مقاله اي که مشخصا از ماهيت اختيار و جايگاه آن سخن گفته باشد، وجود ندارد. رضا مظلومان، در مقاله اي تحت عنوان “جبر و اختيار در بزهکاري”، مسئوليت جرم شناختي انسان را از لحاظ داشتن اختيار و آزاي انسان در ارتکاب فعل مجرمانه، مورد بررسي قرار مي دهد، بدون اينکه تعريف مشخصي از اختيار ارائه دهد. پروين نبيان، در مقاله اي تحت عنوان “تحريري نو بر مفهوم جبر و اختيار از منظر شيعه” تفاوت اراده و اختيار را از منظر اخلاق و عرفان مورد بررسي قرار داده است. حسن ره پيک، در مقاله اي تحت عنوان “عيوب اراده و رضا”، به تبيين رابطه اراده و رضا در حقوق خصوصي پرداخته است.
در هيچکدام از منابع فوق از جايگاه اختيار در حقوق جزا بعنوان رکن موثر در تحقق عناصر مادي و قانوني مقوم فعل مجرمانه، سخن نرفته است. بنابر اين ما سعي بر آن داريم که مفهوم دقيق اختيار را تبيين و آن را از مفاهيم مشابه تفکيک نماييم و جايگاه اختيار و آثار آن را در حقوق جزا مورد بررسي قرار دهيم. لذا تحقيق از اين جهت بديع است.
د) هدف تحقيق
هدف اصلي در اين تحقيق، تبيين جايگاه و آثار اختيار در حقوق جزا است. طبيعي است که لازمه تببين دقيق چنين مساله اي، شناخت دقيق مفاهيم اختيار، اراده ، رضا و قدرت، بررسي اختلاف ديدگاه ها در مورد اين مفاهيم و تفکيک دقيق آنها نسبت به يکديگر، مي باشد.
ه) سوالات
در خلال مباحث سعي مي شود به سوالات زير پاسخ داده شود :

مطالب مشابه در سایت

SABZFILE.COM

موجود است

الف : سوالات اصلي
1-ماهيت اختيار و مميزات آن از مفاهيم مشابه يعني اراده، قصد، رضا و قدرت چيست؟
2-جايگاه و موقعيت اختيار در حقوق جزا بويژه نظريه عمومي جرم، چگونه است؟
ب : سوالات فرعي
1-مسئوليت کيفري و ارکان آن چيست ؟
2-چه تفاوتي بين مفاهيم اجبار و اکراه و اضطرار وجود داد ؟
و ) مراحل و روش تحقيق
تحقيق حاضر از نوع مطالعات کتابخانه اي – اسنادي است. روش گردآوري اطلاعات با توجه به نوع تحقيق با مراجعه به منابع و ماخذ علمي شامل کتاب، مجله ها و نشريات ادواري موجود در کتابخانه ها و همچنين سايت هاي اينترنتي حاوي تحقيقات و مقالات علمي معتبر اطلاعات مورد نياز تحقيق گردآوري شده است. بر اساس روش تحقيق کتابخانه اي، براي جمع آوري اطلاعات بعد از ماخذ شناسي و گردآوري منابع، از ابزارهاي فيش و فرم هاي مربوط به نكته برداري استفاده شده است. بدين صورت كه بعد از ماخذ يابي کتب، مجلات و اسناد مربوط به موضوع، فهرست موقت از مطالب مورد نياز را تهيه و سپس با آماده سازي فيش ها، مرحله فيش برداري شروع و مطالب با استفاده از تکنيک ماخذ گذاري به روش علمي تنظيم شده است. بعد از جمع آوري اطلاعات و تنظيم از طريق فيش برداري و فرم هاي مربوطه، فيش ها با توجه به عنوان، موضوع جزئي و فصل بندي تحقيق طبقه بندي شده و اطلاعات و مطالب در بخش هاي مختلف آورده خواهد شد و تجزيه و تحليل اطلاعات بصورت توصيفي – تحليلي انجام گرفته است.
ز) نماي کلي پاياننامه
پايان نامه حاضر، در سه فصل تنظيم شده است که حاصل مراجعه به منابع مختلف اعم از کتاب ها و مجلات و پايان نامه ها مي باشد.
فصل اول تحت عنوان ماهيت اختيار، طي دو مبحث، مفهوم اختيار در مبحث اول و تمايز اختيار از الفاظ مشابهي چون اراده، قصد، رضا و قدرت در مبحث دوم، پرداخته شده است.
فصل دوم تحت عنوان جايگاه اختيار در نظريه عمومي جرم، طي دو مبحث، مفهوم جرم و عناصر آن در مبحث اول، و نقش سلب اختيار در عناصر سه گانه جرم در مبحث دوم، پرداخته شده است.
فصل سوم تحت عنوان جايگاه اختيار در نظريه عمومي مسئوليت کيفري، طي دو مبحث، مفهوم مسئوليت کيفري و ارکان آن در مبحث اول، و نقش اختيار در تعاريفي که از مسئوليت کيفري شده است در مبحث دوم ، پرداخته شده است.
فصل اول
ماهيت اختيار
يکي از مباحثي که از قرنها پيش ذهن دانشمندان را به خود معطوف ساخته است، مساله جبر و اختيار است، که هر کسي بر حسب ذوق و سليقه و درک و فهم خود به تفسير و تعريف اين مفاهيم پرداخته است. بگونه اي که موجب بروز نظرات مختلف و در نتيجه ابهامات زيادي در زمينه تعريف اختيار گرديده است. چنانکه عده اي انسان را کاملا مجبور و مقهور فرمان الهي دانسته و هيچ اختياري براي او قائل نمي شوند.1 عده اي در جواب انسان را در اعمال و رفتار خويش کاملا مختار و مسئول اعمال خود دانسته اند و معتقدند که خداوند در اعمال و رفتار انسانها هيچ دخالتي ندارد و رفتار انسانها کاملا برآمده از اراده و اختيار خودشان مي باشد.2 تا اينکه عده اي آمدند و نظر بين اين دو را بيان کردند؛ بدين معني که آدمي در رفتار خود کاملا صاحب اختيار است ولي رفتارش در اثر اراده اي صورت گرفته است که خداوند به او عطا فرموده است. به همين دليل است که فقهاي اماميه، بيان مي دارند: ” لا جبر و لا اختيار بل امر بين الامرين.”3
همانگونه که بيان گرديد، يکي از اهداف اصلي اين تحقيق، تبيين جايگاه اختيار در حقوق جزا مي باشد. از آنجا که تبيين مساله مذکور، از سويي بستگي تام به تعيين مفهوم دقيق اختيار دارد و از سويي در گرو تفکيک اين نهاد حقوقي از مفاهيم مشابه و نزديک به آن نظير اراده، قصد، رضا و قدرت مي باشد، پيش از ورود به مبحث اصلي يعني جايگاه اختيار در حقوق جزا، لاجرم اين دو موضوع را مورد بحث و بررسي مشروح قرار مي دهيم. بنابر اين در اين فصل ابتدا سعي مي گردد با توجه به معيار هايي که بيان خواهد شد، تعريف مشخص و بسيار دقيقي از اختيار بيان گردد و سپس با تعريف دقيق هر يک از مفاهيم مشابه، مرزهاي آنها از يکديگر متمايز گردد.
مبحث اول: مفهوم اختيار
براي اينکه بتوان تعريف دقيقي از ماهيت اختيار بيان کرد، ابتدا بايد تعريف لغوي آن را مورد بررسي قرار داده و سپس با الهام از آن و با توجه تعاريفي که در علوم مختلف وجود دارد، به تعريف جامعي از آن دست پيدا کرد. علماء علوم مختلف، هر کدام بسته به مبناي علمي و ذهني خود، تعاريف متفاوتي از اختيار بيان نموده اند. از منظر فلاسفه، اختيار غالبا به اراده اي تعبير شده است که از تعقل مايه مي گيرد. بعبارتي اگر فرد بتواند بر اساس قواي عقلي به سنجش سود و زيان بپردازد و تصميم به ارتکاب عمل بگيرد, واجد اختياراست. از منظر روانشناسان: “اختيار نوعي توانايي رواني ويژه انسان است، که شخص بر اساس آن ميتواند در قلمروءخاصي، تاثيرات زيستي و محيطي را تحت تسلط خويش در آورد و با گزينش خود، رفتار و مسير رشد خويش را آگاهانه انتخاب نمايد”.4 از منظر جرم شناسان: “انسانها در زندگي اجتماعي, همواره از قواعد رفتاري خاصي پيروي مي کنند. حال اگر فرد قادر به شناخت موقعيت هايي باشد که قواعد مزبور در آن به کار مي رود و نيز قادر به تصميم گيري نسبت به اين امر باشد که کدام يک از اين قواعد را رعايت کند، واجد اختيار تلقي مي گردد”.5 از منظر فقها: “اختيار گاهي در مقابل اکراه بکار مي رود و آن موقعي است که فرد واجد اراده و قصد، فاقد طيب نفس است. گاهي نيز در مقابل اجبار قرار مي گيرد و آن موقعي است که فرد بطور کلي فاقد اراده است”.6 اين آشفتگي در تعاريف موجب گرديده است که حقوق دانان, نتوانند تعريف درست و مشخصي از اختيار بيان کنند، چنانکه عده اي در معناي اراده7 و عده اي در معناي رضا8 بکار برده اند.
بنابر اين براي تببين مفهوم دقيقي از اختيار، ابتدا تعريف لغوي آن و سپس مفهوم اصطلاحي آن را مورد بحث و بررسي قرار مي دهيم.
گفتار اول: اختيار در لغت
اختيار مصدر باب افتعال بوده و از ماده خير گرفته شده است. اختيار را در لغت به : “برگزيدن، انتخاب کردن9، رجحان دادن چيزي10، آزادى و تسلط داشتن بر عمل11، قدرت بر انجام دادن كار به اراده خويش مقابل اضطرار، اجبار12 و در معناي مصدري مقابل اکراه13 ” معنا نموده اند.

سایت ما حاوی پایان نامه های زیادی است – می توانید جستجو کنید :

در کليه کاربرد هاي لغوي ، معناي اقتدار و تسلط بر عمل و آزادي تصميم تصريحا يا تلويحا استنباط مي شود و لازمه اين اقتدار و تسلط بر عمل آن است که فرد توانايي انتخاب يا عدم انتخاب اعمال مختلف را در حين ارتکاب عمل داشته باشد. پس آنجا هم که اختيار به برگزيدن و انتخاب کردن معنا مي شود در واقع به معناي برگزيدن از سر آزادي اراده است و نه تحت تاثير عامل غير ارادي. مويد اين برداشت عبارت لغت نامه دهخدا و لسان العرب است که اختيار را به معناي تسلط داشتن بر عمل در مقابل اکراه و اضطرار قرار مي دهند.

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید