیت ، خانوار و بعد خانوار بخش لشت نشاء طی سالهای 1385-136562
جدول 3-8-تغییرات جمعیت و رشد جمعیت بخش لشت نشاء طی سالهای 65 تا 8564
جدول شماره 3-9- نسبت جنسی جمعیت بخش لشت نشاء در دوره های 65، 75 و 85 سرشماری65
جدول 3-11- خدمات زیر بنایی (برق ، گاز و آب ) در بخش لشت نشاء به تفکیک دهستان72
جدول3-12-خدمات روبنایی(آموزشی، فرهنگی و ورزشی)در بخش لشت نشاء به تفکیک دهستان73
جدول 3-13- خدمات روبنایی (مذهبی) در بخش لشت نشاء به تفکیک دهستان74
جدول 3-14- خدمات روبنایی (سیاسی و اداری) در بخش لشت نشاء به تفکیک دهستان74
جدول 3-15- خدمات روبنایی (بهداشتی و درمانی) در بخش لشت نشاء به تفکیک دهستان75
جدول 3-16- خدمات روبنایی (مخابرات و ارتباطات) در بخش لشت نشاء در طی دوره آماری 1385 به تفکیک دهستان76
جدول 3-17- خدمات روبنایی (بازرگانی و خدمات) در بخش لشت نشاء در طی دوره آماری 1385 به تفکیک دهستان77
جدول 4-1- ترکیب سنی دهیاران روستاهای بخش لشت نشاء81
جدول4-2- میزان تحصیلات دهیاران بخش لشت نشاء81
جدول 4-3 نوع شغل82
جدول 4-4- ویژگی های پرسنلی دهیار83
جدول 4-5- ترکیب جنسی روستاهای بخش لشت نشاء84
جدول 4-6- ترکیب سنی پاسخگویان روستاهای بخش لشت نشاء84
جدول4-7- میزان تحصیلات روستاهای بخش لشت نشاء85
جدول 4-8- نوع شغل86
جدول 4- 9 محل تولد87
جدول 4-10- محل زندگی88
جدول 4-11- میزان رضایت مردم از دهیاری در روستاهای بخش لشت نشاء89
جدول 4-12- میزان مکاتبات و تعامل با سازمان ها و اداره های مرتبط با روستا و دهیاری های دیگر89
جدول 4-13- همکاری با نیروی انتظامی جهت برقراری نظم و امنیت در روستا90
جدول 4-14- جلب مشارکت روستاییان در امر تهیه و اجرای پروژه های عمرانی روستا91
جدول 4-15- میزان همکاری و مشارکت مردم با شورا و دهیار92
جدول 4-16- نقش دهیار در تدوین سازو کار مناسب برای نظارت بر انضباط مالی93
جدول 4-17- نقش دهیار در تدوین و سازو کار مناسب برای بهره برداری از تجهیزات و ماشین آلات93
جدول 4-18- میزان پیگیری دهیار از مسائل و مشکلات94
جدول 4-19- مسائل و مشکلات قابل بررسی توسط دهیار95
جدول 4-20- نقش دهیار در احداث فضاهای فرهنگی96
جدول 4-21- نقش دهیار در تکمیل و بازسازی اماکن مذهبی و تاریخی روستا97
جدول 4-22-نقش دهیار در ساخت یا توسعه ی مجتمع های گردشگری98
جدول 4-23- نقش دهیار در توسعه و ایجاد فضاهای ورزشی روستا99
جدول 4-24- نقش دهیار در تاسیس یا توسعه ی کتابخانه و خرید کتاب100
جدول 4-25- میزان نقش دهیاری در گسترش فعالیت کشاورزی روستا101
جدول 4-26- میزان ارزیابی عملکرد دهیار در تشویق و ترغیب روستائیان به توسعه صنایع کارگاهی و روستایی102
جدول 4-27- میزان نقش دهیار در تغییر کاربری اراضی103
جدول 4-28- نقش دهیار در افزایش فعالیتهای توریستی منطقه104
جدول 4-29- میزان تاثیرگذاری مدیر روستا در گسترش فعالیتهای خدماتی روستا105
جدول 4-30-بیشترین تغییر شکل ظاهری روستا در دهه اخیر106
جدول 4-31- میزان تاثیر مدیریت روستا در تغییر الگوی ساخت مسکن و معماری روستا108
جدول 4-32- نقش دهیار در احداث شبکه های دفع آبهای سطحی109
جدول 4-33- نقش دهیار در بهسازی مسیل های د اخل روستا110
جدول 4-34- نقش دهیار در اصلاح و توسعه شبکه معابر روستا111
جدول 4-35- نقش دهیار در زیرسازی و جدول کشی معابر111
جدول 4-36- نقش دهیار در حفظ سلامت و بهداشت محیط روستا113
جدول 4-37- نقش دهیار در نگهداری و توسعه ی فضای سبز روستایی114
جدول 4-37- نقش دهیار در پاکیزگی محیط و منظر روستا114
جدول 4-38- نقش دهیار در دسترسی روستاییان به آب سالم115
جدول 4-39- نقش دهیار در تهیه ی طرح هادی روستایی و پیگیری برای تهیه و اجرای طرح هادی در دوره ی تصدی دهیاری116
فهرست اشکال :
شکل 3-1- بارندگی ماهانه ایستگاه رشت56
شکل 3-2 – بارندگی فصلی ایستگاه رشت56
شکل 3 -3- رژیم دمای ماهیانه ایستگاه رشت57
شکل 3- 4- رژیم دمای فصلی ایستگاه رشت58
شکل 3-5-میانگین رطوبت نسبی به درصد در ایستگاه رشت59
شکل 3-6تعداد تحولات جمعیت بخش لشت نشاء(80-1365)63
شکل 3-7 : تحولات خانوار بخش لشت نشاء63
شکل 3-8 : روند تحولات بعد خانوار بخش لشت نشاء63
شکل 3-9: نسبت جنسی جمعیت بخش لشت نشاء در 75، 8565
شکل 3-10: درصد توزیع جمعیت فعال و غیرفعال بخش لشت نشاء66
شکل 4-1- ترکیب سنی دهیاران روستاهای بخش لشت نشاء81
شکل4-2- میزان تحصیلات دهیاران بخش لشت نشاء82
شکل 4-3 نوع شغل82
شکل 4-4- ترکیب جنسی روستاهای بخش لشت نشاء84
شکل 4-5- ترکیب سنی پاسخگویان روستاهای بخش لشت نشاء85
شکل4-6- میزان تحصیلات روستاهای بخش لشت نشاء86
شکل 4-7- ترکیب سنی دهیاران روستاهای بخش لشت نشاء87
شکل 4- 8 -محل تولد87
شکل 4-9- محل زندگی88
شکل 4-10- میزان رضایت مردم از دهیاری در روستاهای بخش لشت نشاء89
شکل 4-11- میزان مکاتبات و تعامل با سازمان ها و اداره های مرتبط با روستا و دهیاری های دیگر90
شکل 4-12- همکاری با نیروی انتظامی جهت برقراری نظم و امنیت در روستا90
شکل 4-13- جلب مشارکت روستاییان در امر تهیه و اجرای پروژه های عمرانی روستا91
شکل 4-14- میزان همکاری و مشارکت مردم با شورا و دهیار92
شکل 4-15- نقش دهیار در تدوین سازو کار مناسب برای نظارت بر انضباط مالی93
شکل 4-16- نقش دهیار در تدوین و سازو کار مناسب برای بهره برداری از تجهیزات و ماشین آلات94
شکل 4-17- میزان پیگیری دهیار از مسائل و مشکلات95
شکل 4-18- مسائل و مشکلات قابل بررسی توسط دهیار96
شکل 4-19- نقش دهیار در احداث فضاهای فرهنگی96
شکل 4-20- نقش دهیار در تکمیل و بازسازی اماکن مذهبی و تاریخی روستا97
شکل 4-21-نقش دهیار در ساخت یا توسعه ی مجتمع های گردشگری98
شکل 4-22- نقش دهیار در توسعه و ایجاد فضاهای ورزشی روستا99
شکل 4-23- نقش دهیار در تاسیس یا توسعه ی کتابخانه و خرید کتاب100
شکل 4-24- میزان نقش دهیاری در گسترش فعالیت کشاورزی روستا101
شکل 4-25- میزان ارزیابی نقش دهیار در تشویق و ترغیب روستائیان به توسعه صنایع کارگاهی و روستایی102
شکل 4-26- میزان نقش دهیار در تغییر کاربری اراضی103
شکل 4-27- نقش دهیار در افزایش فعالیتهای توریستی منطقه104
شکل 4-28- میزان تاثیرگذاری مدیر روستا در گسترش فعالیتهای خدماتی روستا105
شکل 4-29-بیشترین تغییر شکل ظاهری روستا در دهه اخیر106
شکل 4-30- میزان تاثیر مدیریت روستا در تغییر الگوی ساخت مسکن و معماری روستا108
شکل 4-31- نقش دهیار در احداث شبکه های دفع آبهای سطحی109
شکل 4-32- نقش دهیار در بهسازی مسیل های د اخل روستا110
شکل 4-33- نقش دهیار در اصلاح و توسعه شبکه معابر روستا111
شکل 4-34- نقش دهیار در زیرسازی و جدول کشی معابر112
شکل 4-35- نقش دهیار در حفظ سلامت و بهداشت محیط روستا113
شکل 4-36- نقش دهیار در نگهداری و توسعه ی فضای سبز روستایی114
شکل 4-37- نقش دهیار در پاکیزگی محیط و منظر روستا115
شکل 4-38-نقش دهیار در دسترسی روستاییان به آب سالم116
شکل 4-39- نقش دهیار در تهیه ی طرح هادی روستایی و پیگیری برای تهیه و اجرای طرح هادی در دوره ی تصدی دهیاری117
فهرست نقشه ها:
نقشه 3-1-نقشه موقعیت50
نقشه 3-2- پراکندگی روستا51
نقشه 3-3 -نقشه خاک53
نقشه 3-4- منابع آب61
چکیده
مدیریت روستایی فرآیند چند جانبه ای است که شامل سه رکن ، مردم ، دولت و نهادهای عمومی است.در این فرآیند با مشارکت مردم و از طریق تشکیلات ، سازمان های روستایی و ،برنامه ها و طرح های توسعه روستایی تدوین و اجرا گردیده و تحت نظارت و ارزش یابی قرار می گیرد سازمان های محلی از جمله انواع سازمانها می باشند که براثرتحول در شیوه های مدیریتی مورد توجه قرارگرفته اند .و بر پایه مشارکت اصل اساسی بنا نهاده شده است حاکمیت مردم بر مردم و اساس سازمانهای محلی بر اصل این نهادها است. این نهاد ها در سالهای اخیر توانسته اند نقش مهمی را در توسعه روستاها ایجاد نمایند در این تحقیق که به روش میدانی و کتابخانه ای انجام شده است اهدافی که تحقیق حاضر دنبال می کند عبارتند از تعیین نقش دهیاران در تحولات کالبدی روستاهای بخش لشت نشاء می باشد.
نتایج نشان می دهد دهیاران روستایی در بخش لشت نشا توانسته اند با مدیریت بر روستاها تحولاتی را در آن ایجلد نمایند که از جمله میتوان به تغییرات کالبدی، بهداشت محیط، ایجاد فضاهای تفریحی و گردشگری اشاره نمود. بیشترین تغییراتی که دهیاری ها توانسته اند در روستاهای بخش لشت نشا ایجاد نمایند تحولات کالبدی می باشد . که می توان به مواردی مانند ساخت و سازهای جدید ، توسعه فعالیت های گردشگری ، ایجاد پارک های روستایی و ایجاد مسجد اشاره کرد .
واژگان کلیدی : روستا، مدیریت روستایی ، تحولات روستایی، بخش لشت نشاء،شهرستان رشت
مقدمه
روستا به عنوان اولین سکونتگاه دائمی انسان و محل فعالیتهای کشاورزی و دیگر کوشش های بهره وری از زمین علاوه بر تامین نیازهای روستائیان ، نیازهای شهر نشینان به مواد غذایی و مواد اولیه برخی صنایع شهری را نیز تامین می کند . پس از پیروزی انقلاب اسلامی گرچه مدیریت روستایی معنای واقعی خود را بدست آورد و هادهای مختلف انقلاب برای آنکه روستاهای کشور را موهبت های فرهنگی، اجتماعی، اجتماعی، اقتصادی بهره مند شوند فعالیتهای زیادی را انجام دادند. در سالهای اخیر با تشکیل شورای اسلامی روستا و وجود دهیار در بعضی از روستاها مدیریت در روستا را هدفمند تر می کند. با وجود این مشکلات زیادی در نقش مدیریت محلی در روستا وجود دارد. که دهیار و شورای اسلامی وظایف محوله در ادراه روستا، بهتر نمودن مدیریت اوضاع اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و کالبدی را به عهده دارند. هدف اساسی شناخت نگرشهای گذشته و موجود مدیریت روستایی به ویژه با توجه به نقش آن در سالهای اخیر در مدیریت محلی روستایی است. چرا که با ساختار جدید در مدیریت روستایی می توان امیدوار بود که در آینده نه چندان دور شاهد پیشرفت روستاها از لحاظ اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و… باشیم . در مطالعه حاضر نقش مدیریت محلی (دهیار) در توسعه روستاهای بخش خشکیبجار بررسی شد. مطالب این پایان نامه شامل:
فصل اول: بیان مسئله و ضروزت تحقیق، اهداف تحقیق، فرضیه های تحقیق، واژه ها و مفاهیم و محدودیتها می باشد.
فصل دوم: مروری بر ادبیات تحقیق می باشد که به تئوریها و نظریات پرداخته است.
فصل سوم روش اجرایی تحقیق می باشد که در آن به روش تحقیق و موقعیت جغرافیایی و مشخصات طبیعی است که شامل مشخصات اجتماعی- جمعیتی، مشخصات اقتصادی، مشخصات کالبدی و فضایی می باشد.
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق می باشد.
فصل پنجم: آزمون فرضیه ها، نتیجه گیری، پیشنهادات بررسی شد.
فصل اول :کلیات تحقیق
1-1بیان مسأله
مدیریت روستا یی فر ایند چند جانبه ا ی است که شامل سه رکن ، مردم، دولت و نهادها ی عمومی است . در این فر ایند با مشارکت مردم و از طر یق تشکیلات، سازمانها ی روستا یی و، برنامه ها و طرح ها ی توسعه روستا یی تد,ین و اجرا گرد یده و تحت نظارت و ارزش یابی قرار می گیرد )رضوا نی، 1383: 211 )
سازمانهای محلی از جمله انواع سازمانها می باشند که بر اثرتحول در شیوه های مدیریتی مورد توجه قرار گرفته اند. و بر پایه مشارکت اصل اساسی بنا نهاده شده است حاکمیت مردم بر مردم و اساس سازمانهای محلی بر اصل این نهادها است. در فرایند نظریه های مربوط به نقش مردم و دولت در موضوع توسعه، تشکیل سازمانهای محلی توسط اجتماعات محلی مورد تاکید قرار گرفته است تا سازمانهای محلی نقش فعالی را در توسعه و اداره امور محلی برعهده گیرند. دهیاری یک نهاد عمومی است که به منظور اداره امور روستا تأسیس گردید در ابتدای تأسیس دهیاری ها ( سال 1382 تمامی روستاهای بالای 20 خانوار (با اولویت مراکز دهستانها، روستاهای دارای طرح هادی و بهسازی می توانستند به شرط پرداخت خودیاری اهالی روستا و تأیید استانداری، مجوز تأسیس دهیاری دریافت کنند . با اعلام این شرایط آسان برای صدور مجوز تأسیس دهیاری و نیز به دلیل اعطای اعتباراتی که از محل قانون تجمیع عوارض به دهیاری ها صورت می گرفت، تقاضای تأسیس دهیاری رو به فزونی نهاد . به نحوی که در کمتر از 1 سال و 3 ماه ، مجوز تأسیس بیش از12 هزار دهیاری از سوی وزارت کشور صادر گردید. (نعمتی و بدری ، 1386: 162)
بخش لشت نشاء یکی از بخشهای شهرستان رشت می باشد. مساحت این بخش 129.2کیلومتر مربع می باشد. این بخش دارای 3 دهستان به نامهای جیرهنده لشت نشاء، علی آباد زیباکنار و گفشه لشت نشاء و 46 روستا و یک نقطه شهری می باشد.
43 روستای بخش لشت نشاء دارای دهیاری می باشد با توجه به اینکه قبل و بعد از وجود دهیاری تغییرات زیادی ایجاد شده است در این تحقیق محقق در نظر دارد تا تغییرات ایجاد شده در روستاها را بررسی و نقش دهیار را در تحولات روستاهای منطقه ارزیابی نماید و به این سوال اساسی پاسخ دهد که مدیریت محلی تا چه حد در تحولات روستاهای بخش لشت نشاء شهرستان رشت نقش داشته است؟
1-2-اهمیت و ضرورت تحقیق
آشنایی و شناخت از مسائل و امکانات یک روستا نخستین گام برای برنامه ریزی است. مدیریت قوی و لایق موجب برنامه ریزی موفق در زمینه توسعه روستایی می شود. بررسی نقاط قوت و ضعف عملکرد نهادهای اجرایی زیربط در برنامه ریزی به خصوص در برنامه ریزی پایین به بالا، موجب رفع کمبودها و توسعه روستایی را در مناطق مختلف ممکن می سازد. در همین راستا عمده ترین دلایل عدم موفقیت در رسیدن به اهداف برنامه ریزی را به خصوص مدیریت روشها می توان به ذهنی نگری دست اندرکاران برنامه ریزان روستایی نام برد. از آنجایی که روستا و روستانشین در ایران سابقه بسیاری دارد اهمیت این مسئله را بیشتر می نماید. از طرفی اختلاف بین روستاها در دوره معاصر، آن چنان شدید است که شاید مقایسه بسیاری از روستاها با یکدیگر نادرست باشد. تعدادی از روستاها دارای تمامی امکانات زیست و در کیفیت بسیار مطلوب می باشند، سهولت دسترسی به تمامی امکانات زیست، ساکنان چنین روستاهای را بی نیاز به تفکر در مورد زیستن در شهرها می نماید بر عکس در تعدادی دیگر از روستاها، ساکنان آنها چنان با مشکلات زیستی مواجه اند که از نظر فقدان امکانات زیستی، چهره روستاهای صدها سال پیش را در ذهن هر بیننده ای زنده می نمایند در ایجاد چنین شرایطی، دو عامل مدیریت روستایی و برنامه ریزی در مقایسه با سایر عوامل از اهمیت بیشتری برخوردارند. چون درصدی از کارکردهای مربوط به تأمین سرمایه لازم برای انجام پروژه ها و برنامه های روستایی، به نحوه برنامه ریزی روستایی و مدیریت روستایی مربوط می شود، که می تواند چهره روستاها را دگرگون نموده و موجب جلوگیری از خالی شدن روستاها از جمعیت گردد لذا می توان مدیریت روستایی و برنامه ریزی روستایی در سطح کلان و خرد را به عنوان مهمترین عامل در توسعه پایدار روستایی مطرح کرد.
1-3-اهداف تحقیق
مهمترین اهداف این تحقیق به شرح زیر است:
1- تعیین نقش دهیاران در تحولات کالبدی روستاهای بخش لشت نشاء شهرستان رشت
2- تعیین نقش دهیاران در تحولات اقتصادی روستاهای بخش لشت نشاء شهرستان رشت
3- تعیین نقش دهیاران در تحولات فرهنگی روستاهای بخش لشت نشاء شهرستان رشت
4- تعیین نقش دهیاران در تحولات اجتماعی روستاهای بخش لشت نشاء شهرستان رشت
5- تعیین نقش دهیاران در تحولات محیطی روستاهای بخش لشت نشاء شهرستان رشت
1-4-سوال های تحقیق
1- دهیاریها تا چه حد در تحولات اقتصادی و اجتماعی روستاهای بخش لشت نشاء نقش داشته باشند؟
2- دهیاریها تا چه حد در تحولات کالبدی محیطی روستاهای بخش لشت نشاء نقش داشته اند ؟
1-5-فرضیه‌های تحقیق
با توجه به موارد مطرح شده فرضیه های تحقیق عبارتند از :
1- دهیاران در تحولات اجتماعی روستاهای بخش لشت نشاء دارای عملکرد بهتری نسبت به تحولات اقتصادی بوده اند
2- دهیاران در تحولات کالبدی – محیطی روستاهای بخش لشت نشاء شهرستان رشت نقش قابل توجهی داشته اند
1-6-محدوده مورد مطالعه
لشت نشاء یکی از بخشهای شهرستان رشت می باشد که در طول جغرافیایی 49 درجه و 46 دقیقه تا 49 درجه و 55 دقیقه و عرض جغرافیایی 37 درجه و 17 دقیقه تا 37 درجه و 26 دقیقه قرار گرفته است . مساحت این بخش 224/129 کیلومتر مربع می باشد. لشت نشاء از شمال به ساحل دریا از جنوب به دهستان لولمان از شرق به دهستان کیاشهر و از غرب به دهستان نوشر خشکبیجار محدود است این بخش دارای سه دهستان به نامهای جیرهنده لشت نشاء، علی آباد، زیباکنار و گفشه لشت نشاء و 46 روستا و یک نقطه شهری می باشد. براساس اطلاعات موجوددر نقشه زمین شناسی لشت نشاء ( محدوده مورد مطالعه )در منطقه ای قرار دارد که از نهشته های دریایی پوشیده شده است.
1-7-محدودیتها وتنگناهای تحقیق
در انجام تحقیق مورد نظر محدودیتهای زیر وجود داشته است.
1- دسترسی نداشتن به آمار و داده های جدید و صرف زمان بسیار زیاد برای دست یابی به داده ها
3- کمبود منابع در مورد مدیریت روستایی بخصوص در محدوده مورد مطالعه
فصل دوم:مروری بر ادبیات تحقیق
2-1- مفهوم مدیریت روستایی
پارادایم جدید مدیریت روستایی در ایران در محورهای مدیریت زمین و تولید کشاورزی، مدیریت زیرساخت ها و خدمات زیربنایی، مدیریت مالی و نظام درآمد هزینه برای روستاها، مدیریت محیط زیست و توسع? پایدار و مدیریت برای کاهش فقر و عدالت اجتماعی قابل بررسی است. هر یک از محورهای فوق در دهه های قبل دارای شدت و ضعف در عملکرد و اجراء حتی گاه به عنوان راهبرد اساسی در برنامه های کلان مطرح بوده است. بررسی جنبه های مختلف این محورها بیان کنند? گستردگی مفهوم مدیریت روستایی در ایران است.
مدیریت روستایی به مفهوم مجموعه ای اعم از دولتی یا مردمی، فردی یا گروهی و در اشکال کلان و خرد است که به عنوان متولیان امور مربوط به روستاها و عمدتاً در محورهای فوق به فعالیت می پردازند. گستردگی مفهوم مدیریت روستایی علاوه بر این که مشکلات رسیدگی به امور مزبور به روستاها را بیان می کند؛ چگونگی مواجه? مطلوب با روستا و برنامه ریزی روستایی را برای کارشناسان و متخصصین در محورهای یاد شده آشکار می سازد. یکی از نکات مهم در مفهوم مدیریت روستایی، درک مناسب از روستا است. بدین معنی که شناخت روستا و تمیز آن از شهرک ها و مکان های حاشیه ای رهنمون مؤثری است که برای روستا و درک مدیریت یک واحد سکونتگاهی مؤثر است.
2-2- مدیریت روستایی ایران قبل از انقلاب اسلامی
مدیریت روستایی ایران در گذشته به صورت سنتی وجود داشته و در دوره های مختلف تاریخی، به اشکال مختلف و گاهی مشابه بوده است. در دوره قاجاریه و بالاخص در اواخر این دوره که اعمال حکومت به پایتخت و شهرهای مرکزی ایالات محدود می شد، دو ویژگی بارز بافت سنتی روستاها و نوع حکومت موجب می شد که در امور مربوط به روستاها بجز در موارد خاصی مانند اخذ مالیات، دخالت چندانی وجود نداشته باشد. در این دوره نقش عمده در مدیریت روستایی بر عهد? عناصری مانند کدخدا، سربنه و به طور کلی بر عهد? مالکین بود و نظام درآمد ـ هزینه در روستا نیز عمدتاً بر عهد? روستائیان از یک سو و مالکین یا کدخدا از سوی دیگر قرار داشت؛ بدین معنی که تأمین نیازهای مالی روستایی از طریق اخذ اعتبارات و مالیات از زارعین و روستانشینان انجام می شد و اجرای برنامه متأثر از اعتبارات فوق از طریق کدخداها یا مالکین صورت می گرفت (طالب، 1372: 6). به طور کلی اشکال سنتی مدیریت و شیوه های اعمال نفوذ سنتی در امورات روستا از طریق کدخداها که گاهی نقش واسطه (میان مالکان و رعایا) و ادار? امور جمعی بر عهده داشتند، در اواخر دور? قاجار حائز اهمیت است.
با روی کار آمدن رضاخان در سال 1304 هـ .ش، علیرغم این که تحولات قابل توجهی در جامع? روستایی و مدیریت ده انجام نشده، قوانینی به تصویب رسیده که اگرچه دارای زمینه های مربوط به دور? قاجاریه است، در نوع خود قابل توجه و تأمل است. یکی از قوانین مهم درباره مدیریت روستایی این دوره قانون کدخدایی است. براساس این قانون که طی سال های 1314 تا 1318 به تصویب و مرحل? اجرا رسیده است، کدخدا در یک روستا به معنای داشتن وظائف و کارکردهایی برای انجام خدمات دولتی آمده است (طالب، 1372، 13). در 16 آبان ماه 1316 نیز براساس قانون نخستین تقسیمات نوین کشوری، برای هر دهستان یک دهدار و برای یک یا چند ده یک کدخدا به عنوان نمایند? دولت ذکر شده است (قانون تقسیمات کشوری 1316: 4-2). کیفیت و چگونگی انتخاب کدخدا و وظائف و اختیارات وی اگرچه موضوعات قابل توجهی اند، در این مقاله قابل بررسی نیستند. نکت? مهمتر این که روش مدیریت روستایی و سیستمی که برای روستاهای ایران در نظر گرفته شده بود، با دوره های قبل از آن تفاوت چندانی نداشت.
پس از دور? رضاخان، تحولاتی در نظام مدیریت روستایی پدید آمد که بارزترین نمون? آن در تصویب قانون مربوط به بنگاه عمرانی کشور به ویژه از جنب? اقتصادی و امور زیربنایی است. در این قانون که در سال های میانی ده? 1330 به مراحل تصویب و اجرا رسیده است، ترکیب انجمن ده و در واقع انجمن عمران ده مشتمل بر گروه پنج نفری شامل نمایند? مالک، نمایند? زارع، کدخدا و دو تن از معتمدین محلی ـ عمدتاً براساس اعتماد میان اهالی ده و نمایندگان مالک و زارع ـ پیش بینی شده بود.
از لحاظ شکلی، اگرچه انجمن ده به صورت گروهی و جمعی در ده فعالیت می کردند، اما در عمل نحو? انجام فعالیت هاانحصاری بود و از سوی دیگر انجم دهات احتمالاً برای مهار قدرت مالکان و تغییر شیو? نظارت و اجرای برنامه های دولت در روستاها بود. در این دوره برنامه ها و راهبردهای کلان تأثیرات دیگری در مدیریت روستایی ایران گذاشت. در ده? 1340 با تصویب و انجام اصلاحات ارضی قدرت مالکان در روستاها کاهش یافت. در پی آن، تحولات شگرفی در نحو? مناسبات اقتصادی روستاها به ویژه در امر بهره برداری زراعی روی داد که اشار? به آن برای این مقاله ضرورت چندانی ندارد.
تغییرات ده? چهل منجر به اصلاحات در قوانین مربوط به انجمن ده گردید و در واقع انجمن های دهات را به عنوان نمایندگان رسمی دولت مطرح ساخت. در این دوره قوانین دیگری مانند قوانین مربوط به تشکیل سپاه ترویج و آبادانی به نوعی مدیریت روستایی در ایران را تحت الشعاع قرار داد و با تشکیل وزارت تعاون و امور روستاها به جای وزارت اصلاحات ارضی و تعاون روستایی این امر شدت بیشتری یافت. در اواخر دور? پهلوی وزارتخانه جدید، تشکیلات مدیریت روستایی را متحول ساخت و در سال 1353 قانون جدید تشکیل انجمن ده و دهبانی را به تصویب رساند. در این زمان، ادار? امور یک دهستان که متشکل از چند ده مرتبط با هم تشکیل می شد، بر عهده دهدار بود و دهداران معمولاً از میان نامزدهای گزینش شده از سوی مرکز (وزارت کشور) انتخاب می شدند. با این حال، شرایط عمومی ده بر عهده انجمن ده بود که اعضای آن متناسب با تعداد جمعیت روستا با رأی مستقیم مردم ده انتخاب می شدند. از ویژگی های مدیریت روستایی در سال های آخرین دور? پهلوی حذف کدخداها از مدیریت ده، حذف مدیریتی مالکان در روستاها، تغییرات در قوانین مربوط به مدیریت روستایی از جمله تحولات قانون مربوط به خان? انصاف در سال 1356 قابل توجه و تأمل است (مهدوی، 1378: 30-12).
2-3- مدیریت روستایی پس از انقلاب اسلامی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با تأثیر از نگرش های موجود و مستند به قانون اساسی، وظیفه مدیریت روستایی به عهد? شوراهای اسلامی روستا سپرده شد. این شوراها اگرچه ظاهراً جانشین انجمن ده بودند، اما در عمل نمایندگان واقعی مردم و منتخبین واجد شرایط محسوب می شدند. اگرچه قانون مربوط به شوراهای اسلامی در سال 1361 یعنی سال های آغازین انقلاب اسلامی به تصویب رسید؛ ذکر این نکته ضروری است که در سال 1365 نگرشی که در شوراهای اسلامی روستا بود، اصلاح شد و با اصلاح قوانین تکمیل گردید. با تکمیل این قوانین، جهاد سازندگی به عنوان متولی تمامی مسائل مربوط به روستاهای ایران بر عهد? این نهاد بود. علاوه بر جهاد سازندگی، ضروری است به بنیاد مسکن انقلاب اسلامی اشاره شود که به عنوان یکی از مهمترین متولیان امور مربوط به روستاها ـ به ویژه در بخش مسکن ـ در ایران پس از انقلاب مطرح شد. بنیاد مسکن اگرچه در آغاز با هدف در روستاها عمل می کرد، پس از مدتی از اهداف اولیه فاصله گرفت و بر روی فعالیت های عمرانی، طرح های هادی و بهسازی متمرکز گردید. در سال های اخیر نیز قسمتی از مسائل مربوط به روستاها به این بنیاد سپرده شد. با این حال، از نهادهای انقلابی روستاها علاوه بر جهاد سازندگی و بنیاد مسکن، شورای عالی کشاورزی، مراکز خدمات کشاورزی، روستایی و عشایری، هیئت های هفت نفره واگذاری زمین، مراکز و خانه های بهداشت، مجتمع های بهزیستی روستایی، کمیته امداد و بسیج قابل ذکر است (مهدوی، 1378: 194-186).
شاید نقط? عطف تحولات در مدیریت روستایی ایران مربوط به قانون تشکیلات، وظائف و انتخاب شوراهای اسلامی در سال 1375 باشد. در قانون اخیر بر شورای اسلامی به عنوان تنها نهاد مدیریت در روستاها تأکید شد و براساس آن و طبق ضوابط جمعیتی، برای روستاهای تا 1500 نفر جمعیت سه عضو برای روستاهای بیش از 1500 نفر پنج عضو به عنوان شورا در نظر گرفته شد. در سال 1377 نیز طبق مقررات، به وزارت کشور اجازه داد شد تا برای امور روستایی به تأسیس دهیاری ها اقدام کند. این امر با توجه به وضعیت فعلی مدیریت شهری در ایران، در روستاها موجب تحول شگرفی است که بر طبق آن دو نهاد شوراهای اسلامی و دهیاری ها که منتخب شوراها و بازوی اجرایی آنها به حساب می آیند، در روستاها به فعالیت بپردازند.
به طور کلی آنچه پس از انقلاب اسلامی بر مدیریت روستایی ایران تأثیرات مهمی گذاشت؛ از دو جنبه قابل بررسی است: نخست از جنبه سازمانی، مانند تشکیل وزارت جهاد سازندگی یا بنیاد مسکن و دوم از جنبه های قانونی مانند تصویب قانونی که مستقیماً مدیریت روستایی در ایران را تحت الشعاع قرار می دهد. در اینباره، اشار? مختصری به قوانین مصوب پس از انقلاب شده است اما از جنب? عملکردی، فعالیت های جهاد سازندگی در روستاها از اهمیت بالایی برخوردار است. در اوایل انقلاب اسلامی (1358) جهاد سازندگی با حکم رهبر انقلاب و در تاریخ 19/9/1362 به صورت وزارتخانه با دو رویکرد عمده توسعه روستایی و فقرزدایی تشکیل گردید و اهداف محوری نظام در روستاهای ایران مانند توسعه کشاورزی و عمران روستایی، توسع? زیرساخت های روستایی و صنایع روستایی را بر عهده گرفت. (آسایش 1379، :163-161). ضمن آن که لازم است ذکر شود که در سال 1369 برای تفکیک وظایف وزارتخانه های کشاورزی و جهاد سازندگی، لایحه ای در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید (همان: 161).
فعالیت اصلی جهاد در ابتدا بر روی راه روستایی، آبرسانی و برق رسانی متمرکز شد. جدول (2-1-) بعدی عملکرد جهاد سازندگی را در این زمینه و نیز فعالیت های بهسازی که بعدها در وظائف این وزارتخانه قرار گرفت، نشان می دهد. با این حال، پس از تجرب? نسبتاً موفق جهاد سازندگی در ده? آغازین، تحولاتی در سیاست ها و طرح های توسع? زیرساخت ها به عمل آمد. براساس این تحولات، سیاست دولت (از طریق جهاد سازندگی) در روستاها بر فعالیت های زیر متمرکز شد (رضوی، 1379: 131).
الف ـ اصلاح الگوی استقرار جمعیت در نواحی روستایی؛
ب ـ توسع? یکپارچ? فضاهای روستایی مستعد؛

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

ج ـ بهبود کیفیت زندگی و سکونتگاه های روستایی؛
د ـ ایجاد نواحی صنعیت روستایی؛
هـ ـ ساماندهی فضاها و مراکز روستایی برای توسع? خدمات و زیرساخت ها به صورت سلسله مراتبی.
این سیاست ها بدون نقص نیست و در همین راستا سلسله تغییرات در فعالیت های مربوط به روستاها از طریق ادغام وزارتخانه های جهاد سازندگی و کشاورزی در سال های اخیر صورت گرفت. در ارتباط با نحو? مدیریت روستایی نیز در بعضی زیر بخش ها تحولاتی دیده می شود.
جدول 2-1 توسع? زیرساخت های روستایی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی
زیرساخت هاواحدتا پیروزی انقلاب اسلامی سال 1357ده? اول انقلاب اسلامی 67-1358ده? دوم انقلاب اسلامی 78-1367احداث راه بهسازی و آسفالت راهکیلومتر کیلومتر8000
049489
643574463
23721برق رسانیروستا جمعیت (نفر)4327

290793518157
866351332300
18038149آبرسانیروستا جمعیت (نفر)12000
022257
032274
6767064بهسازیروستا جمعیت (نفر)

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید